olmosh so`z turkumi. kishilik va egalik olmoshlari

DOC 22 pages 195.0 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 195.0 KB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

olmosh so`z turkumi. kishilik va egalik olmoshlari reja: 1. olmosh so`z turkumi 2. kishilik olmoshlari 3. kishilik va egalik olmoshlari. olmoshlar ot, sifat, son kabi turkumlar o‘rnida keluvchi so‘zlardir. olmoshlar aniq ma’no bilan mavhum ma’noning almashinib qo‘llanishini xarakterlovchi so‘zlardir. o‘zbek tilida olmosh – almashish ma’nosini beradi, ya’ni boshqa turkum so‘z o‘rnida keladi: 1.kishilik olmoshlari: men, sen, u, biz, siz, ular 2.ko‘rsatish olmoshlari : bu, u, shu, o‘sha, mana bu, mana shu 3.so‘roq olmoshlari: kim, nima, qanday, qanaqa 4.bo‘lishsizlik olmoshlari: -ma 5.belgilash olmoshlari: har 6.gumon olmoshlari: - dir 7.o‘zlik olmoshi : o‘z kishilik olmoshlari bu olmoshlar kishini anglatadigan so‘zlar o‘rnida ishlatilib, sof kishilik olmoshlari va kishilik-ko‘rsatish olmoshlariga bo‘linadi: ikki tilda kishilik olmoshlari nutqda iii shaxsdan biriga oid ekanligini bildiradi: birlik ko‘plik guruhi i shaxs men biz sof kishilik olmoshlari ii shaxs sen siz kishilik-ko‘rsatish olmoshlari iii shaxs u ular kishilik-ko‘rsatish olmoshlari ko‘rsatish olmoshlari u, bu, o‘sha, manavi, anavi olmoshlari biror narsani …

2 / 22

olmoshlar umumiylikni yakka orqali ko‘rsatadi. jamlovchi belgilash olmoshlari: hamma, barcha, bari, butun, jami. bu olmoshlar belgini jamlab, umulashtirib ko‘rsatadi. jamlovchi belgilash olmoshalri ega, ot oldidan sifatlovchi aniqlovchi vazifalarida keladi. bo‘lishsizlik olmoshlari. mavjud bo‘lmagan predmet, belgi, miqdorni bildiradi. shu boisdan bu olmoshlarda inkor, bo‘lishsizlik ma’nosi mavjud. bo‘lishsizlik olmoshlari so‘roq olmoshlari va bir, narsa so‘zlaridan oldin hech so‘zini keltirish bilan hosil bo‘ladi: hech kim, hech nima, hech qanday, hech qaysi,hech bir, hech narsa. gumon olmoshi. noaniq bo‘lgan predmet, miqdor belgini ko‘rsatadi va quyidagicha hosil bo‘ladi: 1. so‘roq olmoshlaridan oldin -alla, so‘roq olmoshlaridan keyin -dir qo‘shimchasini qo‘shish bilan: allakim, kimdir. 2. so‘roq olmoshlari va narsa so‘zidan oldin bir so‘zini keltirish bilan: bir nima, bir qancha, bir narsa. 3. gumon olmoshlar: birov, biror, ba’zi birov kabilar ham idir. olmoshlar boshqa so‘z turkumlaridan yasalmaydi. ular tuzilishiga ko‘ra sodda: men, sen, qanday; qo‘shma: allakim, allaqanday; murakkab: hech kim, bir narsa, hech qanday; juft: u-bu, o‘sha-o‘sha bo‘ladi. …

3 / 22

shunday olmoshi narsa belgisini boshqasiga taqqoslab ko‘rsatish uchun xizmat qilgan. biroq, ba’zi olmoshlar, xususan, kim, men, sen, qanday olmoshlarini ot yoki sifat bilan almashtirib bo‘lmaydi. qayd etilganlardan ma’lum bo‘ladiki, olmoshlar mustaqil so‘zlarning doimiy muqobili sifatida nutqning ixchamligi, qisqaligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega bo‘ladi. olmoshlar quyidagi o‘ziga xosliklarga egaligi bilan xarakterlanadi: 1. olmoshlar boshqa turkumlardan farqli ravishda so‘z yasalish tizimi-ga ega emas. ya’ni boshqa so‘zlaridan olmosh yasalmaydi. olmoshlar-dan affikslar orqali sanoqli so‘z yasalishi mumkin: manmanlik, men-simaslik, sensirash, shunday. shuningdek, olmoshlar ba’zi so‘zlar bilan birikib boshqa turkumga ko‘chadi: qayerda, ozmuncha, o‘zboshimcha. 3. olmoshlar otlarga xos so‘z o‘zgartuvchilarni qabul qiladi: kimni, bizga, hech kimdan kabi. ba’zi olmoshlar o‘zgartuvchi qo‘shimchalar bilan qo‘llanganda turli fonetik o‘zgarishlar sodir bo‘ladi: sen+ing, men+i; u+n+ga, shu+n+ga kabi. 4. olmoshlar egalik affikslari bilan qo‘llanishda ayrim xususiyatlar mavjud: 1) ot tipidagi so‘roq, bo‘lishsizlik, belgilash, o‘zlik olmoshlari egalik qo‘shimchalari bilan qo‘llanadi: kimi, nimasi, hech kimim, hech nimam, o‘zim, o‘zing, o‘zi, hammasi, barchasi …

4 / 22

dalash uchun xizmat qiladi: bizlar, sizlar (biz va boshqalar) kabi. so‘roq olmoshiga -lar affiksi qo‘shilsa quyidagicha ma’nolar hosil bo‘ladi: a) taxmin ifodalaydi: soat nechalar bo‘ldi?; b) ma’no kuchaytiriladi: qanchalar qiynaldim! d) "qadim","ancha vaqt" ma’nosini ifodalaydi: qachonlardir bu yerlarda hayot qaynagan edi. 6. ma’no va gapdagi vazifasiga ko‘ra olmoshlar a) ot vazifasidagi olmoshlar, b) sifat vazifasidagi olmoshlar, g) son vazifasidagi olmosh-lar, d) ravish vazifasidagi olmoshlarga bo‘linadi: 1) men, sen, biz, siz, u, kim, nima, har kim, hamma, hech nima kabi ot vazifasidagi olmoshlar shaxs va narsaga ishora qilib, otlarga xos so‘z o‘zgartiruvchi-larni qabul qiladi va gapda ega, to‘ldiruvchi, qaratqichli aniqlovchi vazifasini bajaradi. masalan: biz abadiy bahormiz, biz insoniyat kelajagimiz. har kimning o‘z kasbi o‘ziga aziz. qadrdan do‘stlarning uchrashuvi barchani o‘ziga jalb etdi; 2) qanday, qaysi, bu, shu, shunday, allaqanday, qandaydir, ba’zi kabi olmoshlar belgiga ishora qilib, gapda sifatlar singari ot oldida keladi va sifatlovchi aniqlovchi, hol, kesim vazifasini bajaradi: kecha savollarni …

5 / 22

so‘zlanayotgan paytda ishtirok etgan yoki tilga olingan shaxs va narsaga ishora qiluvchi so‘zlardir. kishilik olmoshlari asosan ot o‘rnida qo‘llanadi va uch shaxsni ifodalaydi: 1-shaxs (men) – so‘zlovchi, 2-shaxs (sen) – tinglovchi, 3-shaxs (u) – nutq jarayonida ishtirok etmaydigan, so‘zlovchi va tinglovchi tomonidan eslatilgan shaxs yoki narsani ifodalaydi. ko‘plikda esa 1-shaxs (biz) – so‘zlovchi va boshqa shaxslarni, 2-shaxs (siz) tinglovchi va boshqa shaxslarni, 3-shas (ular) nutq jarayonida ishtirok etmaydigan birdan ortiq shaxs yoki narsani ifodalaydi. sh a x s b i r l i k k o‘ p l i k 1- shaxs (so‘zlovchi) men biz 2- shaxs (tinglovchi) sen siz 3- shaxs (o‘zga) u ular 1. kishilik olmoshlari nutqda quyidagi xususiyatrga ega bo‘ladi: 1) kishilik olmoshlari, o‘z ma’nosidan tashqari, shaxs va son ma’nosi ko‘chgan holda qo‘llanishi mumkin. masalan, kamtarlik ma’nosida men o‘rnida biz olmoshi ishlatiladi: biz o‘z tadqiqotimizda sohaga doir yirik olimlarning fikrlariga tayandik. ba’zan xuddi shunday shaklda manmanlik ma’nosi …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olmosh so`z turkumi. kishilik va egalik olmoshlari"

olmosh so`z turkumi. kishilik va egalik olmoshlari reja: 1. olmosh so`z turkumi 2. kishilik olmoshlari 3. kishilik va egalik olmoshlari. olmoshlar ot, sifat, son kabi turkumlar o‘rnida keluvchi so‘zlardir. olmoshlar aniq ma’no bilan mavhum ma’noning almashinib qo‘llanishini xarakterlovchi so‘zlardir. o‘zbek tilida olmosh – almashish ma’nosini beradi, ya’ni boshqa turkum so‘z o‘rnida keladi: 1.kishilik olmoshlari: men, sen, u, biz, siz, ular 2.ko‘rsatish olmoshlari : bu, u, shu, o‘sha, mana bu, mana shu 3.so‘roq olmoshlari: kim, nima, qanday, qanaqa 4.bo‘lishsizlik olmoshlari: -ma 5.belgilash olmoshlari: har 6.gumon olmoshlari: - dir 7.o‘zlik olmoshi : o‘z kishilik olmoshlari bu olmoshlar kishini anglatadigan so‘zlar o‘rnida ishlatilib, sof kishilik olmoshlari va kishilik-ko‘rsatish olmoshl...

This file contains 22 pages in DOC format (195.0 KB). To download "olmosh so`z turkumi. kishilik va egalik olmoshlari", click the Telegram button on the left.

Tags: olmosh so`z turkumi. kishilik v… DOC 22 pages Free download Telegram