buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi

DOCX 16 pages 552.2 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 552.2 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. reja · kirish · asosiy qism · buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi · buddaviylikning asosiy ta’limotlari · buddaviylikning asosiy oqimlari · buddaviylikning asosiy manbalari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik insoniyat tarixidagi eng qadimgi va ta’sirchan dinlardan biri bo’lib, uning asosiy g’oyalari butun dunyo bo’ylab keng tarqalgan. bu din hindiston yarim orolida miloddan avvalgi vi–v asrlarda paydo bo’lgan va keyinchalik osiyo mintaqasida keng tarqalgan. buddaviylik dini nafaqat diniy qarashlarni, balki falsafiy va axloqiy tamoyillarni ham o’z ichiga oladi.buddaviylik tarixiy jihatdan sidhxarta gautama (budda) tomonidan asos solingan. u shoh oilasida tug’ilgan bo’lib, dunyoviy hayotning azob-uqubatlari va cheklovlaridan xalos bo’lish yo’lini qidirdi. u uzoq yillar davomida turli diniy-amaliy tajribalarni sinab ko’rdi va oxir-oqibat, bodx gayaning bir daraxti tagida meditatsiya qilib, «nirvana» yoki «ma’rifat» darajasiga yetdi. shu tariqa u budda («ma’rifat topgan») nomini oldi va o’z ta’limotlarini targ’ib qila boshladi. buddaviylikning asosiy ta’limotlari to’rt …

2 / 16

opgan inson deb qabul qiladi va faqatgina monaxlarning ma’rifatga erishishi mumkinligini ta’kidlaydi. mahayana (katta arava) – bu yo’nalish buddani ilohiy mavjudot sifatida qabul qiladi va har qanday inson nirvanaga erishishi mumkin deb hisoblaydi. ushbu oqim asosan xitoy, koreya va yaponiya mintaqalarida keng tarqalgan. vajrayana (oltin arava yoki tantrik buddaviylik) – bu yo’nalish tibet va mo’g’ulistonda rivojlangan bo’lib, unda maxsus marosimlar va sirli ta’limotlar mavjud. buddaviylikning tarixiy tarqalishi juda keng bo’lib, u dastlab hindiston va uning atrofidagi hududlarda rivojlangan, so’ngra janubi-sharqiy osiyo, xitoy, koreya, yaponiya va markaziy osiyoga tarqalgan. buddaviylikning ta’siri san’at, madaniyat, falsafa va axloqiy tamoyillarda ham sezilarli bo’lib, u ko’plab davlatlarning an’analari va huquqiy tizimlariga ta’sir o’tkazgan. buddaviylikning muhim manbalari asosan buddaning ta’limotlari va uning izdoshlari tomonidan to’plangan bitiklardan iborat. asosiy manbalar quyidagilardan tashkil topgan: tripitaka – buddaviylikning eng qadimgi yozma manbasi bo’lib, uch qismdan iborat: vinaya pitaka (monaxlarning hayot qoidalari), sutta pitaka (buddaning nutqlari) va abhidhamma pitaka (falsafiy …

3 / 16

o’lib, u tarixiy shaxs sifatida budda nomi bilan mashhurdir. ushbu din inson ruhiyati, axloqiy poklik va ma’naviy yuksalishga asoslangan bo’lib, asosan nirvana holatiga erishish g’oyasini ilgari suradi. siddhartha gautama hayoti va faoliyati siddhartha gautama miloddan avvalgi taxminan 563-yilda hozirgi nepal hududida joylashgan kapilavastu shahrida tug’ilgan. u koshal qirolligida hukmronlik qilgan shakya sulolasiga mansub bo’lib, boy va qudratli oilada voyaga yetgan. uning otasi shuddhodana shahzodaning hashamatli hayot kechirishini istar va uni tashqi olamning qiyinchiliklaridan himoya qilishga harakat qilar edi. biroq siddhartha yoshligida hayotning muqarrar haqiqatlari – qarilik, kasallik va o’lim bilan duch keldi va bu unga chuqur ta’sir qildi. natijada, u hayotning mohiyatini anglash va ezgulik yo’lini topish maqsadida o’z hashamatli saroyini tark etdi.shahzoda gautama o’zi uchun ma’naviy tozalanish yo’lini tanladi va turli murabbiylardan ta’lim oldi. u asketizm va meditatsiya amaliyotlari bilan shug’ullandi, ammo bular unga mukammal haqiqatga yetishish imkonini bermadi. nihoyat, u “o’rta yo’l” deb atalgan muvozanatli yondashuvni topdi va …

4 / 16

avrda jamiyat kastalarga bo’lingan bo’lib, past tabaqalar ijtimoiy jihatdan cheklangan edi. buddaviylik esa har qanday insonning axloqiy kamolot orqali ma’naviy mukammallikka erishishi mumkinligini ilgari surdi.budda tomonidan ta’lim berilgan “to’rtta oliy haqiqat” va “sakkiz yo’lli yo’l” konsepsiyalari buddaviylikning asosiy negizlari bo’lib, inson azob-uqubatlarining sabablari va ularning bartaraf etish yo’llarini tushuntiradi. ushbu ta’limot hindistonda keng tarqaldi va asta-sekin brahmanistik din bilan raqobatga kirishdi. buddaviylikning jozibadorligi shundaki, u ijtimoiy tabaqalanishni rad etib, har bir insonga barobar imkoniyat taqdim etardi.buddaviylik dastlabki yillarda hindistonning shimoliy va markaziy hududlarida, xususan magadha va koshal qirolliklarida rivojlandi. qirol ashoka davrida (miloddan avvalgi iii asr) buddaviylik rasmiy din darajasiga ko’tarildi va uning targ’iboti hindiston tashqarisiga – shri lanka, markaziy osiyo, xitoy va janubi-sharqiy osiyoga tarqaldi. budda vafotidan keyin uning izdoshlari ta’limotini saqlab qolish va keng tarqatish uchun jamoalar tashkil etdilar. dastlabki buddaviy jamoatlar monastirlar (sangha) shaklida tashkil etilgan bo’lib, ular asketizm asosida hayot kechirganlar. buddaviylik ta’limoti asosan og’zaki tarzda …

5 / 16

ijasida buddaviylik turli madaniyatlar bilan uyg’unlashib, har bir mintaqada o’ziga xos xususiyatlarga ega bo’ldi. buddaviylik hindistonda paydo bo’lib, qisqa vaqt ichida katta diniy-falsafiy tizim sifatida shakllangan. siddhartha gautamaning hayoti va faoliyati buddaviylikning asosiy negizlarini belgilab berdi. ushbu ta’limotning ijtimoiy tenglikka asoslanganligi va ruhiy mukammallikka erishish g’oyasi uni keng tarqalishiga sabab bo’ldi. dastlabki buddaviy jamoatlar shakllanib, turli oqimlarga bo’lingan bo’lsa-da, uning asosiy tamoyillari saqlanib qoldi va keyinchalik butun osiyo bo’ylab yoyildi. bugungi kunda ham buddaviylik dunyoning ko’plab mintaqalarida muhim diniy va madaniy tizim sifatida o’z ahamiyatini saqlab qolmoqda. buddaviylikning asosiy ta’limotlari: tahlil va dalillar buddaviylik dunyodagi eng qadimiy dinlardan biri bo’lib, uning ta’limotlari inson hayotining ma’naviy va axloqiy jihatlarini chuqur tahlil qilishga asoslangan. ushbu diniy falsafa siddhartha gautama, ya’ni budda tomonidan miloddan avvalgi vi—v asrlarda hindiston hududida asos solingan. buddaviylik o’zining muayyan falsafiy asoslariga ega bo’lib, u insonning o’zini anglash, ma’naviy yetuklikka erishish va hayotdagi azob-uqubatlardan xalos bo’lish yo’llarini ko’rsatadi. ushbu …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi"

buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi, asosiy ta’limotlari, oqimlari va manbalari. reja · kirish · asosiy qism · buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi · buddaviylikning asosiy ta’limotlari · buddaviylikning asosiy oqimlari · buddaviylikning asosiy manbalari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik insoniyat tarixidagi eng qadimgi va ta’sirchan dinlardan biri bo’lib, uning asosiy g’oyalari butun dunyo bo’ylab keng tarqalgan. bu din hindiston yarim orolida miloddan avvalgi vi–v asrlarda paydo bo’lgan va keyinchalik osiyo mintaqasida keng tarqalgan. buddaviylik dini nafaqat diniy qarashlarni, balki falsafiy va axloqiy tamoyillarni ham o’z ichiga oladi.buddaviylik tarixiy jihatdan sidhxarta gautama (budda) tomonidan asos solingan. u shoh oilasida tug’ilgan bo’lib, dunyoviy h...

This file contains 16 pages in DOCX format (552.2 KB). To download "buddaviylik dinining paydo bo’lish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining paydo bo’l… DOCX 16 pages Free download Telegram