ertak janriga xos matnlar ustida ishlash metodikasi

DOCX 25 pages 260.5 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 260.5 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

mavzu: ertak janriga xos matnlar ustida ishlash metodikasi. topshiriq shakli: referat. ertak — xalq ogʻzaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri: toʻqima va uydirmaga asoslangan sehrli sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar, asosan, nasr shaklida yaratilgan. janr (fransuzcha genre - „koʻrinish“) - shakliy va tarkibiy xususiyatlar majmui bilan tavsiflanuvchi asar turi. syujet (fransuzcha: sujet, kelib chiqishi lotincha: subiectum — predmet, buyum, narsa) — badiiy asar mazmunini tashkil etadigan, bir-biri bilan oʻzaro bogʻliqlikda kechadigan, qahramonlar oʻrtasidagi aloqalardan tarkib topgan voqealar tizimi. allegoriya (yun. allegoria — oʻzgacha ifodalash, kinoya, qochirim) — badiiy tasvir, obrazlilik turi; mavhum tushuncha yoki gʻoyalarni muayyan narsa, voqea va hodisa orqali ifodalash. masalan, „toʻti“ soʻzining „gapdon“, „bulbul“ soʻzining „yaxshi qoʻshiq aytuvchi“ maʼno ifodalari boʻlsa, „boʻri“, „tulki“ soʻzlaridan „yomonlik“, „yovuzlik“, „ayyorlik“ni ifodalovchi salbiy maʼnolarda foydalaniladi. ertak — xalq ogʻzaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri: toʻqima va uydirmaga asoslangan sehrli sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar, asosan, nasr shaklida …

2 / 25

‘llanganidan bilsa bo‘ladi: ”etuk – hikoya, ertak; biror maqsadni shohga bildirish, hikoya qilish uchun ham bu so‘z qo‘llanadi. asli bir narsani hikoya qilishdan olingan”. ya’ni biror voqeani og‘zaki tarzda hikoya qilish ma’nosini bildiradi. ertak atamasi ”qadimgi”, ”avvalgi” ma’nolarini ifodalagan. surxondaryo, samarqand viloyatlarining ayrim tuman va qishloqlarida ”ertak” so‘zi o‘rniga ”metal” so‘zi qo‘llanadi. fargʻona oʻzbeklari orasida ”matal”, buxoro atrofidagi tuman va qishloqlarda ”ushuk”, xorazmda ”varsaqi”, toshkent shahri va uning atrofida ”choʻpchak” deb ataladi. ertak janri uchun ham xalq og‘zaki ijodiga xos barcha sifatlar: og‘zakilik, jamoaviylik, an’anaviylik, anonimlik, versiya va variantlilik xosdir. o‘zbek folklorshunosligi tarixida birinchi bo‘lib ertak janrining o‘ziga xos xususiyatlari va badiiyatini tadqiq etishga kirishgan olim buyuk karimiydir. u aarne-andreyev metodi asosida o‘zbek xalq ertaklarining ilk tasnifini yaratgan. xx asrning 40-yillaridan e’tiboran akademik yu.m.sokolov rahbarligida «o‘zbek xalq ertaklari syujeti va poetikasi» mavzuida nomzodlik dissertatsiyasi ustida ish olib borgan, ammo olimning bevaqt vafot etganligi sababli bu ish oxiriga yetkazilmay qolgan. mazkur …

3 / 25

ar bilan qoshilib ketadi. ertakning o‘tkir, maroqli syujeti, voqea rivojidagi favqulodda ajoyib vaziyat bolalarni maftun qiladi, undagi mard, kuchli, topqir, dovyurak, chaqqon qahramonlar, ertakning goyaviy yonalishi, unda ezgulik kuchining, yaxshilikning doimo g‘alaba qilishi bolalarni o‘ziga tortadi. ertakda qatnashuvchilar kopincha rahmdil, saxiy, adolatli hamda ularning aksi bo‘lgan yovuz, baxil, ochko‘z kishilar timsoli bo‘ladi. ertakning pedagogik qiymati shundaki, o‘quvchilar unda to‘g‘rilik, halollik g‘alaba qilganidan, kambagal kishilar qiyinchilikdan qutilganidan, yani yaxshilik, ezgulik ro‘yobga chiqqanidan va yomonlik, vovuzlik mahkumlikka uchraganidan quvonadilar. ular hayotda ham doimo shunday bo‘lishini istaydilar. ertakning o‘ziga xos xususiyati voqeabandlik, biror voqeani mukammal hikoya qilish tarzida ko‘zga tashlanadi. ertaklar xalq hayoti, ijtimoiy turmushi, ma’naviy dunyosi, dunyoqarashi bilan uzviy bog‘langandir. xalq ertaklarning badiiy ijod namunasi sifatida janr xususiyatlari quyidagilardan iborat: - ertaklar xalq og‘zaki ijodining epik turiga mansub; - ertaklar asosan nasrda yaratiladi, faqat ayrim asarlardagina (“yoriltosh”, “tohir va zuhra” va boshqa) qo‘shiqni eslatuvchi she’riy parchalar uchraydi. - ertaklarning umumiy mazmunida imf …

4 / 25

a bag‘ishlanadi. medialda (voqealar rivoji) esa yetishmovchilik, safar, vazifa, raqib, ta’qib, kurash kabi omillar an’anaviy unsurlar sifatida ishtirok etadi. final, ya’ni ertakning tugallanma qismi asosan murod-maqsadiga yetishi vazifasidan iborat bo‘ladi. ammo bu voqeaning o‘zini shartli ravishda safardan qaytish, to‘y, raqibini jazolash, murod-maqsadga yetish kabi tarkibiy qismlaridan iborat ekanligini ko‘rsatish zarur. ertak syujeti. ertak hayot haqiqatining xayoliy va hayotiy uydirmalar asosida tasvirlanganligi, tilsim va sehr vositalariga asoslanishi, voqea va harakatlarning ajoyib-gʻaroyib holatlarda kechishi, qahramonlarning gʻayritabiiy jasorati bilan folklorning boshqa janrlaridan farq qiladi. ertaklarda uydirma muhim mezon boʻlib, syujet voqealarining asosini tashkil etadi, syujet chizigʻidagi dinamik harakatning konflikt yechimini taʼminlaydi. taniqli folklorshunos olim m.i.afzalov xalq ertaklarini shartli ravishda 2 qismga ajratadi. — hayoliy uydirmalar asos boʻlgan ertak (fantastik ertaklar); — hayotiy uydirmalar asos boʻlgan ertaklarga (realistik ertaklar). uydirmalarning turli xil namunalari taʼlimiy-estetik funksiyani bajaradi, janr komponenti sifatida oʻziga xos badiiy tasvir vositasi boʻlib xizmat qiladi. uydirmalar voqea va hodisalarni hayotda boʻlishi mumkin …

5 / 25

topishi, ajdar va devlar olib qochgan kishilarni ozod qilishi; uchinchisida esa adolatsizlikka, zulmga qarshi chiqishi kabi maqsadlar bayon qilinadi. ertak janri obrazlar talqini, gʻoyaviy mazmuni va konflikti, syujet va kompozitsiyasi, uydirmalarning oʻrni va vazifasi, tili va uslubiga koʻra, shartli ravishda: hayvonlar haqidagi ertaklar; sehrli ertaklar; maishiy ertaklar; hajviy ertaklarga boʻlinadi. hayvonlar haqidagi ertaklarning bir turi majoziy ertaklardir. majoziy ertaklarning ("susanbil", "boʻri bilan tulki", "tulkining taqsimoti", "ikki boyqush" va boshqalar) syujeti asosida koʻchma maʼno, allegorik obrazlar yotadi. masalan, laqmalik va qonxoʻrlik boʻri orqali, ayyorlik va tilyogʻlamachilik tulki orqali ifodalangan. sehrli ertaklarda voqealar sehr-jodu, fantastik uydirmalar asosiga qurilgan boʻladi. bularda pahlavonlik va qahramonlik madh etiladi (“yalmogʻiz”, “semurg”, “devbachcha”, “kenja botir” va boshqalar). “quloqboy”, “handalak polvon”, “uch yolgʻonda qirq yolgʻon” va boshqalar ertaklar komik, baʼzilari hatto hajviy xarakterga ega. masalan, “uch yolgʻonda qirq yolgʻon” ertagida bosh qahramon xalq orasida shuhrat topgan kal boʻlib, bu komik qahramonning “yolgʻon toʻqishi”dan zulm va jaholat, adolatsizlik kabi …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ertak janriga xos matnlar ustida ishlash metodikasi"

mavzu: ertak janriga xos matnlar ustida ishlash metodikasi. topshiriq shakli: referat. ertak — xalq ogʻzaki poetik ijodining asosiy janrlaridan biri: toʻqima va uydirmaga asoslangan sehrli sarguzasht va maishiy xarakterdagi epik badiiy asar, asosan, nasr shaklida yaratilgan. janr (fransuzcha genre - „koʻrinish“) - shakliy va tarkibiy xususiyatlar majmui bilan tavsiflanuvchi asar turi. syujet (fransuzcha: sujet, kelib chiqishi lotincha: subiectum — predmet, buyum, narsa) — badiiy asar mazmunini tashkil etadigan, bir-biri bilan oʻzaro bogʻliqlikda kechadigan, qahramonlar oʻrtasidagi aloqalardan tarkib topgan voqealar tizimi. allegoriya (yun. allegoria — oʻzgacha ifodalash, kinoya, qochirim) — badiiy tasvir, obrazlilik turi; mavhum tushuncha yoki gʻoyalarni muayyan narsa, voqea va hodisa orqa...

This file contains 25 pages in DOCX format (260.5 KB). To download "ertak janriga xos matnlar ustida ishlash metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ertak janriga xos matnlar ustid… DOCX 25 pages Free download Telegram