atom va yadro fizikasi

DOC 18 sahifa 133,5 KB Bepul yuklash

18 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 133,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 18

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 18

atom va yadro fizikasi reja: 1. atom tuzilishi nazariyasiga kirish 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 3. eletron spini. atom sistemasini xarakterlovchi kvant sonlari. pauli prinsipi 4. atom yadrosining tarkibi 5. yadroning bog’lanish va solishtirma bog’lanish energiyasi. yadro kuchlari 6. radioaktivlik hodisasi. radioaktiv yemirilish turlari va zaralari 7. yadro reaksiyalari 8. yadroviy nurlanishlar. yadroviy nurlanishlarni qayd qilish. tezlatgichlar 9. elementar zarralar haqida tushuncha. tabiatda fizik ta’sir turlari. kosmik nurla kirish fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonuniyatlari orasidagi bog’lanishni o’rganish har bir fanning asosiy vazifasidir. fizika sohasiga asosan, jismlarning o’zaro ta’siri va ularning harakat qonunlari hamda elektromagnit va yorug’lik bilan bog’langan hodisalar, atom va uning yadrosini o’rganish kiradi. ammo fizika fanining aniq chegarasini hozirgi vaqtda ko’rsatish qiyin. chunki har bir yangi ochilgan va ochilayotgan kashfiyotlar – …

2 / 18

lar sifatida kuch, tezlik, tezlanish va boshqa kattaliklarni keltirish mumkin. fizik kattaliklar jismning xossasini yoki fizik jarayonning xarakteristikasini ifoda etadilar va ularni aniq miqdoriy tomondan o’lchash mumkin. fizik kattaliklarni o’lchaganda ularni birlik deb qabul qilingan kattalikka nisbatan solishtirib, miqdoriy belgilanadi. fizikadagi barcha ilmiy ishlarda fizik kattaliklarni aniq o’lchash tajribaning asosiy qismi hisoblanadi. fizik qonunlar: barcha hodisalar va jarayonlar o’zaro bir-biri bilan bog’langan holda sodir bo’ladi. kuzatish va tajriba yo’li bilan bu bog’lanishlar qonuniyatlari aniqlanadi va ulardan umumiy xarakterga ega bo’lgan qonuniyatlar fizik qonunlarni tashqil etadi. har bir fizik hodisa tekshirilganda bu fizik qonunlar asos qilib olinadi. hozirgi zamon atom fanining, texnikaning va energetikaning ulkan yutuqlari – atom va yadro fizikasining intensiv rivoshlanishi natijasidir. hozirgi zamon atom va yadro fizikasi modda tuzilishi haqidagi ta’limotning negizi hisoblanadi. bundan tashqari, nafaqat modda ( gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlar ), balki materiyaning boshqa turlari ham atomistik tabiatga ega. shuning bilan bir qatorda materiya harakati …

3 / 18

trofida, quyosh atrofidagi planetalar kabi, manfiy zaryadlangan elektronlar aylanadi, atomning 99 % massasi yadroda jamlangan. bu modelni atomning planetar modeli deb atalgan. keyinroq bu modelning ham kamchiliklari borligi aniqlangan. bor rezerford modeli kamchiliklarini hisobga olib, o’zining uchta postulatlarini ta’rifladi. 1. elektronlar yadro atrofida ma’lum statsionar orbitalarda aylanib, bu orbitalarga diskret energiyalar to’g’ri keladi; 2. atom yoki undagi elektronlar bir statsionar m-holatdan ikkinchi n- holatga o’tganda o’zidan nur chiqaradi yoki nur yutadi. ushbu nurning chastotasi (1.1) shartdan topiladi. 3. orbita bo’ylab yadro atrofida harakatlanayotgan elektronning impuls momenti plank doimiysiga karralidir: (1.2) bu yerda butun sonlar, - plank doimiysi. bor o’z postulatlarini eng oddiy atom sistemasi – vodorod atomi nazariyasini yaratish uchun qo’llagan va uning asosida (1.3) kattalik – birinchi bor orbitasining radiusi aniqlangan. 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 1924-yilda fransuz fizigi l.v.de-broyl yorug’lik kabi barcha mikrozarralar korpuskulyar xususiyatga ega bo’lishi bilan birgalikda, to’lqin xususiyatga ham ega bo’ladi, …

4 / 18

chimi bo’lgan (psi) - to’lqin funksiya yordamida mikrozarralarning harakati haqida ma’lumotlarni olish mumkin. u mikrodunyodagi zarralarning holat funksiyasi hisoblanib, zarralarning kvant holatlari bo’yicha taqsimotini aks ettiradi. 3. eletron spini. atom sistemasini xarakterlovchi kvant sonlari. pauli prinsipi yadro atrofida orbita bo’ylab aylanayotgan elektron impuls momentiga ega bo’lib, u orbital moment ( ) deb yuritiladi. uning modulini (3.1) orqali topiladi. buerdagi l kattalik orbital kvant soni bo’lib, u ( n – bosh kvant soni ) qiymatlarni qabul qiladi. elektron orbital momentini z o’qidagi proeksiyasi uchun (3.2) o’rinli bo’ladi. bu yerdagi m magnit kvant soni deb atalib, u qiymatlarni qabul qiladi. energetik sathlarning ajralishini tushuntirish uchun 1925-yilda gaudsmit va ulenbeklar elektronlar xususiy orbital moment ( spin – s )ga ega bo’lishi to’g’risidagi farazni ilgari surdilar. keyinchalik tajribalar elektronning spini mavjudligini isbotladi. spin (3.3) asosida aniqlanadi, bunda s – cpin kvant soni bo’lib, elektron uchun ga teng. kvant mexanikasining qonunlaridan yana biri pauli prinsipi …

5 / 18

yinroq atom yadrosi proton va neytronlardan tuzilgan deb, ularni birgalikda nuklonlar deb nomlandi. yadrodagi nuklonlar soni a yadroning massa soni bo’lib, neytronlar soni (4.1) dan topiladi, bunda z - protonlar soni. yadroni belgilash uchun zxa belgilash ishlatiladi. yadrodagi protonlar soni o’zgarmaydigan yadrolar guruhiga izotoplar deyiladi. masalan: 1h1, 1h2, 1h3. yadrodagi neytronlar soni o’zgarmaydigan yadrolar guruhiga izotonlar deyiladi. masalan: 1h3, 2he4, 3li7, 4be8. massa soni o’zgarmasdan qoladigan yadrolar guruhiga izobarlar deyiladi. masalan: 1h3, 2he3, 18az40, 20ca40. 5. yadroning bog’lanish va solishtirma bog’lanish energiyasi. yadro kuchlari yadroning massalarini eng aniq o’lchash natijalari shuni ko’rsatadiki, yadrroning tinchlikdagi massasi m uni tashkil qilgan protonlar bilan neytronlarning tinchlikdagi massalari yig’indisidan hamisha kichik bo’ladi: . (5.1) yadroni alohida nuklonlarga to’liq ajratish uchun zarur bo’lgan energiya yadroning bog’lanish energiyasi deyiladi va u quyidagi ifodadan topiladi: (5.2) bunda - massa defekti deb ataladi va u (5.3) dan topiladi. (5.3) dan foydalanib (5.2) ni ko’rinishini (5.4) ga o’zgartiramiz. bitta …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 18 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"atom va yadro fizikasi" haqida

atom va yadro fizikasi reja: 1. atom tuzilishi nazariyasiga kirish 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 3. eletron spini. atom sistemasini xarakterlovchi kvant sonlari. pauli prinsipi 4. atom yadrosining tarkibi 5. yadroning bog’lanish va solishtirma bog’lanish energiyasi. yadro kuchlari 6. radioaktivlik hodisasi. radioaktiv yemirilish turlari va zaralari 7. yadro reaksiyalari 8. yadroviy nurlanishlar. yadroviy nurlanishlarni qayd qilish. tezlatgichlar 9. elementar zarralar haqida tushuncha. tabiatda fizik ta’sir turlari. kosmik nurla kirish fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonu...

Bu fayl DOC formatida 18 sahifadan iborat (133,5 KB). "atom va yadro fizikasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: atom va yadro fizikasi DOC 18 sahifa Bepul yuklash Telegram