matematik analiz asosiy tushunchalar

DOCX 1 page 368.0 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 368.0 KB

File type DOCX

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

mavzu: matematik analiz asosiy tushunchalar reja: 1. algebraik funksiya 2. o‘zgaruvchi miqdorning o‘zgarish sohasi 3. o‘zgaruvchilar orasidagi funksional bog‘lanish. funksiya tushunchasini ta’rifi, funksiyaning aniqlanish va o‘zgarish sohasi 4. funksiyaning berilish usullari va uning grafikasi 5. funksiyaning grafik usulda berilishi 6. formulasiz berilgan funksiyalar 7. funksiyalarning parametrik va oshkormas holda berilishi haqida 8. teskari proporsionallik tabiat xodisalarini kuzatib tekshirar ekanmiz, amaliy faoliyatimizda ko‘plab fizik miqdorlarga duchor bo‘lamiz, bunday miqdorlarga vaqt, uzunlik, hajm, tezlik, massa, kuch va hokazolar kiradi. turmushda o‘zgarmas miqdorlar ham uchraydi. masalan, aylana uzunligining uning diametriga nisbatini olish mumkin, istalgan aylana uchun bu miqdor o‘zgarmas bo‘lib, u soniga teng. ikkinchi misol: har qanday uchburchakda, uning ichki burchaklari yig‘indisi 1800 ga teng. bunday misollarni ko‘plab ko‘rsatish mumkin. shunday qilib, miqdorlarni o‘zgaruvchi va o‘zgarmas miqdorlarga ajratish mumkin. ta’rif: turli xil son qiymatlari qabul qiladigan miqdorga o‘zgaruvchi miqdor, birgina son qiymat qabul qiladigan miqdorga esa o‘zgarmas miqdor deyiladi. odatda o‘zgarmas miqdorlarni va …

2 / 1

qdor uzluksiz miqdor deyiladi. uzluksiz miqdorning o‘zgarish sohasi ko‘pincha bir yoki bir necha oraliqdan iborat bo‘ladi: yopiq oraliq yoki (bu yerda ikki uchi tegishli), yopiq oraliq ba’zan kesma yoki segment deb ham yuritiladi. yarim yopiq oraliq: (bu yerda faqat bitta uchi tegishli) ochiq oraliq: (bu yerda bitta ham uchi tegishli emas). oraliqlar bir tomondan yoki ikki tomondan cheksiz bo‘lishi mumkin. bu oraliqlar o‘ng uchga ega emas. ushbu oraliqlar chap uchga ega emas. (v sonni o‘zini ham qabul qiladi). . agar x miqdor ixtiyoriy haqiqiy sonlarni qabul qilsa, uning o‘zgarish sohasi quyidagicha yoziladi: bu yerda simvollar hech qanday sonni bildirmaydi. odatda v-a son oraliqning uzunligi deyiladi. 30. o‘zgaruvchilar orasidagi funksional bog‘lanish. funksiya tushunchasini ta’rifi, funksiyaning aniqlanish va o‘zgarish sohasi. fan va turmushning turli sohalarida, matematikaning o‘zida, fizikada, texnikada birgalikda o‘zaro bir-biriga bog‘liq ravishda o‘zgaruvchi miqdorlar ko‘p uchraydi.funksiya tushunchasi matematikaning asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib, u ikkita (umumiy holda bir necha) o‘zgaruvchi miqdor …

3 / 1

shi sohasidagi har bir qiymatiga biror qonun yoki qoida (usul) bo‘yicha ning o‘zgarish sohasidagi aniq bir qiymati mos keltirilsa, u holda u o‘zgaruvchi ning sohasidagi funksiyasi deyiladi. bu yerda sohaga funksiya aniqlanish (mavjudlik yoki borliq) sohasi, u sohaga esa funksiyaning o‘zgarish sohasi deyiladi va deb belgilashlar ham ishlatiladi. erksiz u o‘zgaruvchi argumentning funksiyasi degan so‘z o‘rniga qisqacha quyidagiga yoziladi: (“igrek barobar ef iks” deb o‘qiladi). “funksiya” tushunchasi uzoq va yetarli murakkab taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tdi. “funksiya” terminini birinchi marta 1692 yilda g.b.leybnits ishlarida paydo bo‘ldi. bu terminni shvetsariyalik olim i.bernulli 1698 y. g.leybnitsga yozgan xatida hozirgi tushunishga yaqin ma’noda ishlatgan. funksiyaning hozirgi kundagisi bilan deyarli mos keluvchi tavsifi xix asr boshlaridagi matematika darsliklaridayoq uchraydi. shuningdek, funksiya uchun ushbu simvolik yozuvlar ham ishlatiladi: yuqoridagi harflar ning ning qiymatiga mos keladigan qiymatlarini topish usulini xarakterlaydi. yozuvi funksiyaning xususiy qiymatiga mos keladigan funksiyaning xususiy qiymatini bildiradi. masalan, agar bo‘lsa, u holda va hokazo …

4 / 1

bir qiymatiga to‘g‘ri keladigan mos qiymatini har qanday (so‘zlar, jadval, grafik va boshqa) yo‘llar bilan ko‘rsatishi mumkin. misollarga murojat etaylik. 1. agar funksiya formula bilan berilsa, quyidagi ma’noni bildiradi: “ning ma’lum, aniq qiymatiga ko‘ra ning qiymatini topish uchun ning qiymatini kvadratga ko‘tarish kerak”. 2. bo‘lsa, quyidagi ma’noni bildiradi: ning ma’lum qiymati bo‘yicha ning qiymatini topish uchun ning qiymatidan kvadrat ildiz chiqarish kerak”. tajribamizdan ma’lumki, ko‘pgina o‘quvchilar, oliy o‘quv yurtlariga kiruvchilar funksiya tushunchasini va undagi harfini mazmunini chuqur bilmaydilar, funksiyaning aniqlanish sohasini topishda ancha qiynaladilar, xususan argumentning qabul qilishi mumkin bo‘lgan qiymatlari deb yoki funksiyani aniq qiymatga ega qiladigan argumentning qiymatlari deb qanday qiymatlarni tushunasiz, degan savolga to‘liq ijobiy javob olish qiyindir. funksiyaning aniqlanish sohasi tushunchasini ma’no, mazmunini yanada to‘laroq ochish uchun ushbu ta’rifni berish maqsadga muvofiqdir: ko‘rinishdagi funksiyaning aniqlanish sohasi deb, bu funksiyani haqiqiy va chekli qiymatlarga ega qiladigan argumentning barcha haqiqiy qiymatlari to‘plamiga aytiladi natijada ko‘rinishdagi funksiyaning aniqlanish sohasini …

5 / 1

lanish sifatida qarasak, u holda funksiyaning aniqlanish sohasi barcha musbat sonlardan iborat bo‘ladi. 2 – misol bu yerda . ravshanki, qo‘shimcha shartga asosan bu funksiyaning aniqlanish sohasi: nurdan iborat bo‘ladi, agarda qo‘shimcha shart berilmaganida, bu funksiyaning aniqlanish sohasi hamma haqiqiy sonlar to‘plamidan iborat bo‘ladi. ko‘p hollarda analitik holda berilgan funksiyaning aniqlanish sohasi ochiq ko‘rsatilmaydi, bunday hollarda funksiyaning aniqlanish sohasi ifodaning aniqlanish sohasi bilan, ya’ni ifoda o‘z ma’nosini saqlaydigan, ma’lum chekli haqiqiy qiymatga ega bo‘ladigan ning qiymatlari bilan bir xil bo‘ladi. funksiyaning aniqlanish sohasini topishga doir misollarni qaraymiz. 1-misol. ifoda ning ixtiyoriy qiymatida ma’noga egaligi uchun, berilgan funksiyaning aniqlanish sohasi - barcha haqiqiy sonlar to‘plamidan iborat bo‘ladi. 2 – misol. . ma’lumki, kasr ma’noga ega bo‘lishi uchun uning mahraji noldan farqli bo‘lishi kerak, u holda ifoda. ning maxrajni 0 ga aylantiradigan qiymatlaridan, ya’ni dan boshqa, barcha qiymatlaridan aniqlangan. demak, bu funksiyaning aniqlanish sohasi: . 3-misol. funksiyaning aniqlanish sohasini toping. yechilishi: kvadrat …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "matematik analiz asosiy tushunchalar"

mavzu: matematik analiz asosiy tushunchalar reja: 1. algebraik funksiya 2. o‘zgaruvchi miqdorning o‘zgarish sohasi 3. o‘zgaruvchilar orasidagi funksional bog‘lanish. funksiya tushunchasini ta’rifi, funksiyaning aniqlanish va o‘zgarish sohasi 4. funksiyaning berilish usullari va uning grafikasi 5. funksiyaning grafik usulda berilishi 6. formulasiz berilgan funksiyalar 7. funksiyalarning parametrik va oshkormas holda berilishi haqida 8. teskari proporsionallik tabiat xodisalarini kuzatib tekshirar ekanmiz, amaliy faoliyatimizda ko‘plab fizik miqdorlarga duchor bo‘lamiz, bunday miqdorlarga vaqt, uzunlik, hajm, tezlik, massa, kuch va hokazolar kiradi. turmushda o‘zgarmas miqdorlar ham uchraydi. masalan, aylana uzunligining uning diametriga nisbatini olish mumkin, istalgan aylana uchun bu miqdo...

This file contains 1 page in DOCX format (368.0 KB). To download "matematik analiz asosiy tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: matematik analiz asosiy tushunc… DOCX 1 page Free download Telegram