tarixiy manbalarning umumiy tavsifi

DOCX 17 pages 103.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 103.0 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

tarixiy manbalarning umumiy tavsifi reja kirish 1. tarixiy manbalar turlari 2. tarixiy manbalarning o‘rganish metodlari 3. tarixiy manbalarning o‘ziga xos xususiyatlari 4. o‘zbekiston tarixiga oid asosiy manbalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish tarix fanining poydevorini manbalar tashkil etadi. tarixiy manbalar – o‘tmishda sodir bo‘lgan voqealar, hodisalar va inson faoliyati haqidagi ma’lumotlarni o‘zida mujassam etgan turli shakldagi axborot manbalari hisoblanadi. ular yordamida tarixiy haqiqatni tiklash, xalqning ijtimoiy-siyosiy, madaniy, iqtisodiy hayotini o‘rganish mumkin. tarixchi olimning asosiy vazifasi – mavjud manbalarni tahlil qilib, ularning mazmunidan ilmiy xulosa chiqarishdir.tarixiy manbalarni o‘rganish jarayonida ularning paydo bo‘lish sharoiti, yozilgan davr, muallifi, mazmuni, ishonchliligi, til va uslub xususiyatlari chuqur tahlil qilinadi. chunki har bir manba ma’lum tarixiy kontekstda yaratilgan bo‘lib, u davr ruhi, ijtimoiy tuzum, madaniyat va siyosat bilan uzviy bog‘liqdir. shu sababli tarix fanida manbalar bilan ishlash – faktlarni to‘plash emas, balki ularni ilmiy asosda tahlil qilish, solishtirish, xulosalar chiqarish jarayonidir.tarixiy manbalarni o‘rganishning ahamiyati shundaki, ular yordamida …

2 / 17

hliligini ta’minlaydi. tarixiy manbalar tushunchasining mohiyati tarixiy manba — o‘tmishda sodir bo‘lgan voqealar haqida bevosita yoki bilvosita axborot beruvchi har qanday moddiy yoki ma’naviy ob’ektdir. ular insoniyat faoliyatining barcha jabhalarini o‘zida mujassamlashtiradi: siyosiy voqealar, ijtimoiy hayot, xo‘jalik, madaniyat, fan va din.tarixiy manbaning mohiyatini to‘g‘ri tushunish uchun quyidagi jihatlarga e’tibor qaratish kerak:har bir manba — o‘z davrining mahsuli. masalan, “avesto” zardushtiylik davrining diniy-falsafiy tafakkurini ifodalaydi.manba tarixiy haqiqatni to‘liq emas, muayyan nuqtai nazardan aks ettiradi. shu sababli ularni tahlil qilishda tanqidiy yondashuv zarur.tarixiy manbalar nafaqat faktlarni beradi, balki o‘tmishdagi insonlarning dunyoqarashi, qadriyatlari va ideallarini ham yoritadi.masalan, “boburnoma” nafaqat siyosiy voqealarni, balki xv–xvi asr markaziy osiyo xalqlarining madaniyatini, tilini, urf-odatlarini tasvirlaydi. shu jihatdan u tarixiy, adabiy va etnografik manba sifatida qimmatlidir. tarix fanida manbalarni o‘rganishning ahamiyati tarixiy manbalar – tarix fanining “xomashyosi”dir. ularni chuqur o‘rganish orqali tarixchi o‘tmish haqida ilmiy asoslangan tasavvur hosil qiladi.tarix fanida manbalarni o‘rganish quyidagi jihatlar uchun muhimdir: tarixiy haqiqatni …

3 / 17

ozuvlari)ni o‘rganish orqali markaziy osiyoda yozuv madaniyatining yuksak darajada bo‘lganini ko‘rish mumkin. tarixiy manbalarni tasniflash zaruriyati manbalarni tasniflash – ularni ma’lumot turi, shakli va mazmuniga qarab guruhlash demakdir. tasniflash tarixchi uchun qulaylik yaratadi: u manbalarni bir tizimga soladi, solishtirish imkonini beradi, ilmiy tahlilni soddalashtiradi.manbalarni tasniflash quyidagi sabablarga ko‘ra zarur:har bir manba turli tarixiy jarayonni yoritadi.ma’lumot turi, ishonchlilik darajasi, shakli bir-biridan farq qiladi.tahlil jarayonida ularni aralashtirib yuborish ilmiy xulosa aniqligiga zarar yetkazadi.masalan, arxeologik topilma (sopol buyum) iqtisodiy hayot haqida dalil bersa, yozma manba (yilnoma) siyosiy voqealarni tasvirlaydi. shuning uchun ularni alohida o‘rganish zarur. tarixiy manbalar turlari yozma manbalar – tarixning eng asosiy axborot manbalaridan biridir. ular o‘tmishdagi voqealarni bevosita yozma shaklda saqlagan. bular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: yilnomalar va tarixiy asarlar: masalan, narshaxiyning “buxoro tarixi”, rashid ad-dinning “jome’ ut-tavorix”, mirzo ulug‘bekning “to‘rt ulus tarixi”. rasmiy hujjatlar: farmonlar, shartnomalar, qarorlar. xatlar va shaxsiy kundaliklar: ular o‘sha davr odamlarining shaxsiy fikrlari, hissiyotlari, ijtimoiy …

4 / 17

rsatadi. epos va xalq ertaklari: qadimiy turkiy xalqlar tarixiy tasavvurlarini ifodalaydi.og‘zaki manbalarning ahamiyati shundaki, ular orqali yozma dalillar bilan to‘ldirib bo‘lmaydigan ma’lumotlar tiklanadi. masalan, xalq orasidagi rivoyatlar orqali qadimiy urf-odatlarning ildizi o‘rganiladi. arxeologik manbalar arxeologik manbalar – qadimiy moddiy madaniyat yodgorliklari bo‘lib, ular orqali insoniyatning mehnat faoliyati, xo‘jaligi, turmushi haqida dalillar olinadi. ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi:qazilmalar natijasida topilgan buyumlar (idishlar, qurollar, zargarlik buyumlari)me’moriy yodgorliklar (qal’alar, ibodatxonalar, maqbaralar, saroylar) qabriston va haykal topilmalari misol: afrosiyob, qoratepa, varaxsha, paykent, sopollitepa kabi yodgorliklar orqali o‘zbekiston hududidagi qadimiy shahar madaniyati, savdo yo‘llari va ishlab chiqarish tizimi o‘rganilgan. etnografik va antropologik manbalar etnografik manbalar xalq urf-odatlari, kiyim-kechaklari, marosimlari, uy-joy qurilishi kabi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi.antropologik manbalar esa inson suyaklari, bosh suyak o‘lchovlari, genetik tadqiqotlar orqali etnik kelib chiqish, biologik evolyutsiyani o‘rganadi.misol: o‘zbekiston hududida olib borilgan antropologik tadqiqotlar orqali qadimgi so‘g‘d, xorazm, baqtriyaliklarning antropologik tipi aniqlangan.etnografik kuzatuvlar esa xalq urf-odatlarining tarixiy ildizlarini ochishga yordam beradi. …

5 / 17

anbaning o‘ziga xos xususiyatlari, ya’ni davr va muallifga bog‘liqligi, siyosiy, iqtisodiy va madaniy mazmuni, shuningdek, o‘zbek tarixini o‘rganishda mahalliy manbalarning o‘rni katta ahamiyatga ega. manbashunoslikning ilmiy usullari manbashunoslik tarixiy manbalarni tahlil qilish va sharhlashning ilmiy asoslarini o‘rganadigan fan sifatida tarixshunoslikning muhim tarkibiy qismidir. uning ilmiy usullari tarixiy ma’lumotlarni aniqlik va xolisona talqin qilishga xizmat qiladi. quyida manbashunoslikning asosiy ilmiy usullari keltiriladi: tekstologik tahlil: bu usul manbaning matnini sinchkovlik bilan o‘rganishni o‘z ichiga oladi. matnning tuzilishi, tili, uslubi va muallifning maqsadlari tahlil qilinadi. masalan, alisher navoiyning “xamsa” asaridagi tarixiy ma’lumotlar o‘rganilganda, uning adabiy uslubi va shoirning o‘z davriga xos dunyoqarashi hisobga olinadi. tekstologik tahlil orqali matnning asl shakli va undagi o‘zgarishlar aniqlanadi. kontekstual tahlil: manba yaratilgan tarixiy, ijtimoiy va madaniy kontekstni o‘rganishga asoslanadi. bu usul manbaning qaysi sharoitda va qanday maqsadda yozilganini aniqlashga yordam beradi. masalan, boburnomaning tahlilida bobur davridagi siyosiy va ijtimoiy holatlar, uning shaxsiy tajribalari va niyatlari hisobga olinadi. …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy manbalarning umumiy tavsifi"

tarixiy manbalarning umumiy tavsifi reja kirish 1. tarixiy manbalar turlari 2. tarixiy manbalarning o‘rganish metodlari 3. tarixiy manbalarning o‘ziga xos xususiyatlari 4. o‘zbekiston tarixiga oid asosiy manbalar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish tarix fanining poydevorini manbalar tashkil etadi. tarixiy manbalar – o‘tmishda sodir bo‘lgan voqealar, hodisalar va inson faoliyati haqidagi ma’lumotlarni o‘zida mujassam etgan turli shakldagi axborot manbalari hisoblanadi. ular yordamida tarixiy haqiqatni tiklash, xalqning ijtimoiy-siyosiy, madaniy, iqtisodiy hayotini o‘rganish mumkin. tarixchi olimning asosiy vazifasi – mavjud manbalarni tahlil qilib, ularning mazmunidan ilmiy xulosa chiqarishdir.tarixiy manbalarni o‘rganish jarayonida ularning paydo bo‘lish sharoiti, yozilgan davr, muall...

This file contains 17 pages in DOCX format (103.0 KB). To download "tarixiy manbalarning umumiy tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy manbalarning umumiy tav… DOCX 17 pages Free download Telegram