aruz va ruboiy janrlari munosabati

DOCX 34 pages 83.9 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 83.9 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

mavzu: “aruz vazni va janrlar munosabati. g‘azal va ruboiy janrlari misolida” kirish: aruz haqida ma’lumot asosiy qism: 1. g‘azal janrining vazn imkoniyatlari va rivojlanish tarixi 2. ruboiy vaznlarining o‘ziga xosligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati mumtoz she’riyatimizga xos yuksak g‘oyaviylik va yetuk badiiyatdan atroflicha bahramand bo‘lish, har bir ijodkor qalamining badiiy salohiyatini anglab etish, she’rlarga xos nafis ohanglarni ham, so‘z san’atining betakror nafosat-u latofatini ham his etish uchun ushbu bezavol yodgorliklarga asos bo‘lgan aruz she’riy o‘lchov tizimining nazariy qonun-qoidalari va amaliy xususiyatlarini bilish talab etiladi. aruz barmoq va erkin vaznga nisbatan ancha murakkab, shu bilan birga, mukammal she’riy tizimdir. ushbu o`lchovda bitilgan asarlarni ifodali o`qish uchun ham aruz tizimi asoslari, uning xilma-xil vaznlari, ularning ruknlari va chizmalari, o`ta cho`ziq hijolar, vasl hodisasi, imola, tamsil, vasli ho kabi holatlarni anglab yetmoq zarur. qadimiy va serjilva aruz vaznining rango-rang o‘lchovlariga tayanib qalam tebratgan ijodkorlar yuzdan ortiq she’riy o‘lchovning turfa ohanglarini batafsil o‘rganib chiqib, …

2 / 34

i cho‘ziq hijolar tashkil qiladi. vazn asoschisi sifatida xalil ibn ahmad ko‘rsatiladi. “arab filologiyasining otasi” deb ulug‘lanuvchi xalil ibn ahmad aruz ilmini bir butun tizim holiga keltirdi va uning nazariy asoslarini ishlab chiqdi[3. 6-bet]. undan oldin ham bu o‘lchov arab adabiyotida bor edi, ammo o‘zi alohida ilm sifatida qoidalarga ega emas edi. aruz so‘zi arabcha bir atama bo‘lib, chodirning o‘rta ustuni degan ma’noni anglatadi. aslida mazkur atamaning ko‘plab ma’nolari bor. aruzning asl ma’nosi xususida hanuz bir fikrga kelinmagan. hazrat alisher navoiy o‘zining “mezon ul-avzon” asarida aruz ilmining asoschisi xalil ibn ahmad yashagan hudud yaqinida “aruz” degan vodiy borligi haqida ma’lumot beradi[3.6-bet]. bu ma’lumot asosida aruz so‘zining vodiy nomidan kelib chiqqanligi haqida ham qarashlar mavjud. shuningdek, sayfiy buxoriyning “aruzi sayfiy” asarida yozilishicha, xalil ibn ahmad makkada o‘ziga yangi ilhom berilishini so‘rab iltijo qiladi va shundan so‘ng aruz ilmiga asos solidi. ya’ni aruz makka shahrining nomlaridan biri bo‘lishi ham ehtimoldan uzoq emas. …

3 / 34

uqoridag‘i ishni qilmaydilar. ular so‘zni har misrada tamom berishni amalda yoqlaydilar. b) arab aruzi baytning bir misrada, ikkinchi misraning bir, ikki, hatto uch hijo kamaytirishni qabul qiladi, faqat bu kamaytirish misraning oxirgi yo avvalgi ruknida bo‘ladi. d) arab aruzi har vaznda misraning oxirgi va avvalgi ruknida qisqa, to‘liq hijo tartibini buzishdan ham tortinmagani holda, eron aruzi sezilmaydigan bir, ikki vazndan boshqa vaznlarda buni ham qabul qilmaydi. e) arab aruzi olti rukndan tuzilgan vaznlar eron aruzida sakkiz rukndan tuziladi. f) arab aruzi vaznlari xalil ibn ahmad sistimasiga ko‘ra, o‘n besh bahr bo‘lsa ham so‘ngra axfashdan bir bahr olinib o‘n olti bahrga chiqarilgan. eron aruzi bulardan besh bahrni chiqarib tashlab, yana uchta yangi bahr qo‘shib, o‘n to‘rtga to‘xtaladi.[footnoteref:1] [1: fitrat. aruz haqida risola.−t.: o‘qituvchi, 1997. ] aruz vazni turkiy she’riyatga turkiy xalqlar islom dinini qabul qilgandan so‘ng kirib kela boshladi. ammo to‘g‘ridan to‘gri arab she’riyatidan emas, fors she’riyatidan kirdi. shu sababli fors …

4 / 34

ish g‘azal aruzda ijod qilgan har bir lirik shoir ijodida uchraydi. g‘azal arabcha so‘z bo‘lib “ayollarga xushomad qilish” ma’nosini anglatadi. xix asrda yashagan hindistonlik olim qobul muhammad “haft qulzum” nomli asarida: “bilki, g‘azal lug‘atda ayollarga do‘st bo‘lishga intilish demaktir”,−deb yozadi. ammo g‘azal faqat ishq mavzusi bilan cheklanmaydi. u kishiga xos barcha hislar doirasini qamrab oladi: unda hatto muhabbat mavzusi asos bo‘lgan taqdirda ham umumahloqiy va falsafiy fikrlarni ifodalash mumkin. g‘azalning o‘zbek adabiyotidagi ilk namunalari rabg‘uziyning “qisas ul-rabg‘uziy”, xorazmiyning “muhabbatnoma” asarlari tarkibida uchraydi. ix-xi asrlarda turkiy adabiyotga kirib kelgan g‘azal zamon o‘tishi bilan amaliy va nazariy jihatdan boyib, mavzu qamrovi ham kengayib bordi. g‘azal baytlardan tashkil topadi. baytlar bir-biridan nisbatan mustaqillikka ega bo‘ladi. baytlar hajmi haqida bir to‘xtamga kelinmagan. o.karimov “mumtoz she’riyat janrlari” kitobida g‘azal hajmi besh baytdan o‘n besh baytgacha, y.is’hoqov esa amaliyotda yigirmadan ortiq (hatto 27) baytli g‘azallar ham uchraydi deb ma’lumot beradi. o.nosirov “o‘zbek klassik she’riyati janrlar” kitobida: …

5 / 34

zal aruzdagi o‘n to‘qqizta bahrning barchasida yozilishi mumkin. birgina “xazoyin ul-maoniy” o‘zida 13 bahr 90 ga yaqin vazn qo‘llanilgan[7. 7-bet]. ilk o‘zbek g‘azaliyotidan tortib keyingi davrlargacha yaratilgan g‘azallar ko‘proq aruzning ramal bahrida bo‘lgan [5. 18-bet]. hazrat navoiy ijodida ham bu bahrda yaratilgan g‘azallar ko‘pchilikni tashkil qiladi. aruz tizimida har bir bahr bir necha vaznlarni o‘z ichiga oladi. bu vaznlar bir bahrga mansubligidan qatʼi nazar, o‘ziga xos ohangga ega. masalan, hazaj bahrining hazaji musammani solim vazni sokin va vazmin ohang kasb etsa, xuddi shu bahr tarkibidagi hazaji musammani axrabi makfufi mahzuf yengil va o‘ynoqi ohangda ekanligi bilan xarakterlanadi. bu vazn hazaji musammani solimga mos bo‘lgan mahzun tuyg‘ular ifodasini “ko‘tara olmaydi”. shu nuqtai nazardan g‘azallarning bahrlar tarkibidagi vaznlar kesimida tadqiq qilinishi maqsadga muvofiq [5. 19-bet]. agar mumtoz adabiyotimiz g‘azalnavisligida hazrat navoiy xizmatlari beqiyos bo‘lsa, zamonaviy g‘azalnavislikda e.vohidov alohida o‘rin egallaydi. u mumtoz g‘azalni yangiladi va zamon ruhiga moslashtirdi. ulfatimdir sham yanglig‘ kechalar …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aruz va ruboiy janrlari munosabati"

mavzu: “aruz vazni va janrlar munosabati. g‘azal va ruboiy janrlari misolida” kirish: aruz haqida ma’lumot asosiy qism: 1. g‘azal janrining vazn imkoniyatlari va rivojlanish tarixi 2. ruboiy vaznlarining o‘ziga xosligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati mumtoz she’riyatimizga xos yuksak g‘oyaviylik va yetuk badiiyatdan atroflicha bahramand bo‘lish, har bir ijodkor qalamining badiiy salohiyatini anglab etish, she’rlarga xos nafis ohanglarni ham, so‘z san’atining betakror nafosat-u latofatini ham his etish uchun ushbu bezavol yodgorliklarga asos bo‘lgan aruz she’riy o‘lchov tizimining nazariy qonun-qoidalari va amaliy xususiyatlarini bilish talab etiladi. aruz barmoq va erkin vaznga nisbatan ancha murakkab, shu bilan birga, mukammal she’riy tizimdir. ushbu o`lchovda bitilgan asarlarni...

This file contains 34 pages in DOCX format (83.9 KB). To download "aruz va ruboiy janrlari munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: aruz va ruboiy janrlari munosab… DOCX 34 pages Free download Telegram