ijtimoiy ne`matlar: samarali va raqobatli ta`minot.

DOCX 17 pages 25.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: ijtimoiy ne`matlar: samarali va raqobatli ta`minot. reja: kirish 1. tashqi samaralar: mazmuni va turlari 2.tashqi ta’sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati 3. ijtimoiy ne’matlar: samarali va raqobatli ta’minot kirish iqtisodiyotda tarkibiy islohotlar va iqtisodiyotni modernizatsiyalashni yanada chuqurlashtirish, uning ko`lamini kengaytirish bilan bog`liq masalalarning nazariy va amaliy tomonlarini o`rganishda “mikroiqtisodiyot”fani muhim ahamiyat kasb etadi. ayniqsa, bugungi kunda iste`molchilar talabining o`zgarishi, real sektorda yaratilayotgan tovar va xizmatlar narxining shakllanishi, foydani maksimallashtirish, noaniqlik sharoitida qaror qabul qilish, shuningdek, narxga va boshqa omillarga bog`liq talab va taklif elastikligining mazmun-mohiyati, davlatning bozorga aralashuvi, tovarlarga minimal va maksimal narxlarni o`rnatish va uning oqibatlari bilan bog`liq tushunchalar, qarashlarni sababiy bog`liqlikda tizimli tahlil etishda “mikroiqtisodiyot” fani alohida o`rin tutadi. shuningdek, bugungi kunda ko`plab rivojlangan va jahon iqtisodiyotida etakchi o`rin tutadigan mamlakatlar tajribasi shuni so`zsiz isbotlab bermoqdaki, raqobatdoshlikka erishish va dunyo bozorlariga chiqish, birinchi navbatda iqtisodiyotni izchil isloh etish, tarkibiy jihatdan o`zgartirish va diversifikatsiya qilishni chuqurlashtirish, yuqori texnologiyalarga asoslangan …

2 / 17

versifikatsiyalash, chuqur tarkibiy o`zgarishlarni amalga oshirish hamda tarmoqlarning raqobatbardoshligini mustahkamlash borasida izchil chora-tadbirlarni amalga oshirish belgilab berilgan. ushbu fan bozor iqtisodiyotining amal qilish mexanizmini, turli mulkchilikka asoslangan firmalarning bozor sharoitidagi harakatini, cheklangan ishlab chiqarish resurslarini optimal taqsimlash va ulardan samarali foydalanish yo`llarini talabalarga o`rgatishda qo`l keladi. shuningdek, “mikroiqtisodiyot” fani fundamental fanlardan biri bo`lib, boshqa iqtisodiy fanlarni chuqur o`rganishga asos bo`lib xizmat qiladi. bozor iqtisodiyoti sub′ektlari faoliyatiga bevosita ta′sir etuvchi talab va taklif, foydalilik va iste′molchilarning bozodagi narxlarga munosabati, ishlab chiqarish xarajatlari va mahsulot bahosi, raqobat shakllari, ishlab chiqarish omillari va ulardan oqilona foydalanish yo`llari, umumiy muvozanat va davlatning bozorni boshqarishdagi roli va shu kabi qator boshqa masalalar o`rganiladi. 1.tashqi samaralar: mazmuni va turlari tashqi samaralar yoki eksternalilar (externalities)- bozordagi oldi-sottidan olinadigan, lekin narxda o‘z ifodasini topmagan xarajat yoki foyda. ular muayyan operatsiyada qatnashadigan bozor subyektlari bilan bir qatorda uchinchi tomon bilan bog‘liq bo‘lgani uchun ham “tashqi” deb qabul qilinadi. ushbu …

3 / 17

salbiy tashqi samara vujudga keladi. masalan, kimyo zavodi foydalanilgan suvni etarli darajada tozalamasdan daryoga oqizmoqda deylik. chiqindi suv hajmi zavod ishlab chiqarish hajmiga proporsional bo‘lsa, zavod qancha ko‘p mahsulot ishlab chiqarsa, u atrof muhitni shuncha ko‘p ifloslantiradi. kimyo zavodi maxsus suv tozalash inshooti qurmaganligi uchun, chiqindi suv to‘liq tozalanmaydi, demak zavodning xususiy chekli xarajati ijtimoiy chekli xarajatidan past bo‘ladi, nima uchun deganda uning xarajati suvni tozalash bilan bog‘liq xarajatdan holi. zavod xarajatlarni tejash asosida ko‘proq mahsulot ishlab chiqaradi. ishlab chiqargan mahsulot hajmi samarali hajmdan ko‘p bo‘ladi. suvni tozalashga xarajat qilmaganda zavodning ishlab chiqarish hajmi q1 ga, uning narxi p1 ga teng va e1 nuqtada bozor muvozanati o‘rnatiladi. e1 nuqtada kesishadigan talab chizig‘i chekli ijtimoiy yutuq msb ni ifodalasa, taklif chizig‘i xususiy chekli xarajat mpc ni ifodalaydi. e1 nuqtada bozor muvozanati o‘rnatilganda chekli xususiy xarajat chekli ijtimoiy yutuqga teng bo‘ladi: mpc=msb lekin, chekli ijtimoiy xarajat chekli xususiy xarajat bilan chekli tashqi …

4 / 17

d bo‘lganda iqtisodiy ne’mat samarali hajmdan ko‘proq hajmda sotiladi va sotib olinadi, aniqroq qilib aytadigan bo‘lsak salbiy tashqi samaraga ega bo‘lgan tovarlar va xizmatlar keragidan ortiqcha ishlab chiqariladi. musbat (ijobiy) tashqi samara biror iqtisodiy subyektning faoliyati boshqa subyektlarga yutuq keltirganda vujudga keladi: msb =mpb+meb. bu yerda msb - ijtimoiy chekli yutuq; mpb - xususiy chekli yutuq; meb - tashqi chekli yutuq. ijobiy tashqi samaraga maorifni va ilmiy izlanishlarni keltirish mumkin. maorif yaxshi yo‘lga qo‘yilsa, bundan jamiyatning har bir a’zosi yutadi. xuddi shunday ilmiy izlanishlardagi kashfiyotlardan ham jamiyat va uning a’zolari yutadi. har bir shaxs ta’lim olayotganda o‘zi oladigan yutuqni o‘ylashi mumkin, lekin, bundan jamiyat qanday yutuq olish mumkinligini o‘ylamaydi, ya’ni o‘zi oladigan yutuqni hisobga oladi, xolos. shaxs ta’lim olishga qaror qilishidan oldin ta’limga ketadigan xarajat bilan ta’limdan oladigan yutuqni bir-biri bilan taqqoslab ko‘radi. inson kapitaliga qilingan investitsiyalar jamiyat uchun optimal bo‘lgan miqdordan past bo‘ladi. bozor muvozanati e1 xususiy chekli yutuq …

5 / 17

ta’sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati salbiy tashqi samaraga ega bo‘lgan tovarlar va xizmatlarni ko‘p ishlab chiqarilishini kamaytirish va ijobiy tashqi samarali tovarlar va xizmatlarni optimal hajmgacha oshirish uchun tashqi samaralarni ichki samaraga aylantirish (transformatsiya qilish) kerak. tashqi samaralarni ichki samaraga aylantirish uchun xususiy chekli xarajatlarni (va mos holda chekli yutuqni) ijtimoiy chekli xarajatlarga (chekli yutuqlarga) yaqinlashtirish lozim. ushbu muammoni yechish uchun soliqlardan va subsidiyalardan foydalanish a.s.pigu tomonidan taklif qilingan. tartiblashtiradigan soliq - bu salbiy tashqi samaraga ega bo‘lgan iqtisodiy ne’matlarni ishlab chiqarishga qo‘yiladigan va xususiy chekli xarajatni ijtimoiy chekli xarajatgacha ko‘taradigan soliq. demak, yuqoridagi misolda soliq tashqi chekli xarajatga teng bo‘lsa, ya’ni bo‘lsa, bozor muvozanatini samarali muvozanatga yaqinlashtiradi: . tartiblashtiruvchi subsidiya - bu ijobiy tashqi samaraga ega bo‘lgan iqtisodiy ne’matlarni ishlab chiqaruvchilarga va iste’mol qiluvchilarga beriladigan subsidiya bo‘lib, u xususiy chekli yutuqni ijtimoiy chekli yutuqqa yaqinlashtiradi. agar tashqi chekli yutuqqa teng bo‘lgan subsidiya talabalarga yoki ilmiy xodimlarga berilganda edi, u …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy ne`matlar: samarali va raqobatli ta`minot."

mavzu: ijtimoiy ne`matlar: samarali va raqobatli ta`minot. reja: kirish 1. tashqi samaralar: mazmuni va turlari 2.tashqi ta’sirlarni yumshatish bo‘yicha davlat siyosati 3. ijtimoiy ne’matlar: samarali va raqobatli ta’minot kirish iqtisodiyotda tarkibiy islohotlar va iqtisodiyotni modernizatsiyalashni yanada chuqurlashtirish, uning ko`lamini kengaytirish bilan bog`liq masalalarning nazariy va amaliy tomonlarini o`rganishda “mikroiqtisodiyot”fani muhim ahamiyat kasb etadi. ayniqsa, bugungi kunda iste`molchilar talabining o`zgarishi, real sektorda yaratilayotgan tovar va xizmatlar narxining shakllanishi, foydani maksimallashtirish, noaniqlik sharoitida qaror qabul qilish, shuningdek, narxga va boshqa omillarga bog`liq talab va taklif elastikligining mazmun-mohiyati, davlatning bozorga aralash...

This file contains 17 pages in DOCX format (25.5 KB). To download "ijtimoiy ne`matlar: samarali va raqobatli ta`minot.", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy ne`matlar: samarali va… DOCX 17 pages Free download Telegram