sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi

DOC 19 стр. 148,5 КБ Бесплатная загрузка

19 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 148,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 19

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 19

3-mavzu: sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi reja: 1. ix-xi asrlar – sharq uyg’onish davri. 2. abu nasr forobiyning asarlaridagi pedagogik fikrlar. 3. abu ali ibn sino tarbiya va ta’lim haqida. sharq uyg’onish davrida ta’limiyaxloqiy fikrlar rivoji. 4. yusuf xos xojibning “qutadg’u bilik” asari – pandnoma asar sifatida. 5. kaykovusning “qobusnoma” asarining tarbiyaviy ahamiyati. tayanch so’zlar: uyg’onish davri, forobiy, sino, yusuf xos hojib, kaykovus. arab xalifaligi yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta’sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko’tarinkilik ma’naviy hayotda ham o’zgarishlar bo’lishiga olib keldi. ana shu ko’tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o’rta sharqni qamrab olganligi uchun ham sharq uyg’onish davri deb ataldi. bu uyg’onish jarayoni ix asrdan boshlab xv-xvi asrlargacha davom etdi. arab xalifaligida 9 asrda vujudga kelgan uyg’onish davri xalifalikning bag’dod, damashq, halab shaharlarida boshlanib, barcha boshqa halqlar madaniy hayotiga tarqalgan, bu esa u davlatlarning ham madaniy rivojlanishga zamin tayyorlagan. …

2 / 19

asr boshlaridan xalifalikning xurosondagi noibi bo’lib turganda ham movarounnahr va xurosondagi olimlarni to’plab, ularning ilmiy ijodiga sharoit yaratib bergan. bular orasida alxorazmiy, al-xuttaliy, al-javhariy, al-farg’oniy, al-marazviy kabi vatandosh olimlarimiz ham bo’lgan. al-ma’mun xalifalik tahtiga o’tirgach u olimlarning barchasini bag’dodga chaqirib oladi va “bayt-ul-hikma” -donishmandlik uyi (“ma’mun akademiyasi”)da arab olimlari bilan hamkorlikda ilm-fan ravnaq topadi. shuningdek, qadimgi yaratilgan madaniy yodgorliklar, ular xoh yunon, xoh arab, xoh movarounnahr va xuroson xalqining eng qadimgi antik davrlar madaniyati bo’lsin, uyg’onish davri madaniyatining yaratilishi va rivojlanishiga asos bo’lib hizmat qildi. agar arablar markaziy osiyoni bosib olib, bu erda ilgari mavjud bo’lgan fan va madaniyat o’choqlarini yo’qotgan bo’lsalar, ko’p o’tmay qadimiy ilmiy an’ana asta-sekin tiklanib, natijada ilm-fanning etuk siymolari etishib chiqa boshlaydi. bularning barchasining bir-biriga qo’shiluvi natijasida sharqda bir butun madaniyat tarkib topadi va rivojlana boshlaydi. yaqin va o’rta sharqda, jumladan, eron, kavkazorti va movarounnahrda savdo aloqalarining rivojlanganligi, ilm-fan, hunarmandchilikning taraqqiy etishi moddiy va madaniy aloqalarning …

3 / 19

ilari qurildi, pahta, zig’ir, kanop ekilib, ularning tolasidan mato to’qildi. movarounnahrda, hususan, xorazm, urganch, farg’ona, samarqand va buxoro to’qimachilik mahsulotlari, ayniqsa samarqand va buxoro shoyisi dunyoga mashhur bo’lgan. qishloq ho’jaligi va hunarmandchilik, sanoat mahsulotlariningishlab chiqarilishi savdoning rivojlanishiga yo’l ochdi. natijada yaqin va o’rta sharq mamlakatlarining chet davlatlar: ispaniya, hindiston, xitoy, vizantiya bilan savdo ishlari ko’lami ortib bordi. pireney yarim orolining arablar tomonidan bosib olinishi insoniyat tarihining yangi sahifalarini ochib berdi. bu jarayonning, ayniqsa, ovro’pa uchun ahamiyati beqiyos bo’ldi. sharq faqatgina ovro’po madaniyatining rivojiga ta’sir etibgina qolmay, balki umuman, ovro’polik odamning psihologiyasi, tafakkuri, harakteri, hayot tarzini tarihiy jarayonni tubdan o’zgartirib yubordi. bu esa o’z navbatida matematika, falsafa, astronomiya, tabiiyot, tibbiyot, hulq-odob, turmush tarzi, ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga ta’sir etdi. x asrdan boshlab movarounnahr va xurosonda mustaqil feodal davlatlar– tohiriylar, somoniylar, qorahoniylar, g’aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar davlatlarining paydo bo’lishida xalifalikning emirilishi ham madaniy hayotning yanada ravnaq topishiga olib keldi. bu davrda pul muomalasi rivojlandi. jamiyat …

4 / 19

gi manbalarda keltiriladi. o’sha davrda buxoroda katta kitob bozori bo’lgan. kitob do’konlarida olim va fozil kishilar uchrashib, ilmiy muloqot, munozaralar o’tkazganlar. abu ali ibn sino kitob do’konlaridan birida forobiyning aristotel “metafizika”siga yozgan sharhlarini sotib olganligini tarjimai holida hikoya qiladi. buxoro amiri saroyida esa yirik kutubxona mavjud bo’lgan. amir kutubxonasini o’sha davrdagi sheroz kutubxonasi bilan bellasha oladigan yagona kutubxona sifatida tan olganlar. somoniylar davrida rudakiy, firdavsiy, al-xorazmiy, al-farg’oniy, abu rayhon beruniy va abu ali ibn sino kabi mutafakkirlar ijod etganlar. x asrning ikkinchi yarmidan tashkil topgan qorahoniylar davlatida ham ba’zi honlar o’z saroylarida kutubxonalar tashkil etdilar. bu kutubxonalarda arab va hatto g’arbiy evropa olimlarining asarlari ham mavjud edi. bu davrda turkiy til shakllanib bordi. yusuf xos hojib, mahmud qoshg’ariy kabi olimlar jahon ahamiyatiga ega bo’lgan asarlarini yaratdilar. xi asr boshida g’aznaviylar davlati, keyinroq saljuqiylar, xorazmshohlar davlati tashkil topdi. g’aznaviylar davrida ham ilmiy, ijtimoiy-falsafiy fikrlar rivojlandi. mahmud g’aznaviy o’z saroyiga juda katta …

5 / 19

ing eng mashhur o’quv yurti- “nizomiya” madrasasini qurdiradi. u olimlar, din peshvolari, so’fiylarga katta e’tibor berib, g’amho’rlik qiladi. uning katta hizmatlaridan yana biri taqvimni isloh qilgani. u 1074 yili o’rta sharq mamlakatlari uchun kalendar-taqvim tuzadiki, bu taqvim hozirgacha eng takomillashgan kalendarlardan biri hisoblanadi. xi asrda xorazmda ilm-fan taraqqiy etadi. xorazm shohi ma’mun ii o’z saroyiga zabardast olimlarni taklif etadi. u tashkil etgan “bayt-ul-hikma” -donishmandlar uyi tarihda “ma’mun akademiyasi” deb nom qoldirgan. bu akademiyaning rivoj topishida abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, tarihchi miskavayh, riyoziyotchi abu nasr ibn iroq, faylasuf abu sahl al-masihiy, tabib abulhayr hammor kabi olimlar ilmiy ijod bilan shug’ullanganlar. lekin toj-taht uchun kurash natijasida bu ilm dargohi o’z faoliyatini to’htatib, olimlar tarqab ketadi. movarounnahr va xurosonda ix asrlarga kelib ma’naviy ko’tarilish sharq renessansi – uyg’onish davrining boshlanishga olib keldi. movarounnahrda ilm-fan va ma’rifat sohasida o’z hizmatlari bilan dunyoga mashhur bo’lgan faylasuf va munajjim, matematika, fizika, tibbiyot, tarih, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 19 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi"

3-mavzu: sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojllanishi reja: 1. ix-xi asrlar – sharq uyg’onish davri. 2. abu nasr forobiyning asarlaridagi pedagogik fikrlar. 3. abu ali ibn sino tarbiya va ta’lim haqida. sharq uyg’onish davrida ta’limiyaxloqiy fikrlar rivoji. 4. yusuf xos xojibning “qutadg’u bilik” asari – pandnoma asar sifatida. 5. kaykovusning “qobusnoma” asarining tarbiyaviy ahamiyati. tayanch so’zlar: uyg’onish davri, forobiy, sino, yusuf xos hojib, kaykovus. arab xalifaligi yuz bergan ijtimoiy-siyosiy o’zgarishlar, yagona islom dinining tarkib topishi madaniy hayotga ham ta’sir etdi. madaniy hayotda yuz bergan ko’tarinkilik ma’naviy hayotda ham o’zgarishlar bo’lishiga olib keldi. ana shu ko’tarilish butun arab xalifaligini, yaqin va o’rta sharqni qamrab olganligi uchun h...

Этот файл содержит 19 стр. в формате DOC (148,5 КБ). Чтобы скачать "sharq uyg’onish davrida pedagogik fikrlarning rivojlanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq uyg’onish davrida pedagog… DOC 19 стр. Бесплатная загрузка Telegram