o‘zbek xalqi moddiy madaniyatida qadimiy diniy tasavvurlar

DOCX 15 pages 1.8 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o‘zbek xalqi moddiy madaniyatida qadimiy diniy tasavvurlar va qarashlarning arxaik izlari reja kirish 1. qadimiy diniy tasavvurlar shakllanishi va ularning manbalari 2. qadimiy e’tiqodlarning moddiy madaniyatdagi ifodasi 3. xalq marosimlari va rasm-rusumlarida diniy tasavvurlar 4. islom davrida qadimiy tasavvurlarning sintezi va davomiyligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o‘zbek xalqining moddiy madaniyati — bu xalqning asrlar davomida yaratgan mehnat mahsullari, turmush tarzi, san’at, hunarmandchilik va urf-odatlarida namoyon bo‘ladigan madaniy boyliklar majmuasidir. moddiy madaniyat insonning tabiat bilan o‘zaro munosabati, ijtimoiy hayoti va e’tiqodlarining ifodasidir. har bir tarixiy davrda o‘zbek xalqi turmush tarzida mavjud bo‘lgan e’tiqod va diniy tasavvurlar uning yaratgan moddiy yodgorliklarida, buyumlarida va me’moriy shakllarida aks etgan.o‘zbek xalqi moddiy madaniyatining ildizlari juda qadim zamonlarga borib taqaladi. eneolit va bronza davrlariga oid sopolli, jarqo‘ton, ko‘kcha, zamonbobo, dalvarzintepa kabi yodgorliklardan topilgan buyumlar xalq dunyoqarashining dastlabki bosqichlarini yoritadi. ushbu davrlarda inson tabiat hodisalarini ilohiy kuch sifatida tasavvur qilib, quyosh, oy, suv, olov, daraxt kabi unsurlarga …

2 / 15

i inson o‘z e’tiqodini buyum, naqsh yoki marosim shaklida aks ettirgan. masalan, yovuz ruhlardan saqlanish maqsadida tumor, ko‘zmunchoq yoki maxsus naqshlar ishlatilgan. shu tariqa diniy dunyoqarash moddiy madaniyatning ajralmas qismiga aylangan.arxaik dunyoqarash va qadimiy e’tiqodlarning izlari xalq marosimlarida, bayramlarida, uy-joy qurilishida hamon seziladi. navro‘z, suv marosimlari, olov atrofida aylanish kabi odatlar zardushtiylik davrining ramzlarini eslatadi. hatto bugungi kunda ham ayrim urf-odatlarda qadimiy diniy ramzlar yashirin holda davom etib kelmoqda — bu xalq madaniyatining uzluksizligi va tarixiy xotirasining mustahkamligini ko‘rsatadi. tabiat hodisalariga sig‘inish (quyosh, oy, suv, tog‘, daraxt kulti) insoniyat tarixida eng dastlabki ruhiy tushunchalar — tabiat hodisalari bilan bog‘liq edi. odil tushuncha: quyosh, oy, yomg‘ir, daryo, tog‘, daraxtlar kabi tabiat kuchlari insonga bevosita sezdirilgan, shu sababli ular bilan ruhiy aloqada bo‘lish ehtiyoji paydo bo‘lgan.misol: qadimgi misrliklar quyosh xudosi ra’ni yuqori iloh deb hisoblashgan. u shuningdek, hayot va qayta tug‘ilish ramzi sifatida ko‘rilgan.daraxt kulti — ko‘plab etnik jamiyatlarda daraxtlar ruhoniy maqomga …

3 / 15

laydi. diniy tasavvurlar yordamida tabiat hodisalarini nazorat qilish, ularga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan xavflarni yumshatish niyati yuzaga keladi.arxeologik misol: qadimgi sharqdagi tosh davridagi mağara devor rasmlarida quyosh nuri, yulduz belgilar yoki suvlarga oid timsollar topilgan — ular ritual maqsadlarda ishlatilgan bo‘lishi mumkin. masalan, lasko mağaralarida hayvonlar va tabiat sahnalari tasvirlangan. ba’zi tadqiqotchilarga ko‘ra, bu tasvirlar ruhlar bilan aloqa yoki ritual maqsadda ishlatilgan bo‘lishi mumkin. yevropaning neolit davrida ba’zi monolit toshlar (menhirlari) quyosh orientatsiyaga ega bo‘lishi ehtimoli qo‘riladi — ular astronomik hodisalar va diniy e’tiqod orasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi.tabiatga sig‘inish qabilaviy jamiyatlarda ham keng tarqalgan: misol uchun, shamanning tabiat kuchlari bilan aloqa qilish rolini o‘ynashi, ruhlarni yengillashtirish uchun sovg‘alar berishi, mehnat (obdon) ilohlariga duolar aytishi. totemizm, animizm, fetisizm va shamanizm unsurlari quyida bu tushunchalarning har biri va ularning qadimiy diniy tasavvurlardagi roli:animizm — barcha mavjudotlarda (hayvon, o‘simlik, tosh, suv, tog‘) ruh yoki jon bor, deb hisoblash. bu tasavvurga ko‘ra, har bir tabiat …

4 / 15

i ramz bo‘ladi. to‘qimachilik, san’at asarlarda bu totem belgilari qo‘llanadi.fetisizm — jismlarda (masalan, tosh, daraxt, shox, ashyolar) sehrli kuch bor deb hisoblash.bunday predmetlar ruhiy quvvatga ega deb topilib, ularga ibodat qilinadi, ularni himoya sifatida ishlatish mumkin.misol: afrikadagi ba’zi ibodatbog‘larda yoki ayollarning bezaklarida kichik toshlar yoki qobiq-parchalari fetisha sifatida saqlanadi.shamanizm — ruhlar bilan aloqa qiluvchi, kasalliklar va falokatlarni butunlay ruhiy darajada tuzatishga urinish. shamanning (bosh ruhoniy) vazifasi: ruhlar bilan aloqa, davolash, bashorat qilish. shaman o‘z ruhiy sayohati orqali turli olamlar (yer osti, o‘rta dunyo, osmon) orasida harakat qiladi.misol: sibirdagi turli xalqlarda shamanning ritmik musiqasi, davr almashtirish metodlari orqali ruhlar bilan aloqa qilgani kuzatilgan.xuddi shunday, tengrism — turkiy qabilalarda shamanizm va animizm unsurlarini o‘zida jamlagan diniy sistemadir. amerikalik aboriginal xalqlarda ham shamanizm kuchli bo‘lib, kasalliklarni ruhlardan keladigan shikast sifatida qarashadi va shaman davolaydi. eng avvalki bosqich — animizm: har bir tabiat elementi jonli deb qabul qilinadi.keyingi bosqich — totemizm va animizm kombinatsiyasi: …

5 / 15

va yomg‘irlik kuchlarining kurashi), ahloqiy tanlov, poklik, haqiqatga ergashish kabi tushunchalar mustahkam o‘rin olgan. ahura mazda — eng oliy xudo sifatida e’tirof etilgan, ahriman (angra mainyu) bilan ziddiyatda turadi. avesta jamiyatda poklik va diniy qonunlar markazga qo‘yilgan. masalan, vendidad bo‘limida turli zibillik, najosat, ruhiy tozalash qoidalari bayon etilgan. qadimgi iran xalqlari shamanizm va animizm bilan chuqur aloqa qilgan. ular ruhlar, jihatlar (elementlar) va totemistik unsurga e’tibor berishgan. avesta g‘oyalari bunyodkorlarning ilgari mavjud bo‘lgan animizma va tabiat kulti elementlarini qisman qayta ishlagan. masalan, suv, qurbaqa, qo‘ng‘iz, ot, tovlamachilikka oid ramzlar avesta matnlarida uchraydi (yashtlar). yashtlar turli ilohlar (ahuramazda bilan bog‘liq)ga bag‘ishlangan she’rlar bo‘lib, ularning ko‘pchiligi tabiat qismlari (oy, quyosh, suv, yong‘in) tug‘ishgan. avesta davrida totem va fetisizm tushunchalari qisman saqlangan, lekin “maqbuliy diniy” rangga keltirilgan. masalan, ayrim tushuntirishlar bo‘yicha yong‘in unsuriga hurmat kuchli bo‘lgan, olov altarlari muqaddas hisoblangan.avesta davrida diniy qonunlar va poklik g‘oyalari aniqroq tizimga keltirilgan. bu, qadimiy bekitilmagan, folklor …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek xalqi moddiy madaniyatida qadimiy diniy tasavvurlar"

o‘zbek xalqi moddiy madaniyatida qadimiy diniy tasavvurlar va qarashlarning arxaik izlari reja kirish 1. qadimiy diniy tasavvurlar shakllanishi va ularning manbalari 2. qadimiy e’tiqodlarning moddiy madaniyatdagi ifodasi 3. xalq marosimlari va rasm-rusumlarida diniy tasavvurlar 4. islom davrida qadimiy tasavvurlarning sintezi va davomiyligi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o‘zbek xalqining moddiy madaniyati — bu xalqning asrlar davomida yaratgan mehnat mahsullari, turmush tarzi, san’at, hunarmandchilik va urf-odatlarida namoyon bo‘ladigan madaniy boyliklar majmuasidir. moddiy madaniyat insonning tabiat bilan o‘zaro munosabati, ijtimoiy hayoti va e’tiqodlarining ifodasidir. har bir tarixiy davrda o‘zbek xalqi turmush tarzida mavjud bo‘lgan e’tiqod va diniy tasavvurlar uning yaratgan ...

This file contains 15 pages in DOCX format (1.8 MB). To download "o‘zbek xalqi moddiy madaniyatida qadimiy diniy tasavvurlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek xalqi moddiy madaniyatid… DOCX 15 pages Free download Telegram