tilshunoslik maktablari

DOC 14 pages 101.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 101.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

tilshunoslik maktablari reja: 1. xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o`ziga xos xususiyatlari. 2. f.f.fortunatov moskva tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 4. jahon tilshunosligi taraqqiyotida peterburg tilshunoslik maktabining tutgan urni. 5. hozirgi davr tilshunosligi rivojida rossiya tilshunoslik maktablarining ahamiyati. kirish xix asrning oxiriga kelib rossiyada bir qancha lingvistik maktablar shakllandi. ularning ilmiy tamoyillari hozir ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan. bulardan biri moskva tilshunoslik maktabi deb nomlanadi, uning asoschisi filipp fedorovich fortunatov (1848-1914) dir. f.f.fortunatov 1876 yildan 1906 yilgacha moskva universitetida dars berdi, keyinchalik ordinar akademik sifatida peterburgga ko`chdi. uning asosiy ishlari qatoriga quyidagilarni kiritish mumkin: “boltiq tillarida urg`u va cho`ziqlik haqida” (1895), “o`rta maktablarda rus tili grammatikasini o`qitish to`g`risida” (1904), “eski slavyan (cherkov-slavyan ) tili fonetikasi bo`yicha lekciyalar” (1919), “hind-evropa nillariqiyosiy morfologiyasi ”(1899-1901,”qiyosiy tilshunoslik”leksiyalar,(1901-1902 va boshqalar. f.f.fortunatov moskva universitetida 25 yillik faoliyati davomida o`zining original ilmiy maktabini vujudga …

2 / 14

ktabda rus tilini o`qitish metodlari va principlarini takomillashtirishda faol ishtirok etdilar. f.f.fortunatov tilga ikki tomonlama hodisa deb qaraydi. bir tomondan til ijtimoiy hodisa bo`lib, uning taraqqiyoti va o`zgarishlari jamiyatning taraqqiyoti va o`zgarishlarida ko`rinadi. ikkinchi tomondan tilning ichki taraqqiyoti har bir shaxsning individual faoliyatiga bog`liq. bu jihatdan tildagi o`zgarishlarning yuz berishida analogiyaning (associaciyaning) roli beqiyosdir. ko`rinadiki, f.f.fortunatovning keyingi fikri yosh grammatikachilarning sub`ektiv- idealistik nazariyasi ta`sirida yuzaga kelgan. olim o`zining tilga ana shunday ikki tomonlama qarashi natijasida tilning ichki va tashqi tarixi haqidagi ta`limotni yaratdi. uning fikricha, til taraqqiyotining tashqi tarixi bilan shu tilda so`zlashuvchi jamiyat bilan til orasidagi mustahkam aloqaga ko`ra aniqlanadi. jamiyatning bo`linib ketishi ham tilning ayrim sheva va dialektlarga bo`linib ketishiga sabab bo`ladi. til so`z va so`z birikmalarining yig`indisidan iborat. so`z ma`nosi ikki tomonga ega: a) so`zning real ma`nosi; b) so`zning formal ma`nosi. real ma`no faqat ob`ektiv borliqqa aloqador bo`lsa, foral ma`no tilning o`zi bilan aloqadordir. so`z ma`nosi ikki …

3 / 14

oslik tarixida grammatik shakl haqidagi nazariyaning asoschisi sifatida mashhurdir. uning ta`kidlashicha, formal grammatik belgilar bilan xarakterlanuvchi so`zlarning grammatik sinflariga so`z turkumlari deyiladi. “so`z turkumi” termini o`rniga “so`zning grammatik turkumi” deyish ma`qulroq. so`zlar grammatik jihatdan uchga bo`linadi: 1. ayrim to`la so`zlar. 2. to`la bo`lmagan so`zlar. 3. undovlar. f.f.fortunatov so`z formasiga quyidagicha ta`rif beradi: “ayrim so`z shakli deb uning so`zlovchi ongida formal va asosiy ashyolarni ajratish qobiliyatiga aytiladi”. u o`zining shakl(forma) haqidagi yuqorida keltirilgan fikridan ikki xil xulosaga kelish mumkin: a) so`zlarning negiz va affikslarga bo`linish qobiliyati shakl(forma)dir, b) so`zlarning affikslarga ko`ra farqlanishi shakl(forma)dir. f.f.fortunatovning shogirdlaridan biri, akademik aleksey aleksandrovich shaxmatov (1864 - 1920) keyinchalik peterburg tilshunoslik maktabining yirik vakillari qatoridan o`rin oldi. peterburg tilshunoslik maktabiga xix asr boshlarida vostokov tomonidan asos solingan edi. o`tgan asrning o`rtalariga kelib, alademiklar i.i.sreznevskiy, i.v.yagich, professor l.i. sobolevskiylarning faol faoliyati bilan peterburgda rus va slavyan tillarini qiyosiy o`rganish an`anasi qizg`in davom etdi. ajoyib tilshunos olim a.a.shaxmatovning …

4 / 14

gar ustozi f.f.fortunatov o`z tadqiqotlarida ko`proq eski slavyan va litva tili manbalariga tayangan, slavyan va hind-evropa tillarining qiyosiy grammatikasi muammolari bilan shug`ullangan bo`lsa, a.a.shaxmatov rus tilining tarixiy fonetikasini tekshirdi. u umumrus bobo tilini tiklash masalasiga ham katta e`tibor berdi. tarixiy fonetik qonuniyatlarni aniqlashda a.a.shaxmatov jonli shevalardan asosiy manba sifatida foydalandi. bu metod rus tilshunosligi uchun o`sha davrda yangilik edi. uning fikricha, rus tili tarixi quyidagi shakllanish bosqichlarini bosib o`tgan: dastlab hind-evropa bobo tili bo`lgan, undan boltiq-slavyan tili ajralib chiqqan, boltiq-slavyan tilidan umumslavyan tili, ukrain va belorus tillariga bo`lingan. 1925 yilda a.a.shaxmatovning “rus tili sintaksisi” nomli mashhur asari e`lon qilinadi. bu asarda bayon qilingan ilmiy-nazariy fikrlar hozir ham o`z ahamiyatini yo`qotgan emas. olim o`z asarida sintaktik hodisalarga individual –psixologik nuqtai nazardan yondoshgan bo`lsa-da, konkret lingvistik dalillarni tahlil qilishda muhim fikrlarni ayta olgan. a.a.shaxmatov semasiologiyani grammatikaning bir bo`limi va sintaksis bilan zich bog`liq deb hisoblar edi. uning asarida sodda gapning tuzilishi, bir …

5 / 14

fografiya, paleografiya (qadimgi qulyozmalar haqidagi fan) bilan ham jiddiy shug`ullandi. masalan, o`sha davrda rossiya fanlar akademiyasi tuzgan “rus tili lug`ati” ni tahrir qilishda, rus tili orfografiyasini mukammallashtirishda faol qatnashdi. moskva va peterburg maktablari bilan bir vaqtda qozon universitetida ham alohida lingvistik maktab maydonga keldi. tilshunoslikning mustaqil fanga aylanishida, uning metodlarini ishlab chiqishda muhim rol o`ynagan polyak-rus tilshunosi ivan aleksandrovich boduen de kuttene (1845-1929) qozon tilshunoslik maktabining asoschisidir. varshava yaqinidagi qishloqlardan birida tug`ilgan boduen yoshligidanoq tovushlar fiziologiyasi, sanskrit, litva va slavyan tillari bilan muntazam shug`ullana boshlaydi, ayniqsa, polyak tili tarixiga doir materiallarni yig`ishga faol kirishdi. ko`pgina chet mamlakatlarda bo`lib, mashhur lingvist olimlarning (yosh grammatikachilarning) ma`ruzalarini tinglagach, u 1868 yilda rossiyaga keladi va i.i.sreznevskiy rahbarligida “xiv asrgacha bo`lgan qadimgi polyak tili haqida” degan mavzuda magistrlik dissertaciyasi tayyorlaydi. 1874 yilda boduen “rezyan shevalarining fonetikasini o`rganish tajribasi” mavzuida doktorlik dissertaciyasini ham himoya qiladi. shundan so`ng u qozonda 9 yil, krakovda 5 yil, peterburgda 18 …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik maktablari"

tilshunoslik maktablari reja: 1. xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o`ziga xos xususiyatlari. 2. f.f.fortunatov moskva tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 4. jahon tilshunosligi taraqqiyotida peterburg tilshunoslik maktabining tutgan urni. 5. hozirgi davr tilshunosligi rivojida rossiya tilshunoslik maktablarining ahamiyati. kirish xix asrning oxiriga kelib rossiyada bir qancha lingvistik maktablar shakllandi. ularning ilmiy tamoyillari hozir ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan. bulardan biri moskva tilshunoslik maktabi deb nomlanadi, uning asoschisi filipp fedorovich fortunatov (1848-1914) dir. f.f.fortunatov 1876 yildan 1906 yilgacha moskva universitetida da...

This file contains 14 pages in DOC format (101.5 KB). To download "tilshunoslik maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik maktablari DOC 14 pages Free download Telegram