mass-spektrometriya tahlil usullari

DOC 15 pages 459.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 459.0 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mass-spektrometriya tahlil usulli. mass-spektrometriyada ion va fotonlarning paydo bo’lish jarayoni. neft va gaz mahsulotlarini tahlil qilishda mass-spektrometriyani o’rni reja: 1. umumiy ma’lumotlar. 2. mass-spektrometriyada ion va fotonlarning paydo bo’lishi. 3. parchalanish turlari va ulargata’sir qiluvchi omillar 4. neft va gaz mahsulotlarini tahlil qilishda mass-spektrometriyani o’rni. mass-spektrometriya moddani tekshirishning shu modda massasini(ko'pincha massaning zaryadga nisbati m/e ni) va tekshirilayotganmoddadan olinadigan yoki o‘rganilayotgan aralashmada bor bo’lganionlarning nisbiy miqdorini aniqlashga asoslangan usuldir. bu usuldamodda mass-spektral asboblar yordamida tekshiriladi. mass-spektrometriya usuli bilan molekuladagi funksional guruhlarmolekulaning qaysi joyida joylashganligini, ayniqsa, molekulaningtashqarisiga joylashgan yon zanjirlarni aniqlash mumkin. bu usulbilan neftdan olingan yangi birikmalaming tuzilishini aniqlashda ayniqsa ahamiyatli bo’lib, tahlil uchun oz miqdorda (1-2 milligramm)modda sarflanadi va qisqa vaqt ichida mamumot olinadi. tekshirilayotgan modda gaz, suyuq, qattiq bo’lishidan qat’i nazar, ular past haroratda bug’ holatiga o‘tkaziladi. so‘ngra elektron oqimibilan molekulaga kuchli zarba beriladi, natijada molekula elektron chiqarib, musbat zaryadli zarrachaga aylanadi. bu zarrachalar magnitmaydoniga ta’sir etib, kollektor …

2 / 15

lar oqimibilan bombardimon qilib parchalash va hosil bo’lgan ion-«bo’lak»larni tahlil qilishga asoslangan. odatda elektronlar oqimienergiyasi 50-70 elektron-volt (ev.) atrofida bo’ladi. bu energiyaionlanish energiyasidan va molekuladagi bog’lami uzish uchunkerakli energiyadan ancha ko‘p. bombardimon qilayotgan elektronlarta’sirida moddadan bitta elektron ajralib chiqadi. bu elektron geteroatomningumumlashmagan juftining yoki qo‘shbog‘, yoxud aromatik sistemaning bitta elektroni bo’lishi mumkin. natijada molekular ion deb ataluvchi kation (m+) hosil bo’ladi. hosil bo’lgan ion (m+) ning molekular massasi dastlabki organik moddaning molekular massasi bilan bir xil bo’lishi o‘z-o‘zidantushunarli. shunday qilib, bir vaqtning o'zida moddaning molekular massasi ham shakllanadi: m + e → m++ 2e organik modda molekular ion modda bombardinion qilinishidan oldin bug4 holatiga o'tkaziladi.shundagina uning elektronlar oqimi bilan to'qnashishi tezroq sodirbo'ladi. lekin neft va gaz mahsulotlaridan olingan ko'p organik moddalar suvuq yo qattiq bo'lgani uchun ular dastlab maxsus kameralarda qizdirilib, so'ngra bug' holatiga o'tkaziladi. 8.1-rasm. mass-spektrometrning umumiy tuzilishi: 1-elektronlar manbai, 2-bombardimon qilish kamerasi, 3- tezlashtiriuvchi plastinkalar, ya’ni elektr maydon …

3 / 15

ardtadan) turli ionlar hosil bo'ladi. 8.2-rasm. neftdan olingan naften va parafm uglevodorodlari massspektrining bir qismi. mass-spektrdagi jadallik ion m/e 44 (100%) dir. t/e 29 (m - 43)ham ~55% ni tashkil qiladi. molekular ion m/e 72 (m+) ningjadallikligi ham ancha yuqori (~ 75%, m/e 71 (m-1) ion jadallikligi - 10%. shunday qilib, moy aldegid molekulasining 75 foizi o'zgarishsizqoladi (molekular ion holida). qolgan qismi esa c-c, c-h bog'larbo'yicha parchalanadi. molekular ionning parchalanishidan hosilbo’lgan mayda bo’laklar ko'pincha fragmentlar, bu jarayonning o'ziesa fragmentlanish deb ataladi. 8.3-rasm. moy aldegidning mass-spektri. ba’zi og'ir izotoplarning miqdorlari 6-jadval parchalanish natijasida hosil bo’lgan molekular ionda musbatzaryad qaysi uglerod atomida yig’ilishi, ya'ni lokallashishini aniqlashmuhim ahamiyatga ega. chunki parchalanishning keyingi bosqichi zaryad yig’ilgan atom yonidan boshlanadi. geteroatom tutuvchi organik birikmalarda zaryad ko'pincha geteroatomda qo‘shbog’li birikmalardaesa qo‘shbog‘dagi uglerod atomlaridan birida yig’iladi. boshqachaaytganda, elektron zarba natijasida geteroatom umumlashmaganjuftining yoki qo‘shbog‘ elektronlaridan bittasi ajralishi mumkin. aromatik birikmalarda esa aromatik sistema elektronlaridan biri«urib» chiqariladi. fragmentlanish …

4 / 15

ntlanishxususiyatiga ega emas. musbat zaryad galogen oh, or, nh2 kabiguruhlar bilan bog'lanadigan uglevodorod atomida yig'iladiganjarayonlar oson boradi. chunki bunda umumlashgan elektron juft uglerod atominingyarim «bo'shagan» orbitalini band qiladi, ya’ni musbat zaryadyig'ilgan uglevodorod va geteroatom o'rtasida tabiati jihatidan donorakseptorbog'lanish vujudga keladi. bu shu ionning mustahkamliginita’minlaydi. to‘rtinchidan: allil va benzil sistemalar barqaror bo'lgani uchunularhosil bo'lishi bilan boradigan fragmentlanish katta ehtimollikkaega.shuningdek, dekarboksillash va degidratlanish bilan bo'ladiganfragmentlanish ham sistemani barqaror qiladi. beshinchidan: uzun zanjirli fragmentlar kichik massali ionlargaajralishga intiladi. lekin katta ionning kichik ionga parchalanishienergetik jihatdan qulay bo'lmasligi mumkin. masalan, bu hodisafragmentlanishda neytral molekulalar hosil bo'lganda kuzatiladi,chunkineytral molekulalar ionlar va radikallarga nisbatan juda barqaror. shuning uchun ham katta ionlaming nisbatan barqaror kichikionlar hosil qilib parchalanishga qaraganda, ulaming neytral molekulava dastlabki ionga nisbatan barqarorroq bo'lib, parchalanishi energetik qulay. neytral molekulalar (h20 , co, hcn va ch3cooh) ni mass-spektrqayd qila olmasa ham ularning mavjudligini spektrdagi m-h2o (m-18), m-co (m-28), m-hcn (m-27), m-ch3cooh(m-60) cho'qqilardan bilish mumkin. fragmentlanish …

5 / 15

erod atomi yonidan uzilsa, α-parchalanish deyiladi. agar uzilish shu holatga nisbatan ikkinchi va uchinchi uglerod atomlarida sodir bo’lsa, bu muvofiq ravishda β- va γ- parchalanishdir. neft va gaz mahsulotlaridan olingan organik birikmalarni tuzilishini o‘rganishda mass-spektrometriyani qo’llash. alkanlar. gazlardan ajratib olingan alkan molekulasidan elektron ajratib chiqarish uchun ancha ko‘p energiya talab qilinadi. chunki hosil bo’ladigan molekular ionni barqaror qiluvchi omillar alkanmolekulasida deyarli kam. bu hoi m+ ning fragmentlanishini judaosonlashtiradi. normal alkanlarda molekular ionning va katta fragmentlarningjadallikligi kam, (c2h5)+, (c3h7)+, (c4h9)+, (c5h11)+ kabitoq massa va juft elektronli kichik fragmentlarning jadallikligi esa yuqori bo’ladi. ko'pchilik c2 — c12 uglevodorodlaming spektrlarini o'rganib, faqat etan va 3,4-dimetilgeksandagina (c2h4)+, (c4h8)+ - kabi toqelektronli juft massali fragmentlarning hosil bo’lishi kuzatilgan.tarmoqlangan zanjirli alkanlar uchun quyidagi qonuniyatlar xos: 1) tarmoqlanish bog’ uzilishini osonlashtiradi, shunga ko'ratarmoqlanish darajasi ortib borishi bilan molekular ionning jadallikligikamayib boradi. 2) uzun zanjirli katta fragmentlarning hosil bo’lish ehtimolligikatta. haddan tashqari ko'p tarmoqlangan uglevodorodlar spektridamolekular ion bo'lmaydi …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mass-spektrometriya tahlil usullari"

mass-spektrometriya tahlil usulli. mass-spektrometriyada ion va fotonlarning paydo bo’lish jarayoni. neft va gaz mahsulotlarini tahlil qilishda mass-spektrometriyani o’rni reja: 1. umumiy ma’lumotlar. 2. mass-spektrometriyada ion va fotonlarning paydo bo’lishi. 3. parchalanish turlari va ulargata’sir qiluvchi omillar 4. neft va gaz mahsulotlarini tahlil qilishda mass-spektrometriyani o’rni. mass-spektrometriya moddani tekshirishning shu modda massasini(ko'pincha massaning zaryadga nisbati m/e ni) va tekshirilayotganmoddadan olinadigan yoki o‘rganilayotgan aralashmada bor bo’lganionlarning nisbiy miqdorini aniqlashga asoslangan usuldir. bu usuldamodda mass-spektral asboblar yordamida tekshiriladi. mass-spektrometriya usuli bilan molekuladagi funksional guruhlarmolekulaning qaysi joyida joyl...

This file contains 15 pages in DOC format (459.0 KB). To download "mass-spektrometriya tahlil usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: mass-spektrometriya tahlil usul… DOC 15 pages Free download Telegram