tafakkur va nutqning psixologik tavsiifi

PPTX 37 pages 1.4 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

mavzu:tafakkur va nutqning psixologik tavsifi reja: 1. tafakkur haqida tushuncha. 2. tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, turlari. 3. nutq to’g`risida umumiy tushuncha 4.nutqning funksiyalari 5.nutqning anatomik-fiziologik asoslari tafakkur bu- atrof muhitdagi voqelikni nutq yordami bilan bavosita umumlashgan holda aks ettiruvchi psixik jarayon hamda ijtimoiy sababiy bog’lanishlarni anglangan, yangilik ochishga va bashorat qilishga yo’naltirilgan aqliy faoliyat. tafakkur deb narsa va hodisalar o‘rtasidagi eng muhim bog‘lanishlar va munosabatlarning ongimizda aks ettirilishiga aytiladi. p.i.ivanovning darsligida «tafakkur insonning shunday aqliy faoliyatidirki, bu faoliyat voqelikni eng aniq, to‘liq, chuqur va umumlashtirib aks ettirishga (bilishga), insonni tag‘in ham oqilona amaliy faoliyat bilan shug‘ullanishiga imkon beradi» deb ta’riflanadi. m.v.gamezo tomonidan «tafakkur voqelikning umumlashgan holda va so‘z hamda o‘tmish tajriba vositalarida aks ettirilishi» ekanligi bayon qiladi a.v.petrovskiy tahriri ostidagi darslikda tafakkurga quyidagicha ta’rif keltiriladi: «tafakkur – ijtimoiy sababiy, nutq bilan chambarchas bog‘liq muhim bir yangilik qidirish va ochishdan iborat psixik jarayondir, boshqacha qilib aytganda, tafakkur voqelikni analiz va sintez …

2 / 37

oslash- narsa hodisalarni bir- biriga solishtirish, ular orasidagi o’xshashlik farqlarni topish. umumlashtirish- narsa va hodisalarni umumiy va muhim belgilari bo’yicha fikran birlashtirish demakdir. umumlashtirish analiz va taqqoslash yordamida yuzaga keladi. tafakkur operatsiyalari klassifikatsiyalash- bir turkum ichidagi narsalarning bir-biriga o’xshashligiga va boshqa turkumdagi narsalardan farq qilishiga qarab ajratish sistemalashtirish-ayrim narsalar, faktlar, hodisa va fikrlar muayyan tartibda makondagi, vaqtdagi tutgan o’rniga qarab yoki mantiqiy tartibda joylashtiriladi mavhumlashtirish - narsa va hodisalarning, qonun va qonuniyatlarning ayrim belgisi, sifati, alomati yoki xususiyatlarini fikran ulardan ayirib olib mustaqil fikr obyektiga aylantirishdan iborat fikr yuritish operatsiyasi. abstraktsiya- moddiy dunyodagi narsa va hodisalarning muhim xususiyatlarini farqlab olib, ana shu xususiyatlaridan narsa va hodisalarning muhim bo’lmagan ikkinchi darajali xususiyatlarini fikran ajratib olish. tafakkur turlari g ko’rgazmali harakat ko’rgazma obrazli mantiqiy nazariy amaliy konvergent divergent reproduktiv produktiv ko’rgazmali xarakat tafakkur turi- tarixiy taraqqiyot davomida odamlar o’z oldilarida turgan maqsadlarni dastlab amaliy faoliyat nuqtai nazaridan yechganlar, keyinchalik nazariy faoliyat ajralib …

3 / 37

qilinishi zarur bo‘lgan vazifa ko‘pincha ifodalanishi shart bo‘lgan maqsadni ham aks ettirib keladi. maqsad esa insonning izlanayotgan noma’lum voqelikni topishga gumon va hayajon, shubha hislaridan xalos etishga qaratilgan maylidir. ijodiy tafakkurning navbatdagi tarkibiy qismlari quyidagicha aks ettiriladi: qo‘yiladigan savollarga javob berish, masalani yechishga yordam beradigan yo‘llar, usullar, vositalar, qoidalar va ko‘nikmalarni qidirish, ularni tanlash hamda mazkur faoliyatda ularni tadbiq qilish va boshqalar. ijodiy fikrlashni ta’minlovchi omillar: fikr yuritish faoliyatida eng avval hal qilinishi zarur bo‘lgan masala inson tomonidan aniqlab olinishi kerak. muammo yoki masalani hal qilish zarur bo‘lgan barcha bilimlarni tadbiq qilish uchun intilish. masalaga, muammoga taalluqli gipoteza olg‘a suriladi, bosqichlar taxmin qilinadi, yechim to‘g‘risida farazlar ishlab chiqiladi, turli variantlar hamda variatsiyalar haqidagi mulohaza yuritiladi, o‘zaro xayolan solishtirib, eng samarali alomatlar ajratiladi va hokazo muammo oldiga qo‘yilgan farazni tekshirish zarurati tug‘iladi. muammoni nazariy jihatdan hal qilish uchun ilgari surilgan gipoteza adekvat emasligi, noto‘g‘ri ekanligi aniqlansa, u fikr yuritish ob’ektidan siqib …

4 / 37

oqelikni aks ettirilishiga qarab chin yoki xato bo‘ladi. narsa va hodisalarda voqelikda haqiqatan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan belgilar, alomatlar hukmlarda bog‘liq ravishda ko‘rsatib berilsa yoki voqelikda bir-biridan ajratilgan narsalar hukmlarda ajratib ko‘rsatilsa bu chin hukm deb ataladi. masalan, metallar elektr tokini o‘tkazuvchidir; metallar qizdirilganda kengayadi, degan chin hukmlardir. chunki elektr tokini o‘tkazish qizdirilganda kengayishi metallarga xos xususiyatdir. narsa va hodisalarning belgi va xususiyatlari haqida tasdiqlab yoki inkor qilib aytilgan fikr hukm - deb ataladi. xulosa chiqarish shunday tafakkur shaklidirki, bu shakl vositasi bilan biz ikki yoki undan ortiq hukmlardan yangi hukm hosil qilamiz. bir qancha hukmlarning mantiqiy bog‘lanishi natijasida hosil bo‘lgan yangi hukm insonning bilish faoliyatida alohida ahamiyatga ega. masalan, har qanday harakat materiya harakatidir, issiqlik harakat shaklidir, degan ikkita hukmni olaylik. bu ikki hukmdan, demak issiqlik materiya harakatidir degan yangi hukm chiqariladi. bunda birinchi hukm hamisha umumiy hukm bo‘lib, ikkinchi hukm yakka hukm bo‘ladi. keltirilgan misollardan ko‘rinib turibdiki, mulohaza yuritish …

5 / 37

dart yechimlariga ega bo’ladilar. tafakkurning o’zgaruvchanligi- masalani yechishning boshida belgilangan yo’li asta-sekin yuzaga chiqadigan va avvaldan hisobga olib bo’lmagan muommo shartlarini qanoatlantirmasa, ana shu yo’lni o’zgartira olish. taffakur sifatlari ekzistensializmning asoschisi bo‘lmish nemis faylasufi martin xaydeger (1889-1978) tushunish uchun o‘z diqqatimizni qarata olsakkina biz fikrlashga o‘rganamiz-deb yozadi. uning fikricha, narsa va voqealarning mohiyatini tushunish, anglab yetish, inson fikrlash jarayonida muhim o‘rin egallaydi. tushunishni talab qiladigan narsa insonni fikrlashga undaydi. tushunishni talab qiladigan narsa hech qachon biz tomonimizdan yaratilmaydi. xaydegerning fikricha, tafakkur mavjudligining asosiy xislati bu tasavvurdir. tafakkur haqidagi ta’limotga asosan tasavvur fikrda ifoda etiladi. shuning uchun ham tafakkur haqidagi ta’limotni logika, mantiq deb ataydi. k.r.megrelidzening ta’kidlashicha, insondagi biror bir ruhiy hodisa ijtimoiy omilni hisobga olmasdan turib, to‘g‘ri tushuntirilishi mumkin emas. bu narsa birinchi navbatda tafakkurga taalluqlidir. tafakkurning ijtimoiy hayotning boshqa ko‘rinishlarisiz o‘rganish mumkin emas. tafakkurning tezligi- qo’yilgan savolga va muommoga to’liq javob olingan vaqt bilan belgilanadi. tafakkur chuqurligi- moddiy dunyodagi …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur va nutqning psixologik tavsiifi"

mavzu:tafakkur va nutqning psixologik tavsifi reja: 1. tafakkur haqida tushuncha. 2. tafakkur operatsiyalari, tafakkur shakllari, turlari. 3. nutq to’g`risida umumiy tushuncha 4.nutqning funksiyalari 5.nutqning anatomik-fiziologik asoslari tafakkur bu- atrof muhitdagi voqelikni nutq yordami bilan bavosita umumlashgan holda aks ettiruvchi psixik jarayon hamda ijtimoiy sababiy bog’lanishlarni anglangan, yangilik ochishga va bashorat qilishga yo’naltirilgan aqliy faoliyat. tafakkur deb narsa va hodisalar o‘rtasidagi eng muhim bog‘lanishlar va munosabatlarning ongimizda aks ettirilishiga aytiladi. p.i.ivanovning darsligida «tafakkur insonning shunday aqliy faoliyatidirki, bu faoliyat voqelikni eng aniq, to‘liq, chuqur va umumlashtirib aks ettirishga (bilishga), insonni tag‘in ham oqilona amali...

This file contains 37 pages in PPTX format (1.4 MB). To download "tafakkur va nutqning psixologik tavsiifi", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur va nutqning psixologik… PPTX 37 pages Free download Telegram