tushunchalarni bo’lishning maqsadi va vazifalari

DOCX 13 стр. 36,4 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 36,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

mavzu: tushunchalarni bo’lishning maqsadi va vazifalari reja: 1. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. 2. tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar. 3. tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish. 4. tushunchalarni bo‘lish. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. tushuncha tafakkur shakllaridan biri sifatida til orqali ifodalanadi. tushunchaning mohiyatini bilish uchun uning nom va so‘z bilan qanday bog‘liqligini aniqlab olamiz. inson buyum va hodisalar haqida tushunchaga ega bo‘lish uchun ularning nomlarini bilishi zarur. olamdagi barcha jonli va jonsiz mavjudotlarning, voqea va hodisalarning nomi bor. nomlar bilish va muloqotning zaruriy vositasidir. buyum va hodisalarning nomi tilni mavjud voqelik bilan bog‘lab turadi. faraz qiling, olamdagi hech bir narsaning nomini bilmasak, ular haqida tushunchaga ega bo‘lishimiz, fikr yuritishimiz mumkinmi? nom nima? u tushuncha bilan aynanmi? nom alohida predmetni yoki predmetlar gruhini belgilovchi til ifodasidir. masalan: “amur temur” so‘zi temuriylar davlatining asoschisi bo‘lgan buyuk bobokalonimizning nomini bildiradi; “o‘qituvchi” so‘zi bilim beruvchi insonni, “qizil”so‘zi esa barcha buyumlardagi qizil rangni ifodalaydi. nom tushuncha bilan aynanmi …

2 / 13

asi bo‘lsa, tushuncha tafakkur shaklidir. tushuncha buyum va hodisalarning umumiy, muhim va farq qiluvchi belgilarini bir butun, yaxlit xolda aks ettiruvchi tafakkur shaklidir. buyum va hodisalarning belgilari muloqot va fikr yurtish jarayonida biror predmetning vakili sifatida xizmat qiladigan belgilardan farq qiladi. buyum va hodisalarning belgilari predmetlarni bir-biridan farq qiluvchi hamda ularning bir-biriga o‘xshashligini ifoda qiluvchi xususiyatlar va munosabatlarni ifodalovchi belgilardir. masalan, savdo-sotiq bilan shug‘ullanish faqat insonga xos belgidir. boshqa tirik mavjudotlar bunday faoliyat bilan shug‘ullanmaydilar. buyum va hodisalarning belgilari umumiy, muhim, farq qiluvchi turlarga bo‘linadi. bir sinfga mansub bo‘lgan hamma predmetlarga xos bo‘lgan belgilar – umumiy belgilardir. insonlar sinfi uchun qaddini tik tutib yurish, kulish va b. shunday belgilarga misol bo‘ladi. biror belgining o‘zgarishi yoki yo‘q bo‘lishi tushunchaning ham o‘zgarishi yoki yo‘q bo‘lishiga olib keladigan belgi muhim hisoblanadi. inson uchun aqllilik (tafakkur qilish) muhim belgidir. farq qiluvchi belgi predmetni o‘ziga o‘xshash boshqa predmetlar orasidan tanib olishga imkon beruvchi belgidir. masalan, …

3 / 13

‘zlar bilan ifodalanadi. tildagi omonim va sinonim so‘zlarning mavjudligi esa so‘z va tushunchaning aynan emasligidan dalolat beradi. ayrim so‘zlarning ko‘p ma’noliligi ba’zan tushunchalarni aralashtirib yuborishga olib keladi. shu sababdan kundalik hayotda qo‘llanadigan til bilan ilmiy til bir-biridan farq qiladi. ilmiy til tabiiy til, sun’iy til va maxsus termin (atama)lardan tashkil topadi. termin(atama)ilmning har bir sohasida predmetlarni belgilash uchun faqat bir ma’noda qo‘llaniladigan so‘z yoki so‘z birikmasidir. ilmiy tilda termin va tushuncha bir ma’noda qo‘llanadi. tushuncha va so‘z shakllanishiga ko‘ra ham bir-biridan farqlanadi. so‘zning shakllanishida so‘z yasovchi qo‘shimchalar ishtirok etadi. shuningdek, o‘zlashtirma (boshqa tillardan kirib kelgan) so‘zlar ham milliy tillarda yangi so‘zlarning shakllanishiga sabab bo‘ladi. tushuncha esa quyidagi mantiqiy usullardan foydalangan holda hosil qilinadi: tushunchaning mazmuni va hajmi. tushunchaning turlari. har bir tushuncha muayyan hajm va mazmunga ega. tushunchaning hajmiunda fikr qilinayotgan predmetlar yig‘indisini aks ettiradi. masalan, “orol” tushunchasining hajmi yer yuzidagi mavjud barcha orollarni o‘z ichiga qamrab oladi. tushunchani ifodalovchi …

4 / 13

an, “imij” tushunchasining mazmunini – odamlar ongida muayyan shaxs, tashkilot yoki boshqa ijtimoiy obyektga mos keladigan, idrok etilayotgan obyekt haqidagi axborotni o‘zida mujassamlashtirgan va ijtimoiy xulq-atvorga da’vat etadigan muayyan sintetik obraz haqidagi ma’lumot tashkil qiladi. hajmiga ko‘ra yakka va umumiy, ayiruvchi va to‘plovchi, shuningdek, bo‘sh hajmli tushunchalar farqlanadi: yakka tushunchaning hajmida bitta predmet fikr qilinadi ; umumiy tushunchalar predmetlar guruhini aks ettiradi. umumiy tushunchalarni aks ettiruvchi predmetlarning miqdori sanala-digan va sanalmaydigan bo‘lishi mumkin; ayiruvchi tushuncha shunday sinf (umumiy) tushunchasiki, unda aks etgan belgilar shu sinfning har bir predmetiga xosdir; to‘plovchi tushuncha ham sinf (umumiy) tushunchasi bo‘lib, u aks ettirgan belgilar shu sinfni (umumiylikni) tashkil etuvchi har bir predmetga taalluqli bo‘lmaydi ; bo‘sh hajmli tushuncha real voqelikda mavjud bo‘lmagan, lekin tushunchada ifodalanadigan buyum va hodisalarni aks ettiradi. tushunchalarning mazmuni va hajmiga ko‘ra turlarini bilish fikrlash jarayonidagi noaniqliklarni bartaraf etishga, fikrni aniq va to‘g‘ri bayon qilishga yordam beradi. u yoki bu tushunchaning …

5 / 13

ar esa zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo‘lishini taqozo qila-digan, biri orqali boshqasini bilish mumkin bo‘lgan predmetlarni yoki ularning belgi va hususiyatlarini aks ettiradi nisbatsiz tushunchalar zaruriy ravishda bir-birining mavjud bo‘lishini taqozo qilmay-digan, nisbatan mustaqil, alohida mavjud bo‘lgan predmetlarni aks ettiradi. tushunchaning mazmuni va hajmi uzviy bog‘liq bo‘lib, bu bog‘liqlik teskari nisbat qonunida ifodalanadi. bu qonunga ko‘ra tushunchaning hajmi keng bo‘lsa, uning mazmuni tor bo‘ladi va aksincha, tushunchaning hajmi tor bo‘lsa mazmuni keng bo‘ladi. tushunchaning mazmuni va hajmi o‘rtasidagi teskari nisbat qonuni tushunchalar bilan olib boriladigan qator mantiqiy amallar asosida yotadi. tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar avval ko‘rib o‘tganimizdek, tushunchalar hajmiga ko‘ra bir-biridan farq qiladi. ba’zilarining hajmi keng, boshqalariniki tor, ba’zilarining hajmi boshqalarining hajmiga kiradi va h.k. shuningdek, mazmuniga ko‘ra bir-biriga yaqin bo‘lgan (“talaba” va “hunarmand”) yoki juda uzoq bo‘lgan (“qalam” va “tog‘”) tushunchalar ham bor. mazmuni biror umumiylikka ega bo‘lgan tushunchalarni o‘zaro taqqoslash mumkin, mazmuni bir-birdan uzoq bo‘lgan tushunchalarni esa taqqoslab bo‘lmaydi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tushunchalarni bo’lishning maqsadi va vazifalari"

mavzu: tushunchalarni bo’lishning maqsadi va vazifalari reja: 1. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. 2. tushunchalar o‘rtasidagi munosabatlar. 3. tushunchalarni chegaralash va umumlashtirish. 4. tushunchalarni bo‘lish. tushunchaning ta’rifi, tuzilishi va turlari. tushuncha tafakkur shakllaridan biri sifatida til orqali ifodalanadi. tushunchaning mohiyatini bilish uchun uning nom va so‘z bilan qanday bog‘liqligini aniqlab olamiz. inson buyum va hodisalar haqida tushunchaga ega bo‘lish uchun ularning nomlarini bilishi zarur. olamdagi barcha jonli va jonsiz mavjudotlarning, voqea va hodisalarning nomi bor. nomlar bilish va muloqotning zaruriy vositasidir. buyum va hodisalarning nomi tilni mavjud voqelik bilan bog‘lab turadi. faraz qiling, olamdagi hech bir narsaning nomini bilmasak, ...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (36,4 КБ). Чтобы скачать "tushunchalarni bo’lishning maqsadi va vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tushunchalarni bo’lishning maqs… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram