yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik

DOCX 18 pages 28.3 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.3 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik reja: i. kirish ii. asosiy qism 2.1. yevropa uyg’onish davri 2.2. por royal grammatikasi 2.3. yevropa tilshunoslari 2.4. rus tilshunosligi 2.5. mixail vasilyevich lomonosov iii. xulosa iv. adabiyotlar kirish uyg’onish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni o’z ichiga oladi. uyg’onish davrining boshlanishi bilan cherkovning obro’-e‘tibori susayib, antik davrga bo’lgan e‘tibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anig’i, uyg’onish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. ovrupo olimlarining – yunon va rimliklarning boy madaniy va ma‘rifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlarning-matnlarning naso`r qilinishi hamda ularni sharhlash natijasida mumkin bo’ldi. antik (yoki klassik filologiya) davrining adabiy asarlarini naso`r qilish va ularga lisoniy sharhlar yozishda, ayniqsa, quyidagi olimlarning xizmatlari, mehnatlari katta bo’ldi. bular: jyul tsezar skaliger (1484-1558), robert stefanus (1503-1559), uning o’g’li genrix stefanus (1528-1598), gerxardt iogann fossiy, sharl dyukanj, iogann reyxlin, iogann melanxton va boshqalar. j.skaliger «lotin tili asoslari …

2 / 18

bordi. ayniqsa, xvi asrda qator tillarning – nemis (1527), frantsuz (1531), ingliz (1538), venger (1539), chex (1567), polyak (1568), slavyan (1596) va boshqa tillarning gramatikasiga oid asarlar maydonga keldi. 1696 yilda angliyada (oksford) genrix vilgelm ludolf-ning lotin tilida tuzilgan «rus grammatikasi» asari yaratildi. birinchilardan bo’lib, italyan (1612) va frantsuz (1694) tili lug’atlari chop etildi. agar o’rta asr va uyg’onish davrida klassik filologiyaning g’oyalari taraqqiy ettirilgan bo’lsa, xvii va, ayniqsa, xviii asr tilshunosligida tubdan o’zgarish bo’lib, yangi tipdagi grammatika, lug’atlar-ko’p tomli katta lug’atlar maydonga keldi. ana shunday lug’atlardan biri rus sayyohi akademik pyotr simon pallasning «barcha tillar va shevalarning (lahjalarning) qiyosiy lug’ati» asaridir. 272 tilga oid to’rt tilli bu lug’at peterburgda 1786-1791 yillarda naso`r qilingan bo’lib, unda ruscha so’zlarning 272 tilga qilingan tarjimasi beriladi va qiyoslanadi. bu lug’at qiyosiy-tarjima lug’at sifatida e‘lon qilinadi. mazkur lug’atga osiyo, yevropa, afrika va amerika tillari kiritiladi, ushbu tillarga oid materiallar beriladi. por-royal grammatikasi (“umumiy ratsional …

3 / 18

chiqdi. ya‘ni aql - idrok asosida ish ko’rish - ratsionalizm tilshunoslikka ham jiddiy ta‘sir ko’rsatdi. shunga ko’ra har qanday tillarning grammatik kategoriyalarini mantiqiy kategoriyalarning namoyon bo’lishi, yuzaga chiqishi sifatida tushunish kuchaydi. natijada ratsionalizm ta‘limotining talablari asosida umumiy (ratsional, falsafiy yoki mantiqiy) grammatika yaratish g’oyasi amalga oshirila boshlandi. yevropada uyg onish davridag1 tilshunoslik uyg‘onish davri tilshunosligi xv-xviii asrlami o‘z ichiga oladi. uyg‘onish davrining boshlanishi bilan cherkovning obro‘- e’tibori susayib, antik davrga bo‘lgan e’tibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anig‘i, uyg‘onish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. uyg‘onish davri kapitalizmning feodalizm ustidan bo‘lgan g‘alabasi bilan yakunlandi. shunga ko‘ra ushbu davrda insoniylik g‘oyalari, milliy o‘zini anglash, san’at va adabiyotga bo‘lgan qiziqish, fanga bo‘lgan jiddiy qarash, e’tibor kuchaydi, o‘sdi. yangi asr yevropada kolumb, magellan, galiley, kopemik, dekart, nyuton, leybnis, lomonosov kabi dastlabki kashfiyotchilami va ulkan olimlami yuzaga chiqaradi. uyg'onish davrida, dastavval, dunyo tillari haqidagi ma’lumotlar ancha ko‘paydi. tilshunoslik …

4 / 18

shqa aloqa vositasi mavjud desa, faylasuf lokk tovush bilan tushuncha o‘rtasida tabiiy bog‘lanish yo‘q, degan asosli fikmi ta’kidladi. faylasuf leybnits mantiqiymatematik asosga qurilgan xalqaro til yaratish masalasini ko‘tardi. yevropa olimlarining yunon va rimliklarning boy madaniy va ma’rifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlaming-matnlaming nashr qilinishi hamda ulami sharhlash natijasida mumkin bo‘ldi. 59 antik (yoki klassik fllologiya) davrining adabiy asarlarini nashr qilish va ularga lisoniy sharhlar yozishda, ayniqsa, quyidagi olimlaming xizmatlari, mehnatlari katta bo‘ldi. bular: jyul sezar skaliger (1484-1558), robert stefanus (1503-1559), uning o‘g‘li genrix stefanus (1528-1598), gerxardt iogann fossiy, shari dyukanj, iogann reyxlin, iogann melanxton va boshqalar. j. skaliger «lotin tili asoslari haqida» (1540) asarini yaratgan bo‘lsa, r. stefanus «lotin tili xazinasi» (1553) tadqiqotini e’lon qiladi. g.stefanus esa yunon tiliga bag‘shlab, «grek tili xazinasi» asarini chop ettirdi. ayni vaqtda sharq tillarini, ayniqsa, semit tillarini o‘rganishga bo‘lgan qiziqish kuchaydi, semit filologiyasi maydonga keldi, ya’ni, qadimgi …

5 / 18

z (1694) tili lug‘atlari chop etildi. agar o‘rta asr va uyg‘onish davrida klassik filologiyaning g‘oyalari taraqqiy ettirilgan bo‘lsa, xvii va, ayniqsa, xviii asr tilshunosligida tubdan o‘zgarish bo‘lib, yangi tipdagi grammatika, lug‘atlar-ko‘p tomli katta lug‘atlar maydonga keldi. ana shunday lug‘atlardan biri rus sayyohi akademik pyotr simon pallasning «barcha tillar va shevalaming (lahjalaming) qiyosiy lug‘ati» asaridir. 272 tilga oid to‘rt tilli bu lug‘at peterburgda (1786-1791) nashr qilingan bo‘lib, unda ruscha so‘zlaming 272 tilga qilingan tarjimasi beriladi va qiyoslanadi. bu lug‘at qiyosiy-tarjima lug‘at sifatida e’lon qilinadi. mazkur lug‘atga osiyo, yevropa, afrika va amerika tillari kiritiladi, ushbu tillarga oid materiallar 60 beriladi. yana bir katta lug‘at ispaniyalik lorenso gervasning «ma’lum xalqlar tillarining katalogi» (madrid 1800-1804) asaridir. ushbu lug‘at 307 tilga oid leksik va grammatik ma’lumotlami berishi bilan ajralib turadi. leksikografik tadqiqotlar yo‘nalishida ma’lum bo‘lgan ishlardan biri nemis olimlari i.k.adelung va i.s.faterlaming «mitridat yoki umumiy tilshunoslik» lug‘atidir. ushbu lug‘at 500 ta tilni qamrab olishi, ular …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik"

yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik reja: i. kirish ii. asosiy qism 2.1. yevropa uyg’onish davri 2.2. por royal grammatikasi 2.3. yevropa tilshunoslari 2.4. rus tilshunosligi 2.5. mixail vasilyevich lomonosov iii. xulosa iv. adabiyotlar kirish uyg’onish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni o’z ichiga oladi. uyg’onish davrining boshlanishi bilan cherkovning obro’-e‘tibori susayib, antik davrga bo’lgan e‘tibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anig’i, uyg’onish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. ovrupo olimlarining – yunon va rimliklarning boy madaniy va ma‘rifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlarning-matnlarning naso`r qilinishi hamda ularni sharhlash natijasi...

This file contains 18 pages in DOCX format (28.3 KB). To download "yevropada uyg’onish davridagi tilshunoslik", click the Telegram button on the left.

Tags: yevropada uyg’onish davridagi t… DOCX 18 pages Free download Telegram