atmosfera haqida umumiy tushuncha

DOCX 8 pages 29.7 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.7 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu: o’zbekistonda atmosferaning ifloslanishi va uning oldini olish choralari reja: 1. atmosfera haqida umumiy tushuncha. 2. atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar. 3. havoning ifloslanishi natijasida vujudga keladigan salbiy holatlar va uning oqibatlari. 4. atmosferani muhofaza qilish. atmosfera haqida umumiy tushuncha. atmosfera so`zi yunoncha tildan olingan bo`lib, (atm-bu, sfera-qobiq) ya`ni havo qobii degan ma`noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta`minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosfera erning himoya qatlami hisoblanadi, u barcha tirik organizmlarni zararli kosmik nurlardan, samodan tushadigan meteoritlarning zarrachalaridan himoya qilib turadi. sayyoramiz yuzasidagi issiqlikni saqlaydi. agarda havo qobii bo`lmaganida edi, er yuzida kunduzi +1000s va kechqurun -1000s harorat kuzatilgan bo`lar edi. unda bulutlar paydo bo`ladi, yomir, qor bunyodga keladi, shamol hosil bo`ladi, shuningdek erga namlik berib, tovush o`tkazadi va hayotbaxsh kislorod manbai hisoblanadi. atmosfera qobii quyidagi qatlamlarga bo`linadi. 1. troposfera – er sirtida 0-15 km gacha 2. stratosfera – 15-50 km gacha 3. mezosfera – 50-80 km gacha 4. termosfera – 80-800 …

2 / 8

ini ko`rsatadi. so`nggi yillarda inson ta`sirining kuchayishi natijasida gazlar muvozanatining o`zgarishi kuzatilmoqda. atmosferadagi gazlar doimiy miqdorining o`zgarishi sayyoramiz uchun salbiy oqibatlarga olib kelishi aniqlangan. buyuk mutafakkir abu ali ibn sino aytganidek “agar havoda chang va tutun bo`lmasa inson ming yilgacha umr ko`rgan bo`lardi”. atmosferaning ifloslanishi deganda havoga zaharli birikmalarning qo`shilishi natijasida uning fizik va kimyoviy xususiyatlarini o`zgarishi tushuniladi. insoniyatga qolaversa, barcha jonivorlarga hayot baxsh etadigan atmosfera havosini hozir asosan ikki manba: tabiiy omillar va inson faoliyatining mahsuli – antropogen (sun`iy) manba ifloslantiradi. tabiiy omillarga: kosmik changlar, vulqonlarning otilishidan, to jinslarining emirilishi va tuproqning nurashidan vujudga kelgan moddalar, o`simlik va hayvon qoldiqlari, o`rmon va dashtdagi yonin, dengiz suvining mavjlanishi bilan havoga chiqqan tuz zarrachalari kabilarni misol qilib ko`rsatish mumkin. atmosferaning sun`iy ifloslanishiga: avtomobil transporti birinchi o`rinni (40%), energetika sanoati ikkinchi o`rinni (20%), korxona va tashkilot ishlab chiqarishi uchinchi o`rinni (14%), qishloq xo`jaligi ishlab chiqarishi, maishiy kommunal xo`jaligi va boshqalar zimmasiga ifloslanishning …

3 / 8

adan yevropaga uchib o`tganda 50-100 tonnagacha kislorod yoqadi, ya`ni buni 100 ming gektar o`rmonzor bir kunda chiqarib beradi, bir kosmik kemaning fazoga chiqishi uchun 16 km radiusida ozon qatlami emiriladi. atmosfera havosining ifloslanishida qishloq xo`jalik ishlab chiqarishining ham hissasi bor, bunda parrandachilik va chorvachilik komplekslari, go`sht kombinatlari, kimyoviy o`itlar, zararli ximikatlar ko`proq ta`sir etadi. bulardan tashqari kanalizasiya shaxobchalaridan, avtomobil ildiraklaridan, oyoq kiyimidan, oshxonalardan va boshqalardan chiqqan chang, gazlar, hidlar ham atmosferani ifloslaydi. havoning ifloslanishi natijasida vujudga keladigan salbiy holatlar va uning oqibatlari. havoning kuchli ifloslanishi insonlar soliiga, qolaversa barcha jonzotlarga salbiy ta`sir ko`rsatadi. bir kishi sutka davomida o`rtacha 25 kg havo bilan nafas oladi. havo tarkibidagi zarali chang, qurumlar, zararli gazlar kishi organizmida to`planaveradi. oqibatda teri va ko`z kasalliklari, jigar serrozi, qonbosimining ortishi, surunkali bronxit, enfizima, nafas qisish va o`pka raki kabi kasalliklarning ko`payishiga sabab bo`ladi. bolalar o`rtasida umumiy kasallanishning ortishi qayd qilingan. havoda oltingugurt oksidi ko`p bo`lishi natijasida kishilarda …

4 / 8

yvon turlarining kasallanib, zaharlanib, qirilib ketishida urushlarning, xususan aqshning vetnamda, laosda olib borgan urushlarida kimyoviy qurollarni qo`llash tufayli 170 qush turidan hozir 24 qush turi, 55 sut emizuvchilar turidan 5 turi qolgan. atmosferaga milliard tonnalab so2 gazining chiqarilishi natijasida sayyoramizning o`rtacha harorati 1850 yilga nisbatan 0,5os ga oshganligi aniqlangan. agar atmosferadagi so2 ning miqdori ortib boraversa, uning miqdori 2025 yilga borib 0,0379% ga etishi mumkin, bu esa er sayyorasi haroratini 1,8os gacha ko`tarilishi taxmin qilinmoqda. yer atmosferasi haroratining o`sishi, muzliklarning erishiga, suv sathining ko`tarilishiga olib keladi, bu esa ekin maydonlarini kamaytiradi, yoin-sochin miqdori ko`payib, iqlim o`zgaradi. oxirgi 25-30 yil ichida kislotali yomirlar ayrim davlatlarda haqiqiy ekologik falokatga aylanib qoldi. har qanday qazilma yoqili yondirilganda chiqindi gazlar tarkibida oltingugurt va azot qo`sh oksidlari bo`ladi. atmosferaga millionlab tonna chiqarilayotgan bu birikmalar yomirni kislotaga aylantiradi. so`nggi yillarda aqsh, kanada, germaniya, shvesiya, norvegiya, rossiya va boshqa rivojlangan davlatlarda kislotali yomirlar ta`sirida katta maydondagi o`rmonlar …

5 / 8

erolog luis battan aytganidek: “yoki insonlar havodagi tutunni kamaytiradilar, aks holda tutun er yuzida insonlarni kamaytiradi”. rivojlangan mamlakatlarda tashqi muhitning ifloslanishi avtomobil dvigatellari chiqarayotgan zaharli moddalar tufayli yuz berayotir. ba`zi kapitalistik mamlakatlarda, masalan: yaponiyada avtomobillarning ko`pligi natijasida ko`cha harakatini boshqaruvchi polisiya xodimi har 2 soatda kislorod maskasini almashtirib turishga majbur bo`ladi. shu sababli ham mutaxassislar avtomobillarni “ildirakdagi ximiyaviy fabrika” deyishadi. mashina motori chiqargan gaz tarkibida uglerod oksidlari, karbonat angidrid, aldegidlar, azot oksidlari, uglevodlar, qo`roshin birikmalari bo`lib, ular inson soligiga salbiy ta`sir ko`rsatadi, uglerod oksidlari qondagi gemoglabin bilan birikib, uning kislorod tashishi funksiyasini pasaytiradi. qo`roshin birikmasi nafas olish yo`llari orqali o`tib kishilarning yurak-qon tomirlarini shikastlar ekan. atmosferaning kosmosdan ifloslanishi kosmik changlardan sodir bo`lmoqda. yer sirtiga yiliga 10 mln.t. kosmik chang tushadi. eng xavflisi olam fazosidan yerga kelayotgan turli xil chang, meteor zarralari, radiasiya oqimlari. vulqonlarning otilishi va to jinslarining emirilishidan atmosferaga chiqqan turli xil zarralar bir necha yilgacha havoga suzib yurishi …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera haqida umumiy tushuncha"

mavzu: o’zbekistonda atmosferaning ifloslanishi va uning oldini olish choralari reja: 1. atmosfera haqida umumiy tushuncha. 2. atmosfera havosini ifloslantiruvchi manbalar. 3. havoning ifloslanishi natijasida vujudga keladigan salbiy holatlar va uning oqibatlari. 4. atmosferani muhofaza qilish. atmosfera haqida umumiy tushuncha. atmosfera so`zi yunoncha tildan olingan bo`lib, (atm-bu, sfera-qobiq) ya`ni havo qobii degan ma`noni anglatib, biosferada hayot mavjudligini ta`minlovchi asosiy manbalardan biridir. atmosfera erning himoya qatlami hisoblanadi, u barcha tirik organizmlarni zararli kosmik nurlardan, samodan tushadigan meteoritlarning zarrachalaridan himoya qilib turadi. sayyoramiz yuzasidagi issiqlikni saqlaydi. agarda havo qobii bo`lmaganida edi, er yuzida kunduzi +1000s va kechquru...

This file contains 8 pages in DOCX format (29.7 KB). To download "atmosfera haqida umumiy tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera haqida umumiy tushunc… DOCX 8 pages Free download Telegram