jahon ishchi kuchi bozori va migratsiyasi muammolari

DOCX 40 pages 118.1 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 118.1 KB

File type DOCX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

o’quv materiallari viii bob. globallashuv sharoitida ishchi kuchi bozori va migratsiyasi muammolari 8.1. jahon ishchi kuchi bozori tushunchasining mohiyati, shakllanish sabablari va rivojlanish omillari aholining ommaviy migratsiyasi jahon hamjamiyatining xx asr ikkinchi yarmidagi hayotining eng xarakterli xususiyatlaridan biriga aylandi. aholi migratsiyasi deganda, ma’lum hududlarda insonlarning doimiy yashash joyini almashtirish yoki unga qaytish sharti bilan ko‘chib o‘tishi tushuniladi. jahon iqtisodiyotida xalqaro (tashqi) migratsiyaning mehnat, oilaviy, rekreatsion, turistik va boshqa turdagi shakllari mavjud. biz xalqaro mehnat migratsiyasi, xalqaro ishchi kuchi bozori muammolarini ko‘rib chiqamiz. xalqaro ishchi kuchi bozori milliy chegaralarni kesib o‘tuvchi turli-tuman mehnat resurslari oqimini qamrab oladi. xalqaro mehnat bozori ishchi kuchining milliy va mintaqaviy bozorlarini birlashtiradi. xalqaro mehnat bozori mehnat migratsiyasi shaklida namoyon bo‘ladi. jahon bo‘yicha 1960 yilda 3,2 mln., 2004 yilda esa 35 mln.dan ortiqroq migrant mavjud bo‘lgan. jahon mehnat bozori deganda ishchi kuchini sotish, sotib olish va undan foydalanish bilan bog‘liq bo‘lgan davlatlararo ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar majmui tushuniladi[footnoteref:1]. [1: …

2 / 40

turadi. bozor iqtisodiyotining asosiy tarkibiy qismlaridan biri sifatida jahon mehnat bozorining shakllanishi uchun mehnat munosabatlarini huquqiy jihatdan ta’minlash, bozor rag‘batlari samarali ta’sir ko‘rsatishi uchun shart-sharoit yaratuvchi tashkiliy tadbirlar tizimini vujudga keltirish lozim. jahon mehnat bozoriga o‘tishning eng muhim sharti ish beruvchi bilan xodim o‘rtasidagi munosabatlarda tenglik va erkinlik o‘rnatishdir. jahon mehnat bozorining iqtisodiy talablariga javob beradigan me’yorda amal qilishi esa bir qator shartlarning bajarilishini taqozo qiladi. ularning asosiylari quyidagilardir: - talab va taklifning erkin amal qilishini kafolatlovchi huquqiy asoslar mavjudligi; - bozor sub’ektlarining erkin harakat qilishi uchun zarur zamin-iqtisodiy makonning mavjudligi; - jahon mehnat bozori infrastrukturasining mavjudligi; - ish haqi miqdorining chegaralanmaganligi, uy-joy bozorining mavjudligi va boshqalar. jahon mehnat bozorida amalga oshadigan munosabatlar doirasida asosan mamlakatlarning ishchi kuchini sotuvchi va sotib oluvchilar ishtirok etadi va bu jarayonga bir tomondan ishlash istagi bor bo‘lganlar (bunga ish bilan band bo‘lganlar ham, ishsizlar ham kiradi), ikkinchi tomondan – tovar ishlab chiqarish va xizmat …

3 / 40

iga bo‘lgan talab va taklifga ta’sir qiladigan omil ish haqidir. ammo ushbu mexanizmdagi har bir o‘zgarish o‘zaro bog‘liq ravishda uning tarkibiga kiruvchi boshqa unsurlarning o‘zgarishiga olib keladi. chunonchi, ishchi kuchi miqdorining ortib ketishi ish haqining kamayib ketishiga va, o‘z navbatida, ish joylari miqdorining nisbatan kamayishiga olib keladi va hakozo. umuman olganda, bu to‘g‘ridagi asosiy ilmiy-uslubiy tasavvurlarni jahon iqtisodiyoti amaliyoti va nazariyasidan bilib olsak bo‘ladi. hozirgi paytda jahon mehnat bozorining amal qilinishi va nazariy tushunchasiga har xil yondashuvlar mavjud bo‘lib, ularni o‘rganish mehnat bozori haqidagi dunyoqarashimizni yanada boyitadi. neoklassik yondashuv. g‘arb iqtisodiy nazariyasida mehnat bozoriga turli ishlab chiqarish zahiralaridan biri sotiladigan bozor deb qaraladi. bunda zamonaviy mehnat bozori amal qilishiga nisbatan mavjud bo‘lgan 4 ta asosiy konseptual yondashuvni ajratib ko‘rsatish mumkin[footnoteref:2]. [2: lomakin v.k. mirovaya ekonomika: uchebnik dlya studentov vuzov. – m.: yuniti-dana, 2007. s. 301 ] birinchi konsepsiya asosida klassik siyosiy iqtisodiy postulatlar yotadi. bu konsepsiya asosan neoklassiklar (dj.perri, m.fidstayn, …

4 / 40

sik konsepsiyaga ko‘ra, ishchi kuchi bahosi talab va taklifga bog‘liq holda goh ko‘payib, goh kamayib bozor ehtiyojiga tezlik bilan moslashadi. mehnat bozorida muvozanat mavjud bo‘lgan sharoitda esa ishsizlik bo‘lishi mumkin emas. ish haqining talab va taklif tebranishlarga to‘la mos ravishda o‘zgarishi ayniqsa, ishsizlikning mavjud bo‘lmasligi borasida aniq tarzda gapirib bo‘lmasligi tufayli bu konsepsiya tarafdorlari ular nazariyasining hayot bilan mos kelmasligiga bozorning qaysidir “nomukammalliklari”ni qilib ko‘rsatishadi. bularga kasb uyushmalarining ta’siri davlat tomonidan ish haqi minimal darajasining belgilab qo‘yilishi, yetarli axborot yo‘qligi va hakozolar kiradi. bundan tashqari ishsizlikning go‘yoki erkin xarakteri to‘g‘risidagi fikr ham ilgari suriladi. lekin shu o‘rinda agar ishsizlik erkin xarakterga ega bo‘lsa, nima uchun u iqtisodiy sikllar fazalariga bog‘liq holda o‘zgarib (tebranib) turadi, degan haqli savol paydo bo‘ladi. ammo ular bu savolga asosli javob berishmaydi. keynscha yondashuv. keyns va monetarchilar mehnat bozorining amal qilish tartibini tushuntirib berishga boshqacha yondashadilar. neoklassiklardan farqli ravishda ular mehnat bozoriga doimiy va fundamental muvozanat …

5 / 40

adir. shunday qilib, bu omillar (tashqi - qurg‘oqchilik, iqtisodiy pasayish va ichki omillar) iqtisodiyotni yanada qiyin ahvolga solib qo‘yadi. shuning uchun ham keynschilar mehnat bozorini avtomatik tarzda tartibga solish mexanizmini inkor qiladilar. bu konsepsiyaga ko‘ra, baho (ish haqi) bozor regulyatori emasligi (bo‘lmasligi) tufayli ham u chetdan kiritilishi kerak. bozor regulyator rolini davlat bajaradi. davlat yalpi talabni kamaytirib yoki ko‘paytirib mavjud tengsizlikka barham berish mumkin. shunday qilib, bu modelga ko‘ra, ishchi kuchiga talab mehnatga bo‘lgan bozor baholarining tebranishlari bilan emas, balki yalpi talab bilan, boshqacha qilib aytganda, ishlab chiqarish hajmi bilan tartibga solinadi. monetarcha model. keynscha yondashuv tarafdorlari singari monetarchilar maktabi vakillari ham ishchi kuchiga bo‘lgan baholarning qat’iy strukturasida ham bu baholarning bir xil yo‘nalishdagi o‘sib boruvchi harakati shart-sharoitlaridan kelib chiqadilar. monetarchilar tomonidan ilgari surilgan yondashuvga ko‘ra, ishsizlikning tabiiy darajasi mehnat bozorining strukturasiga xos xususiyatlarni o‘zida aks ettiradi. uning o‘sishi bozordagi baholarni tez moslasha oladigan qilib qo‘yadi. me’yoriy amal qilishiga to‘sqinlik …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jahon ishchi kuchi bozori va migratsiyasi muammolari"

o’quv materiallari viii bob. globallashuv sharoitida ishchi kuchi bozori va migratsiyasi muammolari 8.1. jahon ishchi kuchi bozori tushunchasining mohiyati, shakllanish sabablari va rivojlanish omillari aholining ommaviy migratsiyasi jahon hamjamiyatining xx asr ikkinchi yarmidagi hayotining eng xarakterli xususiyatlaridan biriga aylandi. aholi migratsiyasi deganda, ma’lum hududlarda insonlarning doimiy yashash joyini almashtirish yoki unga qaytish sharti bilan ko‘chib o‘tishi tushuniladi. jahon iqtisodiyotida xalqaro (tashqi) migratsiyaning mehnat, oilaviy, rekreatsion, turistik va boshqa turdagi shakllari mavjud. biz xalqaro mehnat migratsiyasi, xalqaro ishchi kuchi bozori muammolarini ko‘rib chiqamiz. xalqaro ishchi kuchi bozori milliy chegaralarni kesib o‘tuvchi turli-tuman mehnat resu...

This file contains 40 pages in DOCX format (118.1 KB). To download "jahon ishchi kuchi bozori va migratsiyasi muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: jahon ishchi kuchi bozori va mi… DOCX 40 pages Free download Telegram