avesto

DOC 11 pages 68.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

o'zbekiston respublikasi qadimgi manba avestodagi falsafiy qarashlarning moxiyati reja: 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi. 2. avestoning muqaddas yozuvi. 3. avestodagi real, dunyoviy qadriyatlar. 4. "avesto" va qadimiy dehqonchilik an`analari xususida ayrim mulohazalar. “avesto” ayni zamonda bu qadim o`lkada buyuk davlat, buyuk ma`naviyat, buyuk madaniyat bo`lganligidan guvohlik beruvchi tarixiy hujjatdirki, uni hech kim inkor eta olmaydi1. islom karimov "avesto" – jahon madaniyatining, jumladan, markaziy osiyo va eron xalqlari tarixining qadimgi noyob yodgorligidir. zardushtlik e`tiqodiga amal qiluvchilarning muqaddas kitobi sifatida yagona tangriga topinish shu ta`limotdan boshlangan. bu kitob tarkibi, ifoda uslubi va timsollar tizimi bilan adabiy manbalarga yaqin turadi. "avesto"da tilga olingan joy nomlari (varaxsha, vaxsh)dan kelib chiqib, uning amudaryo sohillarida yaratilgani aniqlangan. shu asosda uning vatani xorazmdir degan qarash mavjud. "avesto" oromiy va pahlaviy yozuvlari asosida yaratilgan maxsus alifboda datslab to`qqiz ho`kiz terisiga yozilgan. ilk nusxalari asosida sosoniylar (mil. ol. 7-3 asr) davrida 21 kitob holida yig`ilgan, bizgacha ularning chorak qismi yetib …

2 / 11

onda "avesto"ni o`rganish qadimdan boshlangan. abu rayhon beruniy, abu jafar tabariy, abu baxr narshaxiy asarlarida "avesto" ta`limotiga va unda tilga olingan timsollarga murojaat mavjud. bu nodir ilmiy asarlarning qo`lyozma va bosma nusxalari o`r fa shi jamg`armasida saqlanadi. hozirgi o`zbek olimlari a.qayumov, h. homidov, m. isoqov, n. rahmonov v.b.ning ilmiy tadqiqot va maqolalari e`tiborli. o`zbekiston respublikasi hukumatning qarori bilan 2001 yilda "avesto"ning 2700 yilligi nishonlandi. "avesto" vatani xorazmda bog` barpo qilindi, asarning o`zbek tilidagi tarjimalari chop etildi, u haqda yangi tadqiqotlar yuzaga chiqdi. 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi. zardushtiylik eng qadimgi dinlardan bo`lib, bu din er.avval vii-vi asrlarda dastavval o`rta osiyoda-xorazm vohasida paydo bo`lgan. uning payg`ambari zardusht tarixiy shaxs edi. u mazdakiylik dinini isloh qilib, uning asosida yangi yakka xudolik dinini ijod etgan. zardushtiylik paydo bo`lgan davr birinchi sinfiy jamiyat, ya`ni quldorlik davri endi paydo bo`layotgan davr edi. u urug`-qabilachilik tuzumi yemirilib aholi qullar va quldorlarga, zolim va mazlumlarga bo`linayotgan davr bo`lgan. …

3 / 11

toy tarixchi sayyohlari o`z xotiralarida yozib qoldirgan keyin zardushtiylik yozuvlarida berilgan tarix nazarda tutilgan. xorazmda o`troq hayot undan ham birmuncha oldin yuzaga kelgan, davlat uning mahsuli tarzida tashkil topgan. bu haqda bundan tahminan 3 ming yil avval yaratilgan «avesto»ning qo`lyozmasi binobarin yozma tarixning ilk debochasi ishonchli dalolat bergan. «bu nodir kitob, deb yozgan edilar, i.a.karimov, bundan xxx asrlar muqaddam ikkidaryo oralig`ida mana shu muqaddas zamin umrguzorlik qilgan ajdodlarimizni biz avlodlarga qoldirgan ma`naviy, tarixiy merosidir»3. yurtboshimiz «avesto» xorazmdek qadimiy o`lkada buyuk davlat, boy ma`naviyat qimmatli madaniyat bo`lganligini hech kim inkor eta olmasligini ham ta`kidlagan. xulosa shuki, zardushtiylik eradan avvalgi 7-6 asrlarga xos bo`lgan din sifatida undan oldingi urug` qabilachilik dinlari negizida paydo bo`lgan yakka xudolik dini bo`lgan. u to 7-9 asrlargacha turli shaklda davom etib, so`ng o`rnini islom egalladi. u dastavval xorazm vohasida shakllanib, yaqin va o`rta sharqqacha tarqalib, ayrim qoldiqlari haligacha saqlanib kelmoqda. vujudga kelishi. zardushtiylik mil. av. iii-ii ming …

4 / 11

i hisoblanmish avestoda «mazdayasna» dini deb atalgan. bu so`zni «mazdaga sig`inmoq» deb tarjima qilish mumkin. «mazda» so`zi «donish, donishmand, oqil» kabi talqin etiladi. zardushtiylik yana «behdin», ya`ni «eng yaxshi din» deb ham ulug`langan. uning ta`limotiga ko`ra, barcha ezgu borliq mazdaning irodasi bilan yaratilgan. «mazda» so`zi oldiga ulug`lash ma`nosini anglatuvchi «axura» qo`shilib, zardushtiylikning ilohiyati – axura-mazda nomi paydo bo`lgan. bu – «janob mazda» yoki «iloh» demakdir. zardusht nomi tadqiqotlarda zaratushtra, zarduts, zoroatsr ko`rinishlarida ham ishlatiladi. tadqiqotchilar o`rtasida zardushtning tarixda bo`lgan yoki bo`lmaganligi borasida turli fikrlar mavjud. ba`zilar uni tarixiy shaxs deb bilsalar, boshqalar afsonaviy shaxs deb hisoblaydilar. manbalarning xabar berishicha, u taxminan mil. av. 1200-570 yillar orasida yashagan ilohiyotchi, faylasuf, shoirdir. tadqiqotchi m. boys ta`kidlashicha, u mil. av. 1500-1200 yillar orasida yashagan. zardusht markaziy osiyo hududida mavjud bo`lgan ko`pxudolikka negizlangan qadimiy diniy tasavvur va e`tiqodlarni isloh qilib, yangi dinga asos soldi. zardushtning tug`ilgan va ilk diniy faoliyatini boshlagan joyi xususida ikki …

5 / 11

soblanadi. ko`pchilik manbashunoslar ikkinchi nazariya tarafdorlaridirlar. xorazm zardushtiylikning muqaddas olovi ozarxurra birinchi bor yoqilgan va eng buyuk xudo – axura-mazdaning zardusht bilan bog`langan joyi hisoblanadi. zardushtiylikning asosiy manbasi avestoda: «birinchi bor muqaddas olov – «ozarxurra» «airyanem-vayeja» (ba`zi manbalarda – «yeran-vej»)da yoqildi», deyiladi. «airyanem-vayeja»ning geografik va iqlimiy tavsifi xorazmnikiga to`g`ri keladi. avestoda axura-mazda tomonidan yaratilgan «barakot va najot» sohibi bo`lgan bir qator mamlakatlar zikr etiladi va ularning eng birinchisi, «dunyoda hech narsa chiroyiga teng kela olmas airyanem-vayeja», keyin esa «odamlar va chorva podalariga mo`l» sug`d (so`g`d), «qudratli va muqaddas» mouru (marv), «baland ko`tarilgan bayroqlar mamlakati» baxdi (baqtriya) zikr etiladi. zardushtiylik ta`limoti. zardushtiylik ta`limoti markaziy osiyoda ibtidoiy davrda mavjud bo`lgan tabiat kuchlarini ilohiylashtiruvchi e`tiqodlarga (markaziy osiyo qadimgi aholisining «yeski dini»ga) nisbatan monoteitsik ta`limotdir. u behuda qon to`kuvchi qurbonliklar, harbiy to`qnashuvlar, bosqinchilik urushlarini qoralab, o`troq, osoyishta hayot kechirishga, mehnatga, dehqonchilik, chorvachilik bilan shug`ullanishga da`vat etadi. moddiy hayotni yaxshilashga urinishni yovuzlikka qarshi kurash …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "avesto"

o'zbekiston respublikasi qadimgi manba avestodagi falsafiy qarashlarning moxiyati reja: 1. zardushtiylikning paydo bo`lishi. 2. avestoning muqaddas yozuvi. 3. avestodagi real, dunyoviy qadriyatlar. 4. "avesto" va qadimiy dehqonchilik an`analari xususida ayrim mulohazalar. “avesto” ayni zamonda bu qadim o`lkada buyuk davlat, buyuk ma`naviyat, buyuk madaniyat bo`lganligidan guvohlik beruvchi tarixiy hujjatdirki, uni hech kim inkor eta olmaydi1. islom karimov "avesto" – jahon madaniyatining, jumladan, markaziy osiyo va eron xalqlari tarixining qadimgi noyob yodgorligidir. zardushtlik e`tiqodiga amal qiluvchilarning muqaddas kitobi sifatida yagona tangriga topinish shu ta`limotdan boshlangan. bu kitob tarkibi, ifoda uslubi va timsollar tizimi bilan adabiy manbalarga yaqin turadi. "avesto"da ti...

This file contains 11 pages in DOC format (68.0 KB). To download "avesto", click the Telegram button on the left.

Tags: avesto DOC 11 pages Free download Telegram