xulosa chiqarish

DOCX 11 pages 30.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

xulosa chiqarish reja: 1. xulosa chiqarishning moxiyati. 2. xulosa chiqarish turlari: a) deduktiv xulosa chiqarish; b) induktiv xulosa chiqarish; v) analogiya. voqelikni bilish jarayonida inson yangi bilimlarga ega bo'ladi. bu bilimlar abstrakt tafakkur yordamida, mavjud bilimlarga asoslangan xolda vujudga keladi. bunday bilimlarni xosil qilish mantiq ilmida xulosa chiqarish, deb ataladi. xulosa chiqarish deb bir va undan ortiq chin muloxazalardan ma'lum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo'lgan tafakkur shakliga aytiladi. xulosa chiqarish jarayoni asoslar, xulosa va asoslardan xulosaga o'tishdan tashkil topadi. to'g'ri xulosa chiqarish uchun, avvalam bor, asoslar chin muloxazalar bo'lishi, o'zaro mantiqan bog'lanishi kerak. masalan, «aristotel-mantiq fanining asoschisi» va «platon yunon faylasufidir» degan ikki chin muloxazadan xulosa chiqarib bo'lmaydi. chunki bu muloxazalar o'rtasida mantiqiy aloqadorlik yo'q. xulosa asoslari va xulosa xam o'zaro mantiqan bog'langan bo'lishi shart. bunday aloqadorlikning zarurligi xulosa chiqarish qoidalarida qayd qilingan bo'ladi. bu qoidalar buzilsa, to'g'ri xulosa chiqmaydi. masalan «talaba a – a'lochi» degan muloxazadan …

2 / 11

iqarish deduktiv xulosa chiqarishning muxim xususiyati unda umumiy bilimdan juz'iy bilimga o'tishning mantiqan zaruriy xarakterga egaligidir. uning turlaridan biri bevosita xulosa chiqarishdir. faqat birgina muloxazaga asoslangan xolda yangi bilimlarning xosil qilinishi bevosita xulosa chiqarish deb ataladi. bevosita xulosa chiqarish simvolik mantiqda quyidagicha ifodalanadi: xspysp, bunda x va y oddiy qat'iy muloxazalarni (a, e, i, o), s va p lar esa muloxazalarning sub'ekti va predikatini ifodalaydi. xsp - xulosa asosi yoki antesedent, ysp - xulosa yoki konsekvent deb ataladi. bevosita xulosa chiqarish jarayonida muloxazalarning shaklini o'zgartirish orqali yangi bilim xosil qilinadi. bunda asos muloxazaning strukturasi, ya'ni sub'ekt va predikat munosabatlarining miqdor va sifat xarakteristikalari muxim axamiyatga ega bo'ladi. bevosita xulosa chiqarishning quyidagi mantiqiy usullari mavjud: 1. aylantirish (lot.-obversio) - shunday mantiqiy usulki, unda berilgan muloxazaning miqdorini saqlagan xolda, sifatini o'zgartirish bilan yangi muloxaza xosil qilinadi. bu usul bilan xulosa chiqarilganda qo'sh inkor sodir bo'ladi, ya'ni avval asosning predikati, keyin bog'lovchisi inkor …

3 / 11

ladi. 0. ba'zi tushunchalar mazmunan abstrakt bo'lmaydi. 4. 0. ba'zi muloxazalar murakkab emas. i. ba'zi muloxazalar soddadir. demak, aylantirish usuli bilan xulosa chiqarilganda «biror nimaning qo'sh inkori uning tasdig'iga tengdir», degan qoidaga asoslanadi. ii. almashtirish (lot.-conversio) - shunday mantiqiy xulosa chiqarish usuliki, unda xulosa berilgan muloxazadagi sub'ekt va predikatning o'rnini almashtirish orqali keltirib chiqariladi. almashtirishda berilgan muloxazadagi terminlar xajmi e'tiborga olinishi shart. agar berilgan muloxazadagi terminlar xajmiga e'tibor berilmasa, xulosa noto'g'ri bo'lishi mumkin: masalan, xamma insonlar tirik mavjudotlardir xamma tirik mavjudotlar insonlardir xulosa xato, chunki berilgan muloxazada r - (tirik mavjudotlar) to'liq xajmda olinmagan, xulosada esa to'liq xajmda olingan. yuqoridagi asosdan «ba'zi tirik mavjudotlar insonlardir» deb chiqarilgan xulosa to'g'ri bo'ladi. shunga ko'ra almashtirishning uch turi farqlanadi: toraytirilgan, kengaytirilgan va sof almashtirish. xulosa asosi xulosa almashtirish turi 1 a xamma s-p a xammma p-s sof almashtirish 2 e xech bir s-p emas e xech bir p-s emas sof almashtirish 3 i …

4 / 11

aza (e) bo'lishi kerak. u xolda xulosaning predikati xam to'liq xajmda olinishi kerak bo'ladi, bu esa mumkin emas, chunki u asosning sub'ektida to'liq xajmda olinmagan. masalan: o. ba'zi faylasuflar mantiqshunos emas. e. xech bir mantiqshunos faylasuf emas. yoki o. ba'zi mantiqshunoslar faylasuf emas. xar ikki xolatda xam xulosa noto'g'ridir. demak, almashtirish usuli qo'llanilganda muloxazadagi subekt va predikat xajmi aniqlanadi va shu asosda muloxazadagi terminlarning o'rni almashtirilib, xulosa chiqariladi. bu usul, ayniqsa, tushunchaga berilgan ta'riflarning to'g'riligini aniqlashda muxim axamiyatga ega. iii. predikatga qarama-qarshi qo'yish (lot. contrapositio) bevosita xulosa chiqarishning mantiqiy usullaridan biri bo'lib, bu usul qo'llanilganda berilgan muloxaza avval aylantiriladi, so'ngra almashtiriladi. natijada xosil qilingan muloxazaning (xulosaning) sub'ekti asos muloxaza predikatiga zid, predikati esa uning sub'ektiga mos bo'ladi: bunda xulosada s ning inkor shaklida bo'lishi xulosa bog'lovchisining inkor etilishi natijasidir. predikatga qarama-qarshi qo'yishda a-e ga, e-i ga, 0-i ga o'zgaradi turli muloxazalardan bu usul vositasida xulosa chiqarish quyidagi sxemada ko'rsatilgan: xulosa …

5 / 11

asdiq (i) muloxazadan predikatga qarama-qarshi qo'yish usuli bilan xulosa chiqarib bo'lmaydi. chunki, «ba'zi s-p muloxazani aylantirsak «ba'zi s-p mas emas» ya'ni juz'iy inkor xukm kelib chiqadi. undan almashtirish orqali xulosa chiqarib bo'lmaydi. mantiqiy kvadrat orqali xulosa chiqarish. bunda oddiy qat'iy muloxazalarning o'zaro munosabatlarini (qarang: mantiqiy kvadrat) e'tiborga olgan xolda, muloxazalardan birining chin yoki xatoligi xaqida xulosa chiqariladi. bu xulosalar muloxazalar o'rtasidagi zidlik, qarama-qarshilik, qisman moslik va bo'ysinish munosabatlariga asoslanadi. zidlik (kontradiktorlik) munosabatlariga asoslangan xolda xulosa chiqarish. ma'lumki, zidlik munosabati a-o va e‑i muloxazalari o'rtasida mavjud bo'lib, uchinchisi istisno qonuniga bo'ysunadi. bu munosabatga ko'ra muloxazalardan biri chin bo'lsa, boshqasi xato bo'ladi va, aksincha, biri xato bo'lsa, boshqasi chin bo'ladi. xulosalar quyidagi sxema bo'yicha tuziladi: masalan, a. xamma insonlar yashash xuquqiga ega 0. ba'zi insonlar yashash xuquqiga ega emas. i. ba'zi faylasuflar davlat arbobi. e. xech bir faylasuf davlat arbobi emas. bu misolda asos muloxazaning chinligidan xulosaning xato ekanligi (uchinchisi istisno qonuni …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xulosa chiqarish"

xulosa chiqarish reja: 1. xulosa chiqarishning moxiyati. 2. xulosa chiqarish turlari: a) deduktiv xulosa chiqarish; b) induktiv xulosa chiqarish; v) analogiya. voqelikni bilish jarayonida inson yangi bilimlarga ega bo'ladi. bu bilimlar abstrakt tafakkur yordamida, mavjud bilimlarga asoslangan xolda vujudga keladi. bunday bilimlarni xosil qilish mantiq ilmida xulosa chiqarish, deb ataladi. xulosa chiqarish deb bir va undan ortiq chin muloxazalardan ma'lum qoidalar yordamida yangi bilimlarni keltirib chiqarishdan iborat bo'lgan tafakkur shakliga aytiladi. xulosa chiqarish jarayoni asoslar, xulosa va asoslardan xulosaga o'tishdan tashkil topadi. to'g'ri xulosa chiqarish uchun, avvalam bor, asoslar chin muloxazalar bo'lishi, o'zaro mantiqan bog'lanishi kerak. masalan, «aristotel-mantiq faninin...

This file contains 11 pages in DOCX format (30.8 KB). To download "xulosa chiqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: xulosa chiqarish DOCX 11 pages Free download Telegram