ehtimollar nazariyasi

PPT 27 pages 547.5 KB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 547.5 KB

File type PPT

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

slayd 1 1-mavzu. ehtimollar nazariyasining asosiy tushunchalari reja 1.1 ehtimollar nazariyasining rivojlanish tarixi. 1.2 ehtimollar nazariyasining predmeti. 1.3 tasodifiy hodisalarni turlari. 1.4 birlashmalar. 1.5 ehtimolni klassik ta'rifi. 1.6 ehtimolni xisoblashga doir misollar 1.7 nisbiy sanoq (statistik ehtimol). 1.1 ehtimollar nazariyasining rivojlanish tarixi bu ma'ruza matnlaridan ko'zda tutilgan maqsad talabalarga ehtimollar nazariyasi - tasodifiy hodisalarni umumiy qonuniyatlarini o'rganuvchi fanni asosiy tushunchalarini bayon etishdan iborat. ehtimollar nazariyasini rivojlanishi xvii asrdan boshlanib frantsuz matematiklari gyugens (1629-1695), paskal (1623-1662), ferma (1601-1665) va yakob bernulli (1654-1705) nomlari bilan bog'liq. paskal va fermalarning yozib qoldirishicha o'sha davrninig buyuk matematik olimlari qimor o'yinlarini qonuniyatlarini matematik ifodalash maqsadida qilgan ishlari ehtimollar nazariyasini rivojlanishiga olib kelgan. ular tasodifiy hodisalar yuzasidan tajribalarni ko'paytirish natijasida ularning qonuniyatlari namoyon bo'lishini va bu qonuniyatlar fundamental filosofik qonuniyat bo'lib qolishini oldindan bilgan edilar. keyinchalik amaliy fanlar (kuzatishda qo'yilgan hatolar nazariyasi, otishlar nazariyasi, statistika muammolari, ayniqsa aholi statistikasi) ehtimollar nazariyasi oldiga katta vazifalar qo'ydi va …

2 / 27

da s.n. bernshteyn (1880-1968), a.n. kolmogorov (1903-1987), a.ya.xinchin (1894-1959), romanovskiylar katta hissa qo'shganlar. o'zbekistonda ehtimollar nazariyasi maktabini asoslagan va rivojlantirgan buyuk olimlar akademiklar t.a. sarimsoqov va s.h. sirojiddinovlardir. keyingi paytlarda ularning shogirdlari akademiklar t.a. azlarov, sh. farmonov va professorlar m.m. mamatov, t.l. malevich, m. gafurovlar ehtimollar nazariyasini rivojlanishiga katta xissa qo'shish bilan birga juda ko'p mutaxassislar tayyorlashda hissa qo'shganlar. 1.2 ehtimollar nazariyasining predmeti tabiat va jamiyatni kuzatish natijasida xar xil hodisalarga duch kelishimiz mumkin. biz bu hodisalarni o'rganib ularning qonunlarini aniqlab kundalik turmushimizda foydalanamiz. tajriba natijasida hodisalarning ba'zilarini ro'y berishi anik; ba'zilarini ”ro'y bermasligi aniq”, ba'zilari esa ”ro'y berishi ham, ro'y bermasligi ham mumkin”. buni kuyidagi misollarda ko'ramiz: 1. havodan og'ir jismni osmonga otsak, uni erga qaytib tushishi aniq. 2. normal atmosfera bosimida harorati 00 dan 1000 gacha bo'lgan suvni suyuq, 1000 dan yuqori haroratda gaz holatida bo'lishi va 00 dan past haroratda qattiq bo'lishi aniq. 3. yashikda hammasi oliy …

3 / 27

bir natijasiga hodisa deyiladi. 2-ta'rif. tajribani amalga oshirishdagi zarur bo'lgan shartlarga kompleks shartlar deyiladi. 1-misolda jismning tezligi hamda erning tortishish kuchi, 2-,5-misollarda normal atmosfera bosimi hamda suvning harorati, 6-misolda tangani simmetrikligi hamda bir jinsliligi va hokazolar kompleks shartlarni tashkil etadi. hodisalarni tekshirishda kompleks shartlar asosiy o'rinni egallaydi. bir turdagi hodisalarni tekshirishda agar kompleks shartlarni o'zgartirsak, hodisalar ham o'zgaradi. 2-misolda normal atmosfera bosimini o'zgartirmasdan, haroratni 100o dan orttirsak, suv gaz holatga, 0 dan pasaytirsak, suv qattiq holatga aylanadi. yoki haroratni o'zgartirmasdan atmosfera bosimini ma'lum darajada orttirsak, suv qattiq holatga, ma'lum darajada kamaytirsak, suv gaz holatga o'tadi. shuning uchun ham hodisalarni tekshirishda kompleks shartlarni o'zgarmas deb qaraymiz, ya'ni hodisalarni bir xil sharoitda kuzatamiz. ana shunday bir xil sharoitda kuzatilayotgan xodisalarni uch turga bo'lamiz: ishonchli, ishonchsiz xamda tasodifiy. 3-ta'rif. ishonchli hodisalar deb ma'lum s kompleks shartlar bajarilganda ro'y berishi oldindan aniq bo'lgan hodisalarga aytiladi. yuqoridagi 1-3 misollardagi hodisalar ishonchlidir. 4-ta'rif. ishonchsiz hodisalar deb …

4 / 27

uning uchun ehtimollar nazariyasi alohida olingan hodisani tekshirmasdan, balki bir jinsli ommaviy hodisalarni tekshiradi. ma'lum bo'lishicha, hodisalar yuzasidan qancha ko'p tajribalar o'tkazilsa, ularning konuniyatlari shuncha aniq namoyon bo'ladi. ehtimollar nazariyasi bir jinsli, ommaviy, tasodifiy hodisalarni umumiy qonuniyatlarini o'rganadi. ehtimollar nazariyasi metodlari juda ko'p fanlarda qo'llaniladi: ommaviy xizmat kursatish nazariyasida, fizikada, astronomiyada, geodeziyada, avtomatik boshqarish nazariyasida, matematik va amaliy statistikada va hokazolarda qo'llaniladi. 1.3 tasodifiy hodisalarni turlari. ma'lumki, tasodifiy hodisalarga ta'rif berilganda “ma'lum s kompleks shartlarning bajarilishi“ ni shart qilib qo'yiladi. bundan keyin “ma'lum s kompleks shartlarning bajarilishi“ deyish o'rniga qisqacha “tajribada“ yoki “sinashda“ so'zlarini ishlatamiz hamda tasodifiy hodislarni lotin alfavitining bosh xarflari a, v, s... bilan belgilaymiz. 1- ta'rif. har bir sinashda hodisani ro'y berishi boshqalarining ro'y berishini inkor etsa, bunday hodisalarga birga ro'y bermas hodisalar deyiladi. misol: o'yin kubini tashlaganimizda 1, 2, 3, 4, 5, 6 raqamlar yozilgan tomonlardan birortasi tushsa, qolgan raqamlar tushmaydi, ya'ni tomonlardan birining tushishi qolganlarining …

5 / 27

t bittasi tushadi. 4-ta'rif. a1, a2...an hodisalariga to'la hodisalar gruppasi deyiladi, agarda bulardan hech bo'lmasa bittasining ro'y berishi ishonchli bo'lsa. misol: ikkita lotoreya xarid qilingan bo'lsa: a) 1-siga o'yin chiqishi va 2-siga chiqmasligi; b) 1-siga o'yin chiqmasdan 2-siga chiqishi; v) ikkalasiga ham o'yin chiqishi; g) ikkalasiga ham o'yin chiqmasligi. bu hodisalar to'la hodisalar gruppasini tashkil etadi, chunki bu hodisalardan bittasi albatta ro'y beradi. 4-ta'rif. agar hodisalardan birining ro'y berish darajasi boshqasining ro'y berish darajasidan ortmasa, bunday hodisalarga teng imkoniyatli hodisalar deyiladi. misol: tangani tashlaganda “gerb“ va “raqam“ tomonlari tushishi teng imkoniyatli hodisalardir. o'yin kubini tashlaganda har bir tomonini tushishi teng imkoniyatlardir. 5-ta'rif. birga ro'y bermas, birdan-bir imkoniyatli hamda to'la hodisalar gruppasini tashkil etuvchi hodisalarga elementar hodisalar deyiladi. tangani tashlaganda gerb tushishi, o'yin kubini tashlaganda biror tomoni tushishi, lotoreyaga yutuq chikishi va hokazolar elementar hodisalar deyiladi. 1.4 birlashmalar. hodisaning ehtimolini hisoblash uchun zarur bo'lgan birlashmalarni qaraymiz. 1. o'rin almashtirishlar. n ta …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ehtimollar nazariyasi"

slayd 1 1-mavzu. ehtimollar nazariyasining asosiy tushunchalari reja 1.1 ehtimollar nazariyasining rivojlanish tarixi. 1.2 ehtimollar nazariyasining predmeti. 1.3 tasodifiy hodisalarni turlari. 1.4 birlashmalar. 1.5 ehtimolni klassik ta'rifi. 1.6 ehtimolni xisoblashga doir misollar 1.7 nisbiy sanoq (statistik ehtimol). 1.1 ehtimollar nazariyasining rivojlanish tarixi bu ma'ruza matnlaridan ko'zda tutilgan maqsad talabalarga ehtimollar nazariyasi - tasodifiy hodisalarni umumiy qonuniyatlarini o'rganuvchi fanni asosiy tushunchalarini bayon etishdan iborat. ehtimollar nazariyasini rivojlanishi xvii asrdan boshlanib frantsuz matematiklari gyugens (1629-1695), paskal (1623-1662), ferma (1601-1665) va yakob bernulli (1654-1705) nomlari bilan bog'liq. paskal va fermalarning yozib qoldirishicha o'...

This file contains 27 pages in PPT format (547.5 KB). To download "ehtimollar nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ehtimollar nazariyasi PPT 27 pages Free download Telegram