islom ta'limoti

PPT 68 pages 10.7 MB Free download

68 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.7 MB

File type PPT

Pages 68

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 68

islom dinidagi oqimlar islom dinining aqidaviy yo'nalishlari va maktablari ma'ruzachi: dots.axmedova z.a. islom ta'limoti islom ta'limoti bo'yicha barcha payg'ambarlar yagona allohga imon keltirishga chaqirganlar va bu ularning eng asosiy vazifasi hisoblangan. shu bilan birga ularning shariati turlicha bo'lgan. musulmonlar islom ta'limotini muhammad payg'ambar (a.s.)dan o'rganganlar. vaqt o'tishi bilan islom ta'limotini faqat shu dinni yaxshi bilgan olimlar tushuntira boshladilar. bu ta'limotni tushuntiruvchi fan paydo bo'ldi. mazkur fan turli davrlarda o'ziga xos “al-fiqh al-akbar”, “tavhid”, “aqida”, “kalom”, “usul ad-din” kabi nomlar bilan ataldi. uning nomlari turlicha bo'lsada, bir mavzuni, ya'ni aqidani o'rganishga qaratilgan. islom ta'limoti “al-fiqh al-akbar” atamasini birinchi bo'lib imom abu hanifa ishlatgan va shu nom bilan risola yozgan. «fiqh» so'zi biror narsani o'ta yaxshi, har tomonlama tushunib, fahmlash ma'nosini bildiradi. shuningdek, namoz, ro'za, haj, nikoh va boshqa amaliy hukmlarni o'rganuvchi ilmga ham fiqh deyiladi. aqidaviy masalalarni o'rganuvchi ilm “al-fiqh al-akbar”, ya'ni “katta fiqh”, amaliy fiqh esa, kichik fiqh hisoblanadi. keyingi …

2 / 68

qodlar yig'indisi. ya'ni, biror narsaga e'tiqod qilish uchun uni hech qanday shubha qoldirmaydigan darajada juda yaxshi bilishdir. ma'lum bir fikr insonning fikriga aylanib, his-tuyg'ularini yo'llaydigan va harakatlarini boshqaradigan holga etganda, aqidaga aylangan bo'ladi. aqida ilmga asoslangani uchun aqida ilmi to'g'ri, sog'lom e'tiqodda bo'lishni ta'minlaydi. dindagi ayrim shar'iy hukmlar o'zgarishi mumkin. ammo sof e'tiqod o'zgarmaydi, hukmi ham o'chmaydi. jumladan, allohning yagonaligi, farishtalar, jannat va do'zaxga imon keltirish kabi e'tiqodga oid qarashlar o'zgarmaydi. islom ta'limoti “kalom” so'zi arabcha bo'lib, lug'atda gap, suhbat, til, so'zlashuv, nutq, bayon ma'nolarini anglatadi. istilohiy ma'noda esa, musulmonning e'tiqodi, aqidasi, dunyoqarashini ko'rsatib beruvchi ta'limotga aytiladi. boshqacha aytganda balog'atga etgan musulmon kishining e'tiqod qilishi, imon keltirishi, islom dinining zaruratlari shaklida tasdiq qilishi, qalbiga mahkam bog'lab olib undan ajralishi mumkin bo'lmagan shar'iy e'tiqodiy hukmlardir. islom ta'limoti tarix jarayonida olimlar shunga oid kitoblar yozib qoldirganlar. masalan, imom abu hanifa «al-fiqh al-akbar», abul hasan ash'ariy “al-ibona an usul ad-diyona”, abul muin nasafiy …

3 / 68

ziyallohu anhuga o'xshash yaqin safdoshlari orasida bo'lib o'tdi. islom ta'limoti sahobalar davri tugab tobeinlar(izdoshlar, vorislar sahobalardan keyingi) vaqtida vaziyat yanada o'zgardi. chunki bu davrga kelib din ilmlarini, ayniqsa, aqidani biluvchi kishilar kamaydi va ular alohida shaxs sifatida ajralib chiqdilar. bu davrda sof aqidaviy qarashlarga qarshi turli g'oyalarni ilgari surgan firqa va toifalarning tarqalishi kengayib ketgan edi. ular o'zlarining buzuq, islomga oid bo'lmagan fikr va qarashlarini, e'tiqodlarini tarqatib, islomning aqidasini buzishga harakat qilganlar. shuningdek, fath etilgan erlardagi xalqlarning eski qarashlari, falsafalari, dinlari haqidagi o'z tushunchalari mavjud bo'lgan. shuning sababidan ular islom ta'limotini tushunib olishlari qiyin kechgan. qur'on oyatlari va hadislarni o'zlarining eski qarashlari asosida tushunganlar. islom ta'limoti bunga bir necha sabablar bor: fath ishlari sababli islom erlari kengaydi. islom dushmanlari esa, islom nomidan turli g'oyalarni tarqatishga uringanlar; fath etilgan erlardagi joylik aholi o'zining eski dinlari aqidasiga mos tarzda oyat va hadislarni tushunishi natijasida turli g'oyalar yuzaga keldi va boshqa sabablar orqali …

4 / 68

zzoliy o'zining “ihyo ulum ad-din” nomli asarida: “…chuqur bilimga ega bo'lmagan oddiy musulmonlarning diniy e'tiqodlarini turli bid'at va noto'g'ri g'oyalardan qo'riqlash uchun kalom ilmini o'rganish vojibdir”, degan. aqoid yoki kalom ilmining vazifasi: a) diniy e'tiqodlarni qat'iy dalillar bilan isbotlash va ular haqidagi shubha hamda gumonlarni rad qilish; b) insonni aqidada oddiy taqlidchi bo'lishdan har bir e'tiqodga hujjat keltira olish darajasiga ko'tarish; v) islomning sof e'tiqodlarini adashgan zalolat ahlining shubha va gumonlaridan himoya qilish. kalom ilmi rivojlanish tarixi. kalom ilmi sahobalar davrida mavjud bo'lmagan deyishga ham asos bor, chunki sahobalar payg'ambar (s.a.v.)ning mutashobih oyatlar(bir necha ma'nolarni anglatadigan, o'xshash), ixtilofli masalalarga to'la kirishib ketishdan taqiqlariga to'la amal qilganlar va bu davrda mutashobih oyatlar va aqidaviy masalalarda bahsu munozara qiladigan kishi bo'lmagan. buning sababi, ibn abbos r.a. zikr qilganidek, qalbga shubha tushishidan saqlanish edi. sahobalar yashagan asrda birinchi bor mutashobih oyatlar haqida so'ragan kishi abdulloh ibn subayg' bo'lib, u madinaga kelib odamlar orasida …

5 / 68

ko'ramizki bu so'z payg'ambar (s.a.v.) sahobalari davrida ilmiy atama sifatida, biror ilmning nomi sifatida, tafsir, hadis, aqida, fiqh kabi iste'molda bo'lmagan. boshqa bir nuqtai nazardan kalom ilmi ma'no jihatdan olamning paydo bo'lganligi, uning paydo qiluvchisi borligi, bu yaratuvchining yagonaligi, uning sifatlarini o'rganishga xizmat qiladi. tavhid tavhid (arab – yakkaxudolik)- umumiy ma'noda – yakkaxudolik haqidagi ta'limot (vahdoniyat). shar'iy istilohda esa, tavhid – islomda allohga shirk keltirishning turli koʻrinishlaridan voz kechish va allohning birligiga e'tiqod qilish. tavhid islomda (sunniylikda ham, shialikda ham) rasman e'tirof etilgan aqidalarning birinchisi, mohiyatan, asosiy va markaziy aqida. mazmunan shunday tasavvurni ifoda etgani uchun qur'onning «ixlos» surasi ham ba'zan tavhid surasi deb yuritiladi tavhid turlari tavhid ar-rububiyah – bu yagona allohning rabb va yaratuvchi ekanligiga iymon keltirish. haqiqatan ham, mushriklar (allohdan o'zgaga ibodat qiluvchilar) bunga iymon keltirishgan, ammo bu ularning islomga kirishiga kafil (sabab, etarli) bo'lmadi tavhid al-uluhiyah – bu allohni barcha shar'iy ibodat turlarida, ya'ni masalan, duo …

Want to read more?

Download all 68 pages for free via Telegram.

Download full file

About "islom ta'limoti"

islom dinidagi oqimlar islom dinining aqidaviy yo'nalishlari va maktablari ma'ruzachi: dots.axmedova z.a. islom ta'limoti islom ta'limoti bo'yicha barcha payg'ambarlar yagona allohga imon keltirishga chaqirganlar va bu ularning eng asosiy vazifasi hisoblangan. shu bilan birga ularning shariati turlicha bo'lgan. musulmonlar islom ta'limotini muhammad payg'ambar (a.s.)dan o'rganganlar. vaqt o'tishi bilan islom ta'limotini faqat shu dinni yaxshi bilgan olimlar tushuntira boshladilar. bu ta'limotni tushuntiruvchi fan paydo bo'ldi. mazkur fan turli davrlarda o'ziga xos “al-fiqh al-akbar”, “tavhid”, “aqida”, “kalom”, “usul ad-din” kabi nomlar bilan ataldi. uning nomlari turlicha bo'lsada, bir mavzuni, ya'ni aqidani o'rganishga qaratilgan. islom ta'limoti “al-fiqh al-akbar” atamasini birinchi bo'...

This file contains 68 pages in PPT format (10.7 MB). To download "islom ta'limoti", click the Telegram button on the left.

Tags: islom ta'limoti PPT 68 pages Free download Telegram