sanamalarning tarixiy ildizlari

DOC 17 pages 124.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 124.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

sanama janri mohiyati reja 1. sanamalarning tarixiy ildizlari 2. sanama janri mohiyati 3. sanamalarning tarixiy asoslari sanamalarning tarixiy ildizlari. sanamalar o‘ziga xos murakkab tarixiy taraqqiyot jarayonini bosib o‘tgan bolalar folklorining faol va mustaqil janri hisoblanadi. janrning paydo bo‘lishi, tabiatini oydinlashtirish va chegaralarini belgilash maqsadida jahon folklorshunosligida ayrim ishlar amalga oshirilgan. chunonchi, rus olimi g.s.vinogradov janrning tarixiy ildizlarini aniqlash fanning muhim vazifalaridan biri ekanligi xususida gapirar ekan, bu ishni amalga oshirishda sanama matniga urg‘u berish lozimligini ta’kidlaydi.u o‘zigacha yashagan a.kirievskiy, i.saxarov, v.sheyn to‘plagan qo‘shiq va sanamalar asosida janrning rus folklorida xviii asr boshlarida shakllanganligini e’tirof etadi. shuningdek, janr namunalari o‘sha davrdagi maktab darsliklaridagi materiallar orasida uchrashini ham qayd etadi. sanamalarning tarixiy ildizlari juda qadimiy davrlarga borib taqalishini o.i.kapitsa ham o‘z qarashlarida asoslashga harakat qiladi . v.p.anikin esa sanamalarning paydo bo‘lish tarixini uzoq o‘tmishdan axtaradi. uning farazicha, raqam asosan diniy e’tiqodga aloqador bo‘lib, «baxtli» va «baxtsiz» sanoqlardan iborat. «qadimda urug‘ va qabila …

2 / 17

paydo bo‘lganligini rus olimasi a.n.martinova quyidagicha izohlaydi: «qadimda odamlar raqamlardan - sirli foydalanib, o‘z yaqinlari bilan sirlashganlar. masalan, o‘ldirilgan hayvonlarning soni, uy xo‘jaligidagi parrandalar to‘dasini boshqalardan yashirib, bir-birlariga sirli holda bayon etganlar. hozir uni kattalar unutgan. lekin bolalar o‘z sanamalarida bu an’analardan unumli, ijodiy foydalanib kelmoqdalar» . bu hodisani hozirga qadar bolalar ijrosidagi so‘qma sanamalar ijodkorligida kuzatish mumkin. v.p.anikin va a.n.martinova fikrlarida o‘zaro kesishgan bir nuqta bor. shunga qaramay, v.p.anikin sanamalarning diniy e’tiqod asosida yuzaga kelganligini e’tirof etish bilan a.n.martinovadan farqli qarashni ilgari suradi. chindan ham sanamalarning ilk ko‘rinishlari kishilik jamiyatining dastlabki diniy e’tiqodlari, tasavvurlariga uzviy bog‘liq bo‘lgan izlarni o‘zida saqlab qolgan. bu holni ibtidoiy jamiyatdagi kishilar qarashlari, ilk tasavvurlarida ko‘rina boshlagan raqamlar magiyasining hozirgacha saqlanib qolgan ayrim urf-odat va marosimlarga xos an’analarda kuzatish mumkin. odamlar barmoq bilan sanash davriga o‘tguncha, yanada aniqrog‘i, sonlarning hozirgiday ketma-ket tarzini kashf etgunlariga qadar raqamlarga sig‘inishlari kishilik tafakkuri taraqqiyotida muhim bir bosqichni tashkil etgan. …

3 / 17

n. “shu bilan birga, qachonlardir irimlarni bildirgan bu raqam vaqt-vaqti bilan sonlarning “cheki” yoki “oxirini” anglatib, nihoyat “ko‘plik”, “ulkanlik”, “mukamallik” ma’nolarini ham ifodalay boshlagan”. m.n.melnikov sanamalar rivoyat va dostonlardan kelib chiqqan degan qarashni o‘rtaga tashlaydi va bu fikrini i.p.saxarovning rus xalqi rivoyatlari haqidagi fikrlari asosida dalillamoqchi bo‘ladi. shu munosabat bilan keltirilgan rivoyatlarning birida aytilishicha, to‘rt va undan ortiq yosh kelinlar pol ustida davra qurib, har biri ikki nozik barmog‘ini tizzasiga qo‘ygan holda o‘tirishib, kattasi tez gapirgancha bildirmay boshlab: birinchi, ikkinchi, uchinchisi tuzoqdir, - deya sanay ketibdi. har bir so‘z aytilgan zahoti u cho‘zilgan barmog‘ini ko‘rsatarkan. shunda “vikin” (chiqsin) so‘zi kimga kelib tushsa, o‘sha barmog‘ini tortishi shart emish. aslida bu fol ochish o‘yini bo‘lib, kimning oldin turmushga chiqishi yoki ularning oldida qanday to‘siqlar uchrashidan bashorat qilar ekan. m.n.melnikov bu xildagi sanama matnlari rus folklorida xix asr oxiri va xx asr boshlarida ko‘rina boshlanganligini ta’kidlaydi. u sanamalarning qo‘shiq, terma, topishmoq va romans …

4 / 17

o‘yilgan muqaddas ikki ot emish. tatar xalqidagi bunday e’tiqod o‘zbek xalqi asotirlari va afsonalarida ham uchraydi. folklorshunos m.jo‘raev shunday asotir namunalaridan birini keltiradi: «qadim zamonda xo‘jimado‘liq degan bir daroz odam yashagan ekan. bir kuni amudaryo bo‘yiga baliq tutgani borsa, suvdan chiqib kelayotgan ikki bo‘z otni ko‘rib qolibdi. darrov otlarni tutibdi-da, uyiga olib ketibdi: «yerda bo‘lsa, bu otlar qochib ketishadi. kunduzi qarab turganim bilan kechasi ko‘zim ilinganda arqonni uzib ketishi turgan gap. yaxshisi osmonga bog‘lab qo‘ya qolay, harna bexavotir bo‘ladi», - deb o‘ylabdi-da, katta temir qoziqni olib, osmonning naq kindigiga qoqib, otlarni qantarib qo‘yibdi. tuni bilan xotirjam uxlagach, xo‘jimado‘liq ertalab turib qarasa, temir qoziq ham, otlar ham yo‘q emish. qoziq yetmaydigan joygacha ko‘tarilib, xo‘jimado‘liqning otlari bilan temir qoziqni ham o‘zi bilan balandga olib chiqib ketgan ekan. shundan buyon temir qoziqda bog‘langan otlar osmonda qolib ketgan emish. xo‘jimado‘liqning osmonni teshishi to‘g‘risidagi o‘zbek afsonasi bilan n.isenbat keltirgan temir qoziq, oqbo‘z ot va ko‘kbo‘z …

5 / 17

t, uch og‘a-ini botirlar, to‘rt tomon, besh kunlik dunyo, yetti ajdaho, yetti qaroqchi, to‘qqiz dasturxon, to‘qqiz tovoq, qirq boshli ilon, qirq qiz, qirq bir chiroq, kabi mifologik ramzlar «sirli» raqamlar magiyasi asosida yuzaga kelganligini inkor etib bo‘lmaydi. uch raqamining xalqimiz marosim folklorida ham ayrim urf-odatlar, udumlar qatida sig‘inish an’anasi sifatida yashab kelayotganligi bejiz emas. bu haqda professor b.sarimsoqov uch yo‘l haqidagi mifologik qarashlar to‘g‘risida fikr yuritib, shunday deydi: «uch yo‘l o‘z navbatida ezgulik va yovuzlikning ajralishi, bir-biridan uzoqlashish yo‘li hamdir. bunday yo‘lda xamma vaqt yaxshilik va yomonlik kuchlari saralanadi» yuqoridagi fikrlarni boyitib, m.jo‘raev quyidagicha yozadi: «bobolarimizning mifologik e’tiqodlariga ko‘ra, uch yo‘l-uch olamga olib boradi, ya’ni borsa kelar - zaminga, borsa xatar -ko‘kka, borsa kelmas - yer osti dunyosiga boradigan yo‘l nomidir». kuzatishimizcha, 3 yoshli bolalar asosan: bir, ikki, uch uchdan qolgan puch! - kabi qisqa sanamalarni ijro etadilar. bu badihaning birinchi misrasigina sanash ohangidagi raqamlarni ifodalaydi. lekin «uchdan qolgan puch» …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sanamalarning tarixiy ildizlari"

sanama janri mohiyati reja 1. sanamalarning tarixiy ildizlari 2. sanama janri mohiyati 3. sanamalarning tarixiy asoslari sanamalarning tarixiy ildizlari. sanamalar o‘ziga xos murakkab tarixiy taraqqiyot jarayonini bosib o‘tgan bolalar folklorining faol va mustaqil janri hisoblanadi. janrning paydo bo‘lishi, tabiatini oydinlashtirish va chegaralarini belgilash maqsadida jahon folklorshunosligida ayrim ishlar amalga oshirilgan. chunonchi, rus olimi g.s.vinogradov janrning tarixiy ildizlarini aniqlash fanning muhim vazifalaridan biri ekanligi xususida gapirar ekan, bu ishni amalga oshirishda sanama matniga urg‘u berish lozimligini ta’kidlaydi.u o‘zigacha yashagan a.kirievskiy, i.saxarov, v.sheyn to‘plagan qo‘shiq va sanamalar asosida janrning rus folklorida xviii asr boshlarida shakllanganlig...

This file contains 17 pages in DOC format (124.0 KB). To download "sanamalarning tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sanamalarning tarixiy ildizlari DOC 17 pages Free download Telegram