metallarning tasnifi

PPTX 29 pages 395.5 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 395.5 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

metallarning tasnifi. qora va rangli metallurgiya. cho`yan va po`lat ishlab chqarish. mavzu: metallarning tasnifi. qora va rangli metallurgiya. cho`yan va po`lat ishlab chqarish. reja: metallar, qora va rangli metallurgiya to’g’risida ma’lumotlar cho'yan ishlab chiqarish po’lat ishlab chiqarish 1.metallar to’g’risida umumiy ma’lumotlar metalli rudalardan metallarni ajratib olish qadimdan maʼlum. arxeologik qazishmalarning dalolat berishicha, miloddan avvalgi 7-6-asrlardayoq ajdodlarimiz mis olish sirlarini bilishgan. miloddan avvalgi 2-ming yillikda misning qalay bilan qotishmasi bronza ishlatila boshladi; taxminan shu ming yillik oʻrtalaridan temir eritib olish boshlandi. temir va uning birikmalari qora metallar deyiladi. qolgan barcha metallar rangli metallar deyiladi. zichliklariga qarab metallar og’ir va engil turlariga bo’linadi. engil metallarga ishqoriy, ishqoriy er berilliy, magniy, titan va aluminiy kiradi kiradi. qolganlarining barchasi og’ir metallardir. metallurgiya- metal ishlab chiqarish sanoati bo’lib, qora metallurgiya temir va qotishmalari (cho’yan, po’lat, ferroqotishmalar) ishlab chiqarishlar kiradi, rangli metallurgiyaga engil og’ir rangli metallar ishlab chiqarishga aytiladi. aluminiy, mis, qo’rg’oshish, nikel, qalay, magniy kabi …

2 / 29

simob suyuq metal, elektrotexnikada, termometrlarda ishlatiladi. qalay yuqori antikorrozion xususiyatga ega. shuning uchun temirni qalaylashda ishlatiladi. qo’rg’oshin kabellar sirtini qoplashda, podshipnik qotishmalarini olishda, akkumulator plastinkalarini olishda, yadro texnikasida ishlatiladi. xrom korroziyaga chidamliligidan temir va misni qoplashda ishlatiladi. molibden va volfram qiyin eriydigan metalllar qatoriga kirib, elektrolanpalar simlarini tayyorlashda ishlatiladi. metallarning olish usullari asosan kuydirish va regeneratsiya usullaridan foydalaniladi. oksidlardan qaytarish co yordamida amalga oshiriladi: meo + co = co2 + me shu bilan birga metallurgik reaktsiyalar yordamida qaytarishdan ham foydalaniladi. bunda asosan arzon metallar ai, ti kabilar ishlatiladi 4cao +2 ai = 3 ca + ca(aio2)2 tici4 + 2 mg = 2 mgci2 + ti shu bilan birga vodorod yordamida qaytarish ham keng yo’lga qo’yilgan: meo + h2 = h2o + me sanoatda suvli eritmalarni elektroliz qilish usuli ham keng qo’lanilmoqda. bu usulda berilliy, magniy, kaltsiy, aluminiy va tantallar olinadi. temir kumushsimon oq plastik metall, nisbatan yumshoq, og'ir (r = …

3 / 29

tit deyiladi. sementit tarkibida 6,67 % (massa bo'yicha) uglerod saqlaydi. u juda qattiq (olmosga yaqin) va mo'rt bo'ladi. (uning suyuqlanish harorati 1600°c). o’zbekistonda 2020 yil holatiga ko‘ra 974 ta metallurgiya sanoati korxonalari mavjud bo‘lib, ular tomonidan 2020 yilning yanvar-oktyabr oylarida 63,3 trln. so‘m qiymatga teng bo‘lgan mahsulotlar ishlab chiqarilgan. 2.cho'yan ishlab chiqarish choʻyan — har xil buyumlar (qozon, santexnika qurilmalari, meʼmorlik bezaklari, panjaralar va boshqalar) quyish uchun ishlatiladigan moʻrt material; temir bilan uglerod qotishmasi. oddiy (legirlanmagan) cho'yan tarkibida 2,0% dan ortiq uglerod va oz miqdorda doimiy qoʻshilmalar kremniy, marganets, fosfor va oltingugurt boʻladi. tarkibida legirlovchi elementlar — xrom, nikel, molibden, mis, alyuminiy va boshqa, shuningdek, 2% dan ortiq marganets hamda 4% dan ortiq kremniy boʻlgan cho’yan legirlangan (maxsus) cho'yan deyiladi temir fes2 (kolchedan) shaklida uchraydi. ruda suyuqlantirilganda s cho'yan va po'lat tarkibiga erib o'tadi, ularni issiqda sinuvchan, mo'rt qilib qo'yadi. shuning uchun ham uning miqdori, ruda tarkibida 0,15 % dan …

4 / 29

o'lib, tarkibidagi absorbsiyalangan suv miqdori o'zgarib turadi. bu ruda tarkibida temir miqdori 25-53 % gacha bo'lib, tarkibida aralashma sifatida s, p, as ushlaydi. tarkibida 2% gacha xrom va 1 % gacha ni saqlovchi turlari ham uchraydi va u tabiiy ligerlangan cho'yan va po'lat ishlab chiqarishda qo'llaniladi. 4. shpatli temirtosh (siderit)- feco3. tarkibida 30-37 % gacha temir ushlaydi. bu ruda kuydirilgach, temir miqdori 50-60 % gacha ortadi. u tarkibida juda kam miqdorda s va p, hamda 1-10% gacha mn saqlaydi. odatda ruda tarkibida temir miqdori 30 % dan kam bo'lsa, u cho'yan va po'lat ishlab chiqarish uchun ishlatilmaydi. xomashyo sifatida kam bo'lsada qora va rangli metallurgiya chiqitlari, svorka shlaklari (tarkibida 45-50 % gacha temir saqlaydi) kolchedan kuyundilari, marganets rudalari (mno, mn2o3, mnco3 va boshqalar) temir siniqlari va shu kabilar ham ishlatiladi. flyus nemischa so'z bo'lib, suyuq degan ma'noni anglatadi. flyus domna jarayonida qiyin suyuqlanuvchi oksidlarni oson suyuqlanuvchi cho'yan bilan aralashmaydigan shlakka …

5 / 29

di; tabiiy gaz metan ham kiritiladi. metan ham yoqilg'i, ham qaytaruvchidir, chunki u yonganda hosil bo'lgan suv cho'g' holdagi koks bilan birikib vodorod gazini hosil qiladi. vodorod esa kuchli qaytaruvchidir. reaksiya tezligi haroratga ham bog'liq bo'ladi. domnada haroratni oshirish uchun, unga puflanadigan havo avval kauperlarda qizdiriladi. bunda ko'pincha reaksiya issiqligidan foydalaniladi. kimyoviy reaksiya tezligini oshiradigan omillardan yana biri yuza ta'sirini oshirish, domnaga tushiriladigan ruda, koks va flyus ma'lum optimal o'lchamga ega bo'lishi lozim. cho’yan ishlab chiqarishda boradigan asosiy reaksiyalar. cho'yan domna pechi deb ataluvchi reaktorlarda eritib olinadi. cho'yan eritib olish jarayonida quyidagi kimyoviy reaksiyalar boradi. shixta tarkibidagi koks ham pechning ostidan domna havo qizdirgichlarida (kauperlar) 800°c gacha qizigan va kislorodga boyitilgan gaz bilan to'qnashib yonadi. c+o2=co2+401 kj ch4+ 2o2 = co2 + 2h2o + 802,5 kj yuqoridagi reaksiyalar natijasida hosil bo'lgan gazlar ham (co2, h2o) turli ta'sirotlariga uchraydi. co2 gazi pechning yuqorisiga ko'tarilib, issiq koks bilan reaksiyaga kirishadi va is …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metallarning tasnifi"

metallarning tasnifi. qora va rangli metallurgiya. cho`yan va po`lat ishlab chqarish. mavzu: metallarning tasnifi. qora va rangli metallurgiya. cho`yan va po`lat ishlab chqarish. reja: metallar, qora va rangli metallurgiya to’g’risida ma’lumotlar cho'yan ishlab chiqarish po’lat ishlab chiqarish 1.metallar to’g’risida umumiy ma’lumotlar metalli rudalardan metallarni ajratib olish qadimdan maʼlum. arxeologik qazishmalarning dalolat berishicha, miloddan avvalgi 7-6-asrlardayoq ajdodlarimiz mis olish sirlarini bilishgan. miloddan avvalgi 2-ming yillikda misning qalay bilan qotishmasi bronza ishlatila boshladi; taxminan shu ming yillik oʻrtalaridan temir eritib olish boshlandi. temir va uning birikmalari qora metallar deyiladi. qolgan barcha metallar rangli metallar deyiladi. zichliklariga qara...

This file contains 29 pages in PPTX format (395.5 KB). To download "metallarning tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: metallarning tasnifi PPTX 29 pages Free download Telegram