transaktsion xarajatlar

PPT 21 pages 214.0 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 214.0 KB

File type PPT

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

17- mavzu. tashqi samara va davlat 14- mavzu. tashqi samara va davlatning firmalar faoliyatiga aralashuvi 1. transaktsion xarajatlar 2. tashqi samaralar 3. tashqi ta'sirlar va davlat 4. atrof-muhitni muhofaza qilish siyosati 1. transaktsion xarajatlar transaktsion yoki operatsiyalar xarajati - bu tovarlar almashuvi sohasidagi xarajatlardir. ushbu xarajat ronald kouz tomonidan 1930 yillarning boshlarida kiritilgan. transaktsion xarajatlar quyidagi besh ko'rinishda bo'ladi: axborot qidirish xarajati; muzokara olib borish va shartnoma tuzish xarajati; o'lchash xarajatlari; mulk egasi huquqini himoya qilish va spetsifikatsiya xarajatlari; opportunistlik harakat xarajatlari. axborot qidirish xarajati bozordagi axborotning asimmetrik holati bilan bog'liq. xaridorlarni, sotuvchilarni qidirib topish ma'lum xarajat bilan bog'liq. axborotlarni aniq va to'liq bo'lmasligi ortiqcha xarajatlarga olib keladi, ya'ni tovar muvozanat narxdan yuqori yoki past narxda sotib olinadi. muzokara olib borish va shartnoma tuzish xarajatlari, ushbu shartnomalarni tuzish uchun ketgan vaqt, resurslar, savdo-sotiqni huquqiy rasmiylashtirish bilan bog'liq xarajatlar. o'lchash bilan bog'liq xarajatlar, asosan o'lchash asboblari uchun hamda o'lchash uchun sarflangan …

2 / 21

ekin narxda o'z ifodasini topmagan xarajat yoki foyda. ular muayyan operatsiyada qatnashadigan bozor sub'ektlari bilan bir qatorda uchinchi tomon bilan bog'liq bo'lgani uchun ham «tashqi» deb qabul qilinadi. ushbu xarajatlar yoki yutuqlar (foyda) tovarlar va xizmatlarni ham ishlab chiqarishda, ham iste'mol qilishda vujudga keladi. tashqi samara musbat (ijobiy) va manfiy (salbiy) samaralarga bo'linadi. manfiy samara xarajatlar bilan bog'liq bo'lsa, musbat samara uchinchi tomonning yutug'i bilan bog'liqdir. shunday qilib, tashqi samara ijtimoiy xarajatlar (yutuqlar) va xususiy xarajatlar (yutuqlar) o'rtasidagi farqni ko'rsatadi. (1) bu erda - ijtimoiy chekli xarajat; - xususiy chekli xarajat; - tashqi chekli xarajat (marginal external cost). masalan, ximiya zavodi foydalanilgan suvni etarli darajada tozalamasdan daryoga oqizmoqda, deylik. chiqindi suv hajmi zavod ishlab chiqarish hajmiga proportsional bo'lsa, zavod qancha ko'p mahsulot ishlab chiqarsa, u atrof muhitni shuncha ko'p ifloslantiradi. ximiya zavodi maxsus suv tozalash inshooti qurmaganligi uchun, chiqindi suv to'liq tozalanmaydi, demak zavodning xususiy chekli xarajati ijtimoiy chekli xarajatidan …

3 / 21

o'ladi. mahsulot narxi p1 dan p2 ga ko'tariladi va nuqtada chekli ijtimoiy yutuq chekli ijtimoiy xarajat bilan tenglashardi, ya'ni . musbat (ijobiy) tashqi samara biror iqtisodiy sub'ektning faoliyati boshqa sub'ektlarga yutuq keltirganda vujudga keladi. msb=mpb+meb (1) bu erda, msb – ijtimoiy chekli yutuq; mpb – xususiy chekli yutuq; meb – tashqi chekli yutuq. ijobiy tashqi samaraga maorifni va ilmiy izlanishlarni keltirish mumkin. maorif yaxshi yo'lga qo'yilsa, bundan jamiyatning har bir a'zosi yutadi. xuddi shunday ilmiy izlanishlardagi kashfiyotlardan ham jamiyat va uning a'zolari yutadi. har bir shaxs ta'lim olayotganda o'zi oladigan yutuqni o'ylashi mumkin, lekin, bundan jamiyat qanday yutuq olish mumkinligini o'ylamaydi, ya'ni o'zi oladigan yutuqni hisobga oladi, xolos. shaxs ta'lim olishga qaror qilishidan oldin ta'limga ketadigan xarajat bilan ta'limdan oladigan yutuqni bir-biri bilan taqqoslab ko'radi. 3. tashqi ta'sirlar va davlat salbiy tashqi samaraga ega bo'lgan tovarlar va xizmatlarni ko'p ishlab chiqarilishini kamaytirish va ijobiy tashqi samarali tovarlar va xizmatlarni optimal …

4 / 21

ga beriladigan subsidiya bo'lib, u xususiy chekli yutuqni ijtimoiy chekli yutuqqa yaqinlashtiradi. agar tashqi chekli yutuqga teng bo'lgan subsidiya (s=meb) talabalarga yoki ilmiy xodimlargi berilganda edi, u talabalarning ta'lim xizmatiga talabini va ilmiy izlanuvchilarni ilmiy izlanishga talabini msb=msc tenglikni ta'minlaydigan darajagacha oshirgan bo'lar edi. lekin, tariblashtiruvchi soliqlar va subsidiyalar tashqi samara bilan bog'liq muammolarni to'liq echishga yordam bera olmaydi, nima uchun deganda, amaliyotda chekli yutuq va chekli xarajatlarni aniq hisoblash juda qiyin bo'lsa, ikkinchidan, ular etkazadigan zarar miqdorini ham hisoblashda juda katta qiyinchiliklar mavjud. tashqi samara muammosini echishning yangi yo'li r. kouzning ilmiy izlanishlari bilan bog'liq. r.kouzning fikricha, ushbu muammo tomonlar uchun umumiy muammo bo'lib, uning echilishi ikkala tomonning birgalikda mas'uliyatli harakat qilish bilan bog'liq. a.s.pigu tomonidan taklif qilingan echimda alternativ xarajatlar printsipidan foydalanilmagan va huquqiy omilga e'tibor berilmagan. kouz ta'rifiga ko'ra, agar barcha tomonlarning mulkiy huquqlari yaxshi aniqlangan bo'lsa, transaktsion xarajatlar nolga teng bo'lsa, pirovard natija (ishlab chiqarish qiymatini …

5 / 21

an mollarini qo'shni fermer erlariga qo'yib yuborib, uning bug'doylarini payhon qilib turadi. ko'rinib turibdiki, bu erda tashqi manfiy samara mavjud. kouz ko'rsatganki, bu muammo davlatning aralashuvisiz ikkala fermerning kelishuvi asosida echilishi mumkin. agar mol boquvchi ikkinchi fermerga keltirgan zarari uchun mas'uliyatni his qilsa, u ikki variantda yo'l tutishi mumkin: yo mol boquvchi etkazgan zararini qoplaydi, yoki u ushbu erni fermerdan ijaraga oladi (ijara haqi to'lab, agar bug'doy ekuvchi fermer ham erni ijaraga olgan bo'lsa, unda yuqoriroq ijara haqi to'lab) pirovard natija ikkala holda ham bir xil bo'lib, ishlab chiqarish qiymatini maksimallashtirishga olib keladi. agar etkazilgan zarar uchun mas'uliyat sezilmasa tashqi samara vujudga keladi. statistik ma'lumotlarga e'tibor qaratadigan bo'lsak, bir kunda dunyo aholisi aholisi o'rtacha umumiy hajmda bir yilda 300 kg. chiqindi tashlaydi. mazkur raqamni 365 ga ko'paytiring va bir kunda bir odam tashlaydigan chiqindi miqdoriga ega bo'lasiz — 300/365=0,822 kg. masalan, o'zbekiston bo'yicha 0,822x 34 500 000 nafar aholi (1.01 …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "transaktsion xarajatlar"

17- mavzu. tashqi samara va davlat 14- mavzu. tashqi samara va davlatning firmalar faoliyatiga aralashuvi 1. transaktsion xarajatlar 2. tashqi samaralar 3. tashqi ta'sirlar va davlat 4. atrof-muhitni muhofaza qilish siyosati 1. transaktsion xarajatlar transaktsion yoki operatsiyalar xarajati - bu tovarlar almashuvi sohasidagi xarajatlardir. ushbu xarajat ronald kouz tomonidan 1930 yillarning boshlarida kiritilgan. transaktsion xarajatlar quyidagi besh ko'rinishda bo'ladi: axborot qidirish xarajati; muzokara olib borish va shartnoma tuzish xarajati; o'lchash xarajatlari; mulk egasi huquqini himoya qilish va spetsifikatsiya xarajatlari; opportunistlik harakat xarajatlari. axborot qidirish xarajati bozordagi axborotning asimmetrik holati bilan bog'liq. xaridorlarni, sotuvchilarni qidirib topi...

This file contains 21 pages in PPT format (214.0 KB). To download "transaktsion xarajatlar", click the Telegram button on the left.

Tags: transaktsion xarajatlar PPT 21 pages Free download Telegram