atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi

DOCX 23 pages 37.1 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.1 KB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 1. atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi……………………………………4 2. atmosfera havosini muhofaza qilish…………………………………………….8 3. atmosferani muhofaza qilish chora tadbirlari va maktab o’quvchilari ongida shakllantirish……………………………………………………………………....16 xulosa………………………………………………………………………….21 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………….23 kirish atmosfera so'zi yunoncha tildan olingan bo'lib (“atmos” - bug', sfera - qobiq, shar) ya'ni havo qobig'i degan ma'noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta'minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosfera yerni gazli qismi bo’lib, u yerni huddi qobiqqa yoki obalochkaga o’xshab o’rab turadi. u deyarli barcha gazlarnu aralashmasidan tashkil topgan.shuning uchun ham bu havo deyishadi. uning asosisni azot va kislorod tashkil etib, uning miqdoriy ko’rsatkichi 4:1ga teng. insonga faqat pastki qismi ta’sir ko’rsatib, uning uzoqligi 15 – 20 km hisoblanadi. chunki bu qismida havoning asosiy qismi kiradi. atmosferani o’rganadigan fan meteorologiya hisoblanib, lekin u nafaqat atmosferani balki, ob-havoni ham o’rganadi. atmosferaning yuqorigi qatlamlari 60dan 300 hattoki 1000 kmga ham yetadi. bu yerda kuchli shamol, shtorm hattoki shimoloiy siyaniya ham bo’ladi.bu sanab o’tilgan barcha hodisalar quyosh …

2 / 23

cha farq qilmaydi. 1. atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi. atmosfera – tirik jonzotlar va inson hayoti uchun zarur bo'lgan tabiiy muhit va er qobig'ining muhim komponentidir. atmosfera georafik qobiqning paydo bo'lishi, rivojlanishi va hozirgi holatida juda katta ahamiyatga ega. tirik mavjudotlar o'zining butun evolyusion rivojlanish jarayonida yer atmosferasi havosining tabiiy tarkibiga moslashgan bo'lib, huddi ana shu tabiiy tarkib organizm uchun eng optimal hisoblanadi. atmosfera erning himoya qatlami hisoblanadi, u barcha tirik organizmlarni zararli kosmik nurlardan, samodan tushadigan meteoritlarning zarrachalaridan himoya qilib turadi. sayyoramiz yuzasidagi issiqlikni saqlaydi. agarda havo qobig'i bo'lmaganida edi, er yuzida kunduzi +1000 c va kechqurun -1000 c harorat kuzatilgan bo'lar edi. hozirgi vaqtda yer yuzasining o'rtacha havo harorati +140 c ga teng. quyoshdan fazoga juda katta miqdorda issiqlik energiyasi tarqalib turadi. yer yuzasida yuzasining har 1 km2 maydoniga 2500000 ot kuchiga teng energiya tushadi. quyosh energiyasi atmosferaning yuqori qatlamlarida yutilib, yer yuzasiga juda oz miqdorda etib keladi. …

3 / 23

rcha narsalarni bosib turadi. yer atmosferasi qobig'ining taxminiy massasi 5,9 . 1015 tonnani tashkil etadi. atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar. atmosferada sodir bo'ladigan fizik, kimyoviy va biologik o'zgarishlar tirik organizmlarga o'z ta'sirini ko'rsatadi. so'nggi yillarda inson ta'sirining kuchayishi natijasida gazlar muvozanatining o'zgarishi kuzatilmoqda. atmosferadagi gazlar doimiy miqdorining o'zgarishi sayyoramiz uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi aniqlangan. atmosferaning ifloslanishi deganda havoga zaharli birikmalarning qo'shilishi natijasida uning fizik va kimyoviy xususiyatlarini o'zgarishi tushuniladi. insoniyatga qolaversa, barcha jonivorlarga hayot baxsh etadigan atmosfera havosini hozir asosan ikki manba: tabiiy omillar va inson faoliyatining mahsuli – antropogen (sun'iy) manba ifloslantiradi. tabiiy omillarga: kosmik changlar, vulqonlarning otilishidan, tog' jinslarining emirilishi va tuproqning nurashidan vujudga kelgan moddalar, o'simlik va hayvon qoldiqlari, o'rmon va dashtdagi yong'in, dengiz suvining mavjlanishi bilan havoga chiqqan tuz zarrachalari kabilarni misol qilib ko'rsatish mumkin. atmosferaning sun'iy ifloslanishiga: avtomobil transporti birinchi o'rinni (40%), energetika sanoati ikkinchi o'rinni (20%), korxona va tashkilot ishlab chiqarishi uchinchi o'rinni (14%), …

4 / 23

emiriladi. atmosfera havosining ifloslanishida qishloq xo'jalik ishlab chiqarishining ham hissasi bor, bunda parrandachilik va chorvachilik komplekslari, go'sht kombinatlari, kimyoviy o'g'itlar, zararli ximikatlar ko'proq ta'sir etadi. bulardan tashqari kanalizatsiya shaxobchalaridan, avtomobil g'ildiraklaridan, oyoq kiyimidan, oshxonalardan va boshqalardan chiqqan chang, gazlar, hidlar ham atmosferani ifloslaydi. issiqlik elektr stansiyalari atmosfera havosini ifloslantiruvchi manba sifatida. issiqlik elektr stansiyalari orqali olinadigan elektr quvvati asosan ko'mir, mazut, gaz kabi yoqilg'ilar yonishining hosilasidir. masalan, 1kvt/ soat elektr quvvati olish uchun 290-350 gr ko'mir kerak bo'ladi. tabiiyki, toshko'mirning yonishi patijasida uchuvchi chang, qurum, kul paydo bo'ladi. bu murakkab aralashmalar zaharli gazlar bilan birga atmosfera havosiga tushadi. toshko'mir tarkibidagi oltingurgut yonish jarayonida sulfidangidridlarga aylanadi, u esa o'z navbatida, havo havzasiga tushib uni ifloslantiradi. moddalar yonishidan hosil bo'lgan yuqori darajali harorat- alanga atrofida havodagi tajovuzkor azot oksidiga aylanadi. atmosfera havosida uchib chiqadigan is gazi va uglevodorodlar salmog'i yoqilg'i (ko'mir) yoqilayotgan jarayonga bog'liq bo'ladi.toshko'mir qanchalik to'la-to'kis yonsa, chiqindi moddalar shunchalik kam …

5 / 23

mirida 5,1% oltingurgut unsuri bor. bu ko'mirlar qaerda va qancha miqdorda yoqilishidan qat'iy nazar, atmosfera havosini sul'fit angidridi bilan zararlaydi. masalan, 1 tonna qo'rg'oshin eritilsa- 8,8 tonna rux eritilsa- 0,88 tonna sulfit angidridi ajralib chiqadi. issiqlik elektr stansiyasining ko'mir yonishidan ajraladigan oltingurgut oksidi miqdori (manba: a. u. burnazyan) ob'ektlar tartib raqami 1 soatdan sarflanadigan yoqilg'i (t/soat) oltingugurt oksidi chiqindisi (t/kun) yoqilg'idagi oltingugurt miqdori, % 1 580 240 0,85 2 500 600 2,5 3 460 568 2,6 4 280 374 2,74 5 260 55,1 0,44 6 180 240 2,83 7 250 290 2,40 issiqlik quvvatini olishda tabiiy gazdan ham foydalaniladi. hozir tabiiy gazdan hayotimizning barcha jabhalarida keng ko'lamda foydalanilmoqda. u yoqilg'i sifatida juda qadrlanadi. 1 kvt/ soat elektr quvvatini olish uchun 150-170 gr gaz kerak bo'ladi. mabodo gazning yonishi etarli darajada bo'lpmay, chala yonadigan bo'lsa, u holda atmosfera havosiga tajovuzkor omillardan bo'lmish is gazi, uglevdorodlar, sulfit angidridi va yana boshqa narsalar …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi"

mundarija kirish…………………………………………………………………………….3 1. atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi……………………………………4 2. atmosfera havosini muhofaza qilish…………………………………………….8 3. atmosferani muhofaza qilish chora tadbirlari va maktab o’quvchilari ongida shakllantirish……………………………………………………………………....16 xulosa………………………………………………………………………….21 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………….23 kirish atmosfera so'zi yunoncha tildan olingan bo'lib (“atmos” - bug', sfera - qobiq, shar) ya'ni havo qobig'i degan ma'noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta'minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosfera yerni gazli qismi bo’lib, u yerni huddi qobiqqa yoki obalochkaga o’xshab o’rab turadi. u deyarli barcha gazlarnu aralashmasidan tashkil topgan.shuning uchun ham bu havo deyishadi. uning asosisni azot va kisloro...

This file contains 23 pages in DOCX format (37.1 KB). To download "atmosfera haqida tushuncha va ifloslamishi", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera haqida tushuncha va i… DOCX 23 pages Free download Telegram