yurak glikozidlari kimyoviy tuzilishi va ahamiyati

DOC 19 pages 102.5 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.5 KB

File type DOC

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

yurak glikozidlari kimyoviy tuzilishi va ahamiyati reja: 1. glikozidlar tasnifi. 2. glikozidlar kimyosi 3. yurak glikozidlari tasnifi. 4. glikozidlar, yurak glikozidlari va tarkibida shu moddalar bo‘lgan dorivor o‘simliklar. 5. abitsin olish texnolgiyasi 6. selanid olish texnologiyasi. turli faktorlar ta’sirida qand va qand bo‘lmagan qismlarga parchalanuvchi murakkab organik birikmalar glikozidlar deb ataladi. +and bo‘lmagan qism aglikon (yunoncha so‘z bo‘lib, qand emas degan ma’noni bildiradi), ba’zi glikozidlarda yana genin, sapogenin, emodin va boshqa nomlar bilan ataladi. xar xil glikozidlarning aglikonlari kimyoviy tuzilishi bo‘yicha turlicha bo‘lib, organik birikmalarning turli sinflariga kiradi. shuning uchun ularning kimyoviy tarkibi xamda analiz qilish usullari xam turlicha. glikozidlar tarkibidagi qand qismi mono-(ko‘pincha glyukozadan), di-, tri-va qisman undan murakkab bo‘lgan oligasaxaridlardan xamda ayrim glikozidlarning o‘ziga xos spetsifik qandlardan tashkil topgan bo‘ladi. aglikon radikali bilan birlashgan qand molekulasining uglerod atomini (- yoki (-konfiguratsiyasiga (aglikon radikali bilan almashingan gidroksil guruxining bo‘shliqda joylashganiga) xamda monosaxaridlarning 6 ta (piranoza) yoki 5 ta (furanoza) …

2 / 19

$y spetsifik ta’sir qilgani uchun xar bir glikozidning parchalanish yoki sintezlanishida ularni o‘ziga tegishli maxsus fermentlar ishtirok etadi. glikozid molekulasida aglikonga qand qismi oddiy va murakkab efirlar tipida kislorod atomi – 0 orqali (0-glikozidlarda) yoki tioefirlar tipida oltingugurt atomi – s orkali (s-tioglikozidlarda) birlashgan bo‘ladi. sianogen (nitro, n-glikozidlar) glikozidlarning aglikoni tarkibida sianid kislotasi bo‘ladi. bulardan tashkari, ba’zi glikozidlarda qand molekulasi aglikon qismining yadrosini uglerod– s atomiga tu\ridan-tu\ri o‘zining uglerod – s atomi orqali birlashishi mumkin. bunday glikozidlarni s-glikozidlar nomi bilan yuritiladi. boshqa, ayniqsa o va s-glikozidlarga nisbatan s-glikozidlar ancha tur\un va faqat qattiq sharoitda, kislotalarning kuchliroq eritmalarida uzoq qizdirish natijasida ularni aglikon va qand qismlariga parchalash mumkin. glikozidlar tarkibida bir (monozidlar), ikki (biozidlar), uch (triozidlar) va undan ortiq monosaxarid molekulasi bo‘lishi mumkin. ular odatda aglikonni bitta gidroksil guruxiga uzun zanjir tipida ketma-ket birlashadi. shuning uchun bunday glikozidlarning gidrolizi–parchalanishi po\onali boradi va monosaxarid molekulalari aglikondan bittadan ketma-ket ajraladi. masalan, triozidning gidrolizlanish …$

3 / 19

$atda) esa fermentlar ta’sir qilmaydi, ya’ni ularning faolligi tuxtaydi. glikozidlar osonlik bilan parchalanadi. ayniqsa, ular o‘simliklarning o‘lik to‘qimasida ferment, xarorat ta’sirida va namlik ishtirokida tez parchalanadi. shuning uchun tirik o‘simliklar to‘qimasida bo‘ladigan glikozidlarni birlamchi glikozidlar deb xisoblanadi. o‘simliklardan ajratib olingan glikozidlarga birlamchi glikozidlarning qisman gidrolizlanishidan vujudga kelgan maxsulot deb qaraladi. bu xol maxsulot tayerlash, quritish va saqlash vaqtida xisobga olinishi zarur. xaqiqatan xam yi\ilgan maxsulotlarni tezda quritilmay, uyib qo‘yilsa, u namlik ta’sirida qizib, to‘qimalaridagi fermentlar esa faollashib, glikozidlarni parchalaydi yoki to‘\ri quritilgan maxsulotni issiq va nam erda saqlansa xam yuqorida aytilgan axvol qaytariladi. shuning uchun tayyorlangan maxsulotni yi\ib qo‘ymay tezda va to‘\ri quritish, quritilgan maxsulotni yaxshi yopiladigan idishlarga solib, quruq erda saqlash lozim. shundagina maxsulot tarkibidagi glikozidlar parchalanmay saqlanadi va dorivor maxsulot o‘z sifatini yo‘qotmaydi. glikozidlar o‘simliklar dunyosida keng tarqalgan bo‘lib, ular o‘simliklarning barcha organlari to‘qimalarida, xujayra shirasida erigan xolda uchraydi. o‘simliklar tarkibida bir nechta glikozidlar bo‘lishi (bitta o‘simlik tarkibida …$

4 / 19

$an glikozidlar kristall modda bo‘lib, ular ko‘pchilik organik erituvchilarda erimaydi, spirtda yomon (ba’zan yaxshi), suvda yaxshi eriydi. glikozidlarning suvdagi eritmasi neytral reaksiyaga, shuningdek, qutblangan nur tekisligini o\dirish (optik faollik) xususiyatiga ega. xamma glikozidlar feling reaktividan misni qaytaradi. glikozidlarning suvdagi eritmalari bariy gidroksid, qo‘r\oshin atsetat va tanin eritmalari bilan cho‘kma xosil qiladi. glikozidlarning kimyoviy xossalari va analiz kilish usullari aglikonlarning tuzilishiga bo\liq. aglikonlarning kimyoviy tuzilishi turlicha bo‘lganligi uchun analiz usullari xam turlichadir. glikozidlarning terapevtik ta’siri xam ularning aglikonlariga bo\liqdir. +and qismi aglikonlarni (demak, glikozid molekulasini) suvda erishini xamda xayvonlar organizmida shimilishini, ya’ni organizmga ta’sir qilishini tezlashtiradi. shu bilan birga, ba’zi monosaxaridlar ayrim aglikonlarni ta’sir kuchini oshirishi yoki aksincha pasaytirishi mumkin. tarkibida glikozidlar saqlovchi dorivor o‘simliklar tasnifi (klassifikatsiyasi) tarkibida glikozid saqlovchi o‘simliklar shu glikozidlar aglikonining kimyoviy tuzilishiga qarab sinflarga bo‘linadi. ba’zi glikozidlar xozirgacha etarli darajada o‘rganilmagani uchun sinflarga bo‘lishda ularning fizik xossalari yoki xayvonlar organizmiga ko‘rsatadigan fiziologik ta’siri asos qilib olingan. tibbiyotda …$

5 / 19

$rinlar (kumarin glikozidlar) va boshka birikmalar xam glikozidlarga kiradi. tarkibida tioglikozidlar bo‘lgan dorivor o‘simliklar aglikoni tarkibida oltingugurt bo‘lgan glikozidlar tioglikozidlar (s-glikozidlar) deb ataladi. bu glikozidlardagi qand molekulasi aglikon qismi bilan oltingugurt atomi orqali birlashgan. tioglikozidlarning ferment ta’sirida parchalanishidan xosil bo‘lgan aglikon qismi efir moylari xossasiga o‘xshash xossaga ega (uchuvchan va suv bu\i bilan xaydaladi). shuning uchun bu glikozidlarning ba’zi aglikonlari efir moyi deb yuritiladi. tioglikozidlar achchiq bo‘lib, organizmning shilliq qavatlariga va teriga qitiqlovchi ta’sir ko‘rsatadi (terini qizdiradi yoki kuydiradi). oz mikdorda iste’mol qilinsa, ishtaxa ochadi. tioglikozidlar kuchli bakteritsid ta’sirga ega. tioglikozidlar yoki izotiotsianatlar xayvonlarda bo‘qoq kasalligini paydo qilishi mumkin, degan fikr xam bor. tioglikozidlarning turlari ko‘p. ular asosan, karamdoshlar (butguldoshlar, krestguldoshlar) rezadoshlar va boshqa oilalar vakillarida uchraydi. jumladan, karamdoshlar (butguldoshlar) oilasiga kiradigan o‘simliklar (shol\om, karam, rediska, turp, xren, xantal va boshqa o‘simliklar) da keng tarqalgan. tibbiyotda tioglikozidlar saqlovchi o‘simliklardan xozircha faqat xantal uru\i (uni tarkibida tioglikozid sinigrin bo‘ladi) ishlatiladi. sinigrin …$

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yurak glikozidlari kimyoviy tuzilishi va ahamiyati"

yurak glikozidlari kimyoviy tuzilishi va ahamiyati reja: 1. glikozidlar tasnifi. 2. glikozidlar kimyosi 3. yurak glikozidlari tasnifi. 4. glikozidlar, yurak glikozidlari va tarkibida shu moddalar bo‘lgan dorivor o‘simliklar. 5. abitsin olish texnolgiyasi 6. selanid olish texnologiyasi. turli faktorlar ta’sirida qand va qand bo‘lmagan qismlarga parchalanuvchi murakkab organik birikmalar glikozidlar deb ataladi. +and bo‘lmagan qism aglikon (yunoncha so‘z bo‘lib, qand emas degan ma’noni bildiradi), ba’zi glikozidlarda yana genin, sapogenin, emodin va boshqa nomlar bilan ataladi. xar xil glikozidlarning aglikonlari kimyoviy tuzilishi bo‘yicha turlicha bo‘lib, organik birikmalarning turli sinflariga kiradi. shuning uchun ularning kimyoviy tarkibi xamda analiz qilish usullari xam turlicha. gliko...

This file contains 19 pages in DOC format (102.5 KB). To download "yurak glikozidlari kimyoviy tuzilishi va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: yurak glikozidlari kimyoviy tuz… DOC 19 pages Free download Telegram