gap bo‘laklari

PPTX 23 pages 145.4 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 145.4 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

slayd 1 mavzu: gap bo‘laklari reja: 1. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot. 2. gapning bosh bo‘laklari. 3 ega va uning ifodalanishi. 4. kesim va uning ifodalanishi. 5. ega bilan kesimning orasida tirening ishlatilishi tayanch tushunchalar: gap, gapning bosh bo‘laklari, ega, kesim, ikkinchi darajali bo‘laklar, aniqlovchi, to‘ldiruvchi, hol. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot gapda biror so‘roqqa javob bo‘lgan va o‘zaro tobe bog‘langan so‘z yoki so‘z birikmasi gap bo‘la-gi deb ataladi. gap bo‘laklarini belgilashda asosiy xususiyat ular orasidagi sintaktik aloqadir. so‘zlarga so‘roq berish, ularning qaysi turkumga mansubligi, gap ichida joylashish tartibi, qanday qo‘shimchalar olishi tom ma'noda gap bo‘laklarining turlarini belgi-lashda asos bo‘la olmaydi. gap bo‘laklarining turi odatda bir-biriga nisbatan aniqlanadi: ega kesimga nisbatan, aniqlovchi aniqlanmishga nisbatan, hol hollanmishga nisbatan, to‘ldiruvchi to‘ldirilmishga nisbatan aniqla-nadi. nisbat beriluvchi bo‘lak bo‘lmas ekan, u yoki bu gap bo‘lagi haqida gapirish mumkin emas. gap so‘roq gap darak gap buyruq gap ko‘chirma gap o‘zlashtirma gap qo‘shma gap sodda gap …

2 / 23

achon? qachon-gacha? qachondan buyon? qay tarzda? qancha? qanday? nima uchun? ifodalanishi sifatlovchi , qaratqich aniqlovchi, ot, sifat, son. ot, sifat, son, olmosh. ot, sifat, son, fe’l. ravish, ot, ravishdosh. vositali, vositasiz to‘ldiruvchi sifat, son. gap bo‘laklari ikki turga ajratiladi: bosh bo‘laklar gapning grammatik asosini tashkil qiladi. fikr, asosan, gapning grammatik asosi orqali ifodalanadi. ikkinchi darajali bo‘laklar gapning grammatik asosini tashkil qilmasdan, uni hajm jihatdan kengaytiradi yoki so‘z birikmasini shakllantirish uchun xizmat qiladi. gapning bosh bo‘laklari ega kesim gapning ikkinchi darajali bo‘laklari aniqlovchi to‘ldiruvchi hol bosh kelishikdagi so`zlarning sintaktik vazifasi ega ot-kesim vositasiz to‘ldiruvchilar aniqlovchi izohlovchi payt holi m: ot qattiq kishnadi m: men - talabaman. otam – o‘qituvchi m: salima o‘nta kitobni o‘qidi. m: oltin sandiq ochildi. seni o‘n yil kutdim. kuzda kechki olmalar g’arq pishdi. quruvchi – muhandis ma’ruza qildi. ega, odatda, yakka so‘z: ot, olmosh, harakat nomi, otlashgan so‘z (sifat, son, olmosh, sifatdosh, ravishdosh, ravish, taqlid so‘z, undov …

3 / 23

sida keladi: ikkovi ham bir-biriga juda o‘xshash...(p.q.). tarbiya axloq va oqillikka tayanmog‘i lozim. birinchisi yaxshi fazilatni o‘stirsa, ikkinchisi ba’zilarning illatidan himoya qiladi. (“oz-oz o‘rganib dono bo‘lur”). eganing otlashgan sifatdosh bilan ifodala-nishi. bosh kelishikdagi otlashgan sifatdosh ega vazifasini bajaradi: ishlagan xor bo‘lmas (maqol). qimirlagan qir oshar (maqol). birlashgan daryo bo‘lar, tarqalgan irmoq bo‘lar (maqol). eganing otlashgan ravish bilan ifodala-nishi. ravish otlashganda, gapda ega bo‘lib kelishi mumkin: ko‘p so‘zning ozi yaxshi, oz so‘zning o‘zi yaxshi (maqol). o‘qishning erta-kechi bo‘lmas (maqol). eganing otlashgan taqlid so‘z bilan ifodalanishi. taqlid so‘zlar otlashib ega vazifasini bajaradi:bu shovqinlarni karnayning vat-vati bosib ketadi (s.a.). eganing otlashgan undov so‘z bilan ifoda-lanishi. ega vazifasida otlashgan undov so‘z kelishi mumkin: yer kurrasida qadim-qadim zamonlardan yangragan musiqiy ”qur-ey!” bunday keyin ham tinmaydi (s.nurov). eganing otlashgan modal so‘z bilan ifodalanishi. otlashgan modal so‘z ega vazifasini bajarishi mumkin: bor so‘ylaydi, yo‘q o‘ylaydi (maqol). kesimning ifodalanishi va turlari kesimning ifodalanishi kesimning turlari fe’l sifat ot …

4 / 23

ida predikativlikni aks ettiradigan, gapni grammatik jihatdan shakllantiradigan bosh bo‘lak hisoblanadi. kesim ifoda materialiga ko‘ra (qaysi so‘z turkumi bilan ifodalanishiga ko‘ra) ikki turga ajratiladi: 1) fe’l kesim; 2) ot kesim. fe’l kesim. turli fe’l shakllari bilan ifodalanadigan kesim fe’l kesim deb yuritiladi: yo‘l chetida zar-g‘aldoqlar sayraydi(p.q.). o‘rik qiyg‘os gullaganda, birdan havo sovib, laylakqor yog‘ib berdi(p.q.). fe’l kesim ba’zan frazeologik ibora bilan ham ifodalanadi: tog‘ etagida qishloqning mirzateraklari elas-elas ko‘zga tashlanadi. (p.q.). ot kesim. fe’ldan boshqa so‘z turkumlari (ot, sifat, son, olmosh, ravish, undov va b.) bilan, shuningdek, fe’lning harakat nomi shakli bilan ifodalanadigan kesim ot kesim deb ataladi. 1) kesimning ot bilan ifodalanishi. ot kesim vazifasida ko‘pincha bosh kelishikdagi ot, ba’zan esa o‘rin-payt, chiqish, jo‘nalish kelishiklardagi ot yoki ko‘makchi bilan qo‘llangan ot kelishi mum-kin: yoshning hurmati - qarz, qarining hurmati – farz (maqol). so‘zning ko‘rki - maqol. (maqol). o‘sha kuni norboy ota dalada edi(p.q.). safaviylar ham o‘zimizning turkiy ulusdan(p.q) ot …

5 / 23

shi: podshoni kuyov qilishga havasmandlar ko‘p edi (p.qodirov). 7) kesimning modal so‘z bilan ifodalanishi: oy tun-da kerak, aql kunda kerak (maqol). tengdoshlari ichida undan tez chopadigani, chillak otishda undan ustasi yo‘q (p.qodirov). 8) kesimning undov so‘z bilan ifodalanishi: ellarni qutqazgan mardlarga balli! mardlarni yetkizgan yurtlarga balli! kesim tuzilishiga ko‘ra ikki xil bo‘ladi: 1) sodda kesim yakka bir asosli fe’llar bilan ifodalangan kesimlar hamda bog‘lamasiz kelgan ot kesimlardir. sodda kesim ifoda materialiga ko‘ra ikki xil: sodda fe’l kesim, sodda ot kesim. a) sodda fe’l kesim tuslangan fe’l, ravishdosh, sifatdosh bilan ifodalangan kesimdir. masalan: ot yiqilayotganda, humoyun oyoqlarini uzangidan chiqarib egardan qumga sakradi(p.qodirov) qalin qorlar erib, o‘tlar ko‘karib qoldi. (ch.aytmatov) b) sodda ot kesim fe’ldan boshqa so‘z turkumlari: ot, sifat, son, olmosh, ravish, undov so‘z, modal so‘z, shuningdek, fe’lning harakat nomi bilan ifodalangan kesimdir. masalan: yolg‘onchi kishi har kim qoshida beobro‘dir. (“oz-oz o‘rganib dono bo‘lur”). keng-keng ko‘cha-lari bor-u, lekin markazi tiqilinch. (p.qodirov) …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gap bo‘laklari"

slayd 1 mavzu: gap bo‘laklari reja: 1. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot. 2. gapning bosh bo‘laklari. 3 ega va uning ifodalanishi. 4. kesim va uning ifodalanishi. 5. ega bilan kesimning orasida tirening ishlatilishi tayanch tushunchalar: gap, gapning bosh bo‘laklari, ega, kesim, ikkinchi darajali bo‘laklar, aniqlovchi, to‘ldiruvchi, hol. gap bo‘laklari haqida umumiy ma’lumot gapda biror so‘roqqa javob bo‘lgan va o‘zaro tobe bog‘langan so‘z yoki so‘z birikmasi gap bo‘la-gi deb ataladi. gap bo‘laklarini belgilashda asosiy xususiyat ular orasidagi sintaktik aloqadir. so‘zlarga so‘roq berish, ularning qaysi turkumga mansubligi, gap ichida joylashish tartibi, qanday qo‘shimchalar olishi tom ma'noda gap bo‘laklarining turlarini belgi-lashda asos bo‘la olmaydi. gap bo‘laklarining turi odatda ...

This file contains 23 pages in PPTX format (145.4 KB). To download "gap bo‘laklari", click the Telegram button on the left.

Tags: gap bo‘laklari PPTX 23 pages Free download Telegram