mass-spektrometrlar chizmasi

DOCX 11 pages 182.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 182.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

7-amaliy mashg'ulot. mavzu: mass-spektrometrlar chizmasi. mx-1331 va mx-1321 mass-spektrometrlarining ishlash yo'llari. organik moddalarning mass-spektroskopiya usuli 1950-yillarning o'rtalarida bunyodga kelib, uning keng miqyosda rivojlanishi 1960 yildan boshlandi. mass-spektroskopiyani spektroskopik usullarning biri deb qaraladi, ammo bunday qarash qisman xato hisoblanadi. optik spektroskopiyada nurlanishdan keyin modda molekulasi boshlangich holatga o'zgarmasdan qaytadi, ammo mass-spektroskopiyada molekula qo'zg'aladi, ionlanadi va molekulyar ion parchalanadi va bu parchalangan ionlardan boshlangich molekula hosil qilish mumkin emas. shunday qilib, mass-spektrni hosil bo'lishga sababchi bo'lgan bir qancha hodisalarning yig'indisini molekulaning bir holatdan ikkinchi holatga o'tish hodisasi deb qarash noto'g'ri hisoblanadi. macs-spektrometriya usulining boshqa usullardan ustunliklaridan biri, bu usul yordamida namunaning miqdori pikogrammlar (10~12 g) bo'lganda ham o'rganish mumkinligidadir, bu esa juda oz miqdordagi biologik faol moddalarning tarkibini aniqlashda katta yordam beradi. bu miqdordagi moddalarni boshqa fizikaviy usullar yordamida o'rganish ancha qiyinchilik tug'diradi. buni tasdiqlash maqsadida adabiyotlardan ma'lum bo'lgan shunday bir misolni bayon etish maqsadga muvofiq hisoblanadi. 1968 yilda "ximiya va hayot" …

2 / 11

i dorivor moddalarni aniqlash mumkin (masalan, gormonal preparatlarni aniqlash miqdori 200-300 pikogramm). mass-spektroskopiyaning eng muhim amaliy ishlaridan biri murakkab organik birikmalar, metallorganik birikmalar va peptidlarning tuzilishini aniqlashda beradigan ma'lumotlari hisoblanadi. organik moddalarning mass-spektroskopiya yordamida o'rganiladigan sohalari quyidagilar: 1) tabiiy gazlar; 2) havo; 3) sanoat chiqindilari; 4) yonish natijasida hosil bo'ladigan gazlar; 5)aerozollar. aqsh dagi mass-spektrometrlarning hamma turlari tashqi muhitni tekshirishda moddalarning kontsentratsiyasi 10-7 g bo'lganda ham muhim axborot beradi. mass-spektrometr yordamida ilgari qishloq xo'jaligida ishlatilib kelingan ddt preparati 30 ga yaqin metabolit hosil qilishi aniqlangan. moddalarning mass-spektrini olish uchun namuna ionlanish va dissotsialanish jarayoniga uchrashi zarur. molekulada bo'ladigan ionlanish va dissotsiyalanish hodisalari elektronlar zarbasi, fotonlar va kuchli elektr maydoni ta'sirida ro'y beradi. ionlanish. mass-spektrometrda bo'lakli ionlarning hosil bo'lish jarayoni molekulani elektronlar bilan ta'sirlanishidan boshlanadi, bunda energiya 100 ev ga teng bo'lsa, tezligi 5.9.10b msek bo'ladi, molekula bilan uning to'qnashish vaqti taxminan 10-7 sekundga teng bo'ladi. kuchli elektronlar oqimi molekulaning elektron …

3 / 11

ng saqlanish qonunidan: e0e1e0; e0je2e e0 - ta'sir etayotgan elektron energiyasi; e0 - elektron yo'qotgan energiyasi; e1 - tarqalgan elektron energiyasi; j - ionlanish energiyasi; e - qo'zg'algan molekulyar ionning energiyasi; e2- molekuladan urib chiqarilgan elektron energiyasi; ej - ni ko'pincha ionlanish potentsiali deb aytiladi, ya'ni bu molekulyar ion hosil bo'lishidagi eng kichik energiyadir. organik moddalar ionlanishining birqancha umumiy usullari bor. fotonlar ta'sirida ionlanish. ko'pincha organik mod-dalarning ionlanish potentsiali 13 ev dan kichik qiymatda bo'lgani uchun ionlanishni olib borish uchun qisqa to'lqin uzunlikdagi nurlanishdan foydalanish mumkin. fotonlarning qulay manbai sifatida nurlanish energiyasi 21,21 ev ga teng bo'lgan geliyli asbobdan foydalanish mumkin. ionizatsion kamerada nurlanish intensivligi qancha yuqori bo'lsa, kameradan ionlarning chiqishi shuncha ko'p bo'ladi. vakuumda cho'g'langan simdan hosil bo'lgan elektronlar ma'lum potentsial bilan tezlashadi va ionizatsion kameraga kirib boradi. shunday qilib elektronlar ev qiymatga ega bo'ladi, potentsial 5 dan 100 ev oraliqgacha o'zgaradi, ammo mass-spektrni 70 ev da o'lchanadi, chunki …

4 / 11

yoni kuchli elektr maydon ta'sir etib olib boriladi, buni maydon ionlanishi yoki maydon desorbtsiyasi deb aytiladi. hosil bo'lgan molekulyar ionlarning massalari bo'yicha peptidlarning molekulyar og'irligi aniqlanadi. olingan ma'lumotlar exm da ishlanib gidrolizatdagi peptidlar ketma-ketligi aniqlanadi. mass-spektrometr - elektr va magnit maydonlarining vakuumda uchayotgan ionlar dastasiga ko'rsatadigan ta'siriga asoslangan bo'lib, moddaning ionlashtirilgan zarralarini massalari bo'yicha ajratuvchi asbob hisoblanadi. macs-spektroskopiya uslubi deganda, ionlar massasining elektr zaryadiga nisbatini aniqlash orqali moddani tekshirish usuli tushuniladi. mass-spektrometrlarning turlari juda ko'p bo'lib ularning hammasida quyidagi muhim qismlar mavjud bo'ladi: o'rganiladigan moddalarni mass-spektrometrga kiritishning birqancha usullari mavjud: sovuq holda kiritish. bu usul gazlar uchun, hamda uy temperaturasida va 10-2 mm.sm.us. bosimida oson uchadigan moddalar uchun ishlatiladi. issiq holda kiritish. organik moddalarni bug' holatiga kelishi uchun mass-spektrometr sistemasini 300° gacha qizdiriladi. to'g'ridan-to'g'ri kiritish. mass-spektr olish uchun sistemada chuqur vakuum hosil qilish (10~6 mm. sm. ustuniga yaqin) bilan birga qizdirilsa ko'p birikmalar oson bug'lanadi. bu usul bilan molekula og'irligi …

5 / 11

yonma-yon turgan ionlar cho'qqisini bir-biridan ajratishi e'tiborga olinadi. agar ikkita ion cho'qqilari bir-birining ustiga tushsa uni quyidagicha massalarning ayirmasi bo'yicha izohlash mumkin: m1 - m2 m masalan, m1. 101; m2 100;. m2m1001100, m1. agar m1100,005 m2100 bo'lsa m0,005 bo'ladi, bunda yuqoridagi nisbat 1000,00520000 bo'ladi. demak, massalarning farqi juda kam bo'lsa asbobning ionlarni ajratish darajasi shuncha yuqori bo'lishi kerak. asboblar ionlarni ajratish darajasiga asosan uch xil, ya'ni kichik, o'rtacha va yuqori darajali bo'lishi mumkin. yuqori -darajada ajratishlik turida massaning ikkala massa ayirmasiga nisbati 5000 dan katta bo'lib, o'rtachanikida 1000-5000 gacha va kichik ajratishlikda esa bu qiymat 1000 gacha bo'ladi. agar magnit maydonida ajralgan ionlar yo'lida elektr maydon hosil qilinsa, ionlarning bir-biridan ajratishlik darajasi yanada oshadi, bu uslubni qo'sh fokuslash deb aytiladi. elektr maydoni magnit maydonidan avval yoki keyin ham qo'yilishi mumkin. qo'sh fokuslashga misol sifatida massalar qiymati bir-biriga juda yaqin bo'lgan uchta birikmaning molekulyar ion cho'qqilarining aniq ajralib chiqishi 55-rasmda tasvirlangan. …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mass-spektrometrlar chizmasi"

7-amaliy mashg'ulot. mavzu: mass-spektrometrlar chizmasi. mx-1331 va mx-1321 mass-spektrometrlarining ishlash yo'llari. organik moddalarning mass-spektroskopiya usuli 1950-yillarning o'rtalarida bunyodga kelib, uning keng miqyosda rivojlanishi 1960 yildan boshlandi. mass-spektroskopiyani spektroskopik usullarning biri deb qaraladi, ammo bunday qarash qisman xato hisoblanadi. optik spektroskopiyada nurlanishdan keyin modda molekulasi boshlangich holatga o'zgarmasdan qaytadi, ammo mass-spektroskopiyada molekula qo'zg'aladi, ionlanadi va molekulyar ion parchalanadi va bu parchalangan ionlardan boshlangich molekula hosil qilish mumkin emas. shunday qilib, mass-spektrni hosil bo'lishga sababchi bo'lgan bir qancha hodisalarning yig'indisini molekulaning bir holatdan ikkinchi holatga o'tish hodis...

This file contains 11 pages in DOCX format (182.0 KB). To download "mass-spektrometrlar chizmasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mass-spektrometrlar chizmasi DOCX 11 pages Free download Telegram