oʻrnatilgan tizimlarning umumiy asoslari

DOCX 37 pages 1.5 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

oʻrnatilgan tizimlarning umumiy asoslari mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 1.nazariy qism…………………………………………………………………….5 1.1.o‘rnatilgan tizimlar tushunchasi va ularning asosiy xususiyatlari……………..5 1.2.o‘rnatilgan tizimlarning arxitekturasi va tarkibiy qismlari…………………...10 1.3.o‘rnatilgan tizimlarning qo‘llanilish sohalari va ularning rivojlanish tendensiyalari……………………………………………………………………...15 2.asosiy qism……………………………………………………………………..20 2.1.o‘rnatilgan tizimlarda dasturiy va apparat ta’minotining o‘zaro aloqasi……..20 2.2.mikroprotsessorlar va mikrokontrollerlarning o‘rnatilgan tizimlarda tutgan o‘rni……………………………………………………………………………….24 2.3.o‘rnatilgan tizimlarni loyihalash va ularning samaradorligini oshirish usul- lari…………………………………………………………………………………28 xulosa…………………………………………………………………………31 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………..33 ilovalar………………………………………………………………………35 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: bugungi kunda axborot – texnologiyalar va avtomatlashtirish sohalarining jadal rivoji zamonaviy jamiyatda raqamli inqilobning muhim poydevoriga aylanib bordi. shu ma’noda, «o‘rnatilgan tizimlar» iborasi texnik va ma’lumotli muhitlarda keng qo‘llaniladigan, ma’lum bir maxsus funktsiyani bajarishga mo‘ljallangan mikroelektronika-kompyuterli qurilmalarni anglatadi. bunday tizimlar, qo‘lda ishlovchi vositalarning o‘zida yashiringan «aqlli yurak» sifatida xizmat qiladi, sensorlar, aktuatorlar va algoritmik boshqaruv mexanizmlari bilan birgalikda ishlaydi. o‘zbekiston respublikasi davlat siyosatida yuqori texnologiyalar, raqamli iqtisodiyot va sanoat raqamlashtirish yo‘nalishlariga urg‘u berilgan bo‘lib, “2022–2026 yillarga mo‘ljallangan yangi o‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi” hujjatida sanoatni modernizatsiyalash va raqamlashtirish …

2 / 37

alishlardan biridir. konstitutsiyaning 110-moddasida prezident konstitutsiyaga va qonunlarga asoslanib, ularni ijro etish bo‘yicha farmonlar, qarorlar va farmoyishlar chiqarish vakolatiga ega ekanligi belgilangan. bunday huquqiy baza, davlat tomonidan texnologik infratuzilmani shakllantirishda, innovatsion ekotizimlarni rag‘batlantirishda va milliy xavfsizlikni ta’minlashda muhim vositadir. shunday ekan, elektron boshqaruv tizimlari, aqlli qurilmalar, avtomatlashtirilgan sanoat yechimlari va iot (internet of things) platformalari davlat strategiyasida muhim aks etadi. prezident farmonlari va qarorlari raqamli transformatsiyani tezlashtirish, axborot-kommunikatsiya infratuzilmasini kengaytirish va yirik sanoat tarmoqlarini modernizatsiyalash masalalarini ham keng qamrab oladi. shu bois, o‘rnatilgan tizimlar umumiy nazariy tamoyillari va ularning tarkibiy elementlari, ishlash printsiplari, samaradorlik, xavfsizlik va integratsiya masalalari texnik mutaxassislar, menejerlar va siyosatchilar uchun ham dolzarb ahamiyatga ega. ushbu matn davomida o‘rnatilgan tizimlarning asosiy tushunchalari, komponentlari, ishlash mexanizmlari hamda ularning jamiyatdagi o‘rnini ochib berishga intilamiz. kurs ishining maqsadi: talabalar, muhandislar yoki texnik mutaxassislarni o‘rnatilgan (embedded) tizimlarning ishlash tamoyillari, arxitekturasi, dasturiy va apparat ta’minoti o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik, ularni loyihalash, sinovdan o‘tkazish …

3 / 37

. · mikroprotsessor platformalari (masalan, arduino, raspberry pi, stm32 va boshqalar) asosida real loyihalarni yaratish ko‘nikmasini shakllantirish. · sensorlar, aktuatorlar, interfeyslar (i2c, spi, uart va boshqalar) bilan ishlash tajribasini hosil qilish kurs ishining predmeti: o‘rnatilgan (embedded) tizimlarning yaratilishi, ularning tuzilishi, ishlash prinsiplari, dasturiy va apparat qismlarining o‘zaro aloqasi hamda ular asosida turli xil avtomatlashtirilgan boshqaruv va monitoring tizimlarini yaratish jarayonini o‘rganishdan iborat. kurs ishining obyekti: mikroprotsessor va mikrokontroller arxitekturasi, ularning ishlash tamoyillari, ma’lumotlarni qayta ishlash jarayoni va real vaqt rejimidagi boshqaruv mexanizmlarini o‘rganish kurs ishining tarkibiy tuzilmasi: ushbu kurs ishi kirish qism, asosiy qism, nazariy qism, 6 ta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. 1.nazariy qism 1.1. o‘rnatilgan tizimlar tushunchasi va ularning asosiy xususiyatlari. o‘rnatilgan tizimlar tushunchasi va ularning asosiy xususiyatlarini o‘rganish zamonaviy axborot texnologiyalari davrida muhim ahamiyat kasb etadi. o‘rnatilgan tizimlar deganda, odatda ma’lum bir maxsus vazifani bajarish uchun mo‘ljallangan, apparat va dasturiy ta’minotning o‘zaro uzviy integratsiyasi asosida yaratilgan …

4 / 37

at, aylanish tezligi va yuvish siklini boshqarish uchun javob beradi, u boshqa turdagi hisob-kitoblarni bajarish uchun mo‘ljallanmagan. shu jihatdan, o‘rnatilgan tizimlar tor ixtisoslashgan va optimallashtirilgan tuzilishga ega bo‘ladi. [1: abdullayev, i. (2021). oʻrnatilgan tizimlar nazariy asoslar. tashkent o‘zbekiston.] o‘rnatilgan tizimlar odatda mikroprotsessor yoki mikrokontroller asosida quriladi. mikrokontrollerlar — bu yagona chip ichida markaziy protsessor, xotira (ram, rom yoki flash), kirish-chiqish portlari, taymerlar va boshqa periferik qurilmalarni o‘z ichiga oluvchi integrallashgan mikrosxemalardir. ular ko‘pincha kichik hajmdagi dasturlarni bajaradi, lekin yuqori ishonchlilik va tezkorlikni ta’minlaydi. mikroprotsessor esa, odatda, tashqi komponentlar bilan ishlaydi va ko‘proq resurs talab qiladi. o‘rnatilgan tizimlar ishlab chiqishda energiya samaradorligi, ishonchlilik, xavfsizlik, real vaqt rejimida ishlash, xotira va hisoblash quvvatining cheklanganligi kabi omillar doimo e’tiborda bo‘ladi. bunday tizimlar o‘zining soddaligi, ixchamligi va iqtisodiy samaradorligi bilan ajralib turadi. o‘rnatilgan tizimlarning asosiy xususiyatlaridan biri — ularning real vaqt rejimida ishlash qobiliyatidir. real vaqt tizimlari (rtos — real-time operating systems) muayyan topshiriqni …

5 / 37

adi. masalan, mikrokontroller uchun yozilgan dastur bir necha kilobayt xotiradan iborat bo‘lishi mumkin, lekin u butun qurilmaning ishini boshqaradi. dasturiy kod optimallashtirilgan, minimal xatolik bilan ishlaydigan va ko‘p hollarda foydalanuvchi tomonidan o‘zgartirilmaydigan tarzda yaratiladi. o‘rnatilgan tizimlar ishlab chiqishda apparat va dasturiy qismlar o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik muhim o‘rin tutadi. dasturiy ta’minot (firmware) apparat komponentlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi: sensorlardan ma’lumot oladi, uni qayta ishlaydi va chiqish qurilmalariga buyruqlar yuboradi. masalan, harorat sensori ma’lumotini mikrokontroller o‘qib, agar harorat belgilangan chegaradan oshsa, ventilyatorni yoqadi. shu tarzda apparat va dasturiy vositalar bir butun tizim sifatida ishlaydi. o‘rnatilgan tizimlar turli murakkablik darajalariga ega bo‘lishi mumkin. eng oddiylari — masalan, maishiy texnika uchun mo‘ljallanganlar — bitta mikrokontroller asosida ishlaydi va oddiy algoritmlar bajaradi. murakkabroq tizimlarda esa bir nechta protsessorlar, sensorlar, tarmoqli aloqa modullari va operatsion tizimlar bo‘lishi mumkin. masalan, avtomobilning boshqaruv tizimi — bu bir nechta o‘rnatilgan modullar yig‘indisidir: tormoz, dvigatel, havo yostiqchasi, yoqilg‘i tizimi va xavfsizlik …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oʻrnatilgan tizimlarning umumiy asoslari"

oʻrnatilgan tizimlarning umumiy asoslari mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 1.nazariy qism…………………………………………………………………….5 1.1.o‘rnatilgan tizimlar tushunchasi va ularning asosiy xususiyatlari……………..5 1.2.o‘rnatilgan tizimlarning arxitekturasi va tarkibiy qismlari…………………...10 1.3.o‘rnatilgan tizimlarning qo‘llanilish sohalari va ularning rivojlanish tendensiyalari……………………………………………………………………...15 2.asosiy qism……………………………………………………………………..20 2.1.o‘rnatilgan tizimlarda dasturiy va apparat ta’minotining o‘zaro aloqasi……..20 2.2.mikroprotsessorlar va mikrokontrollerlarning o‘rnatilgan tizimlarda tutgan o‘rni……………………………………………………………………………….24 2.3.o‘rnatilgan tizimlarni loyihalash va ularning samaradorligini oshirish usul- lari…………………………………………………………………………………28 xulosa………………………………………………………………...

This file contains 37 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "oʻrnatilgan tizimlarning umumiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: oʻrnatilgan tizimlarning umumiy… DOCX 37 pages Free download Telegram