ionlovchi nurlar

DOCX 9 pages 28.8 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.8 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

ionlashtiruvchi nurlarning biologik ta’sir samaralariga ta’rif ionlovchi nurlarning turlari. ionlovchi nurlar tabiati buyicha ikki katta guruxga-korpuspulyar va kvant nurlarga bulinadi. korpuspulyar nurlar uta mayda, elementar zarrachalardan tartib topgan.eslatma. moddiy muxit atom va molekulalardan tarkib topgan. atom kimyoviy bulinmaydigan eng kichik zarracha bulib, (atom - bulinmas demakdir) tuzilishi - musbat zaryadli, ogir yadro va uning atrofida aylanuvchi elektronlardan tarkib topgan. atom yadrosi nuklonlar deb atalmish (nukleus - yadro) zarrachalardan tarkib topgan. nuklonlar ikki xil, musbat zaryadli zarachalar – protonlar va zaryadsiz zarrachalar –neytronlardan iborat. proton va neytronlar massasi atom massa birligiga, ya`ni 1ga teng. protonlar zaryadi +1ga teng. elektronlar zaryadi –1, massasi uta kichik, 1/1837 atom massa birligiga teng zarrachalardir. atom massasini belgilashda elektron massasi e`tiborga olinmaydi. elektronlar, protonlar, neytronlar elementlar zarrachalar xisoblanadi, ulardan atomlar tarkib topadi. bu zarrachalar, aloxida yoki turli nisbatda boglangan xolatda, nur sifatida namoyon bulishi mumkin. proton va neytronlar tugal zarrachalar bulmay, yanada kichik zarrachalardan tarkib topgan, …

2 / 9

kiladi. radioaktiv atomlardan uchib chikuvchi al`fa-zarrachalar energiyasi 2-11 mev (milion ev) ni tashkil kiladi. zarrachalar muxitdan tugri yunalish bilan utadi, uz yulida dastlab nisbatan siyrak, uning nixoyasida uta zich ionlar - ionizatsiya ustuni xosil kiladi. al`fa nurlari vositasida tashkaridan nurlash biologik uzgarishlar chakirmaydi, chunki bu nurlar yutilgan terining shox katlami ulik xujayralaridir. aksincha, al`fa nuri manbasining organizmga kirishi (ichki nurlash) chukur uzgarishlar keltirib chikaradi. bu sharoitda, nur tirik xujayralar orkali utadi, unda kuchli ionizatsiya va biologik uzgarishlar chakiradi. beta nurlar (β) asosan manfiy zaryadli zarrachalar - elektronlar (e-) yoki ularning aks zarrachasi pozitronlar (e+) okimidir. bu nurlar engil zarrachalarga kiradi. aksariyat beta nurlar sun`iy radiaktiv moddalardan tarkaladi. utuvchanligi xavoda 10 metr, yumshok tukimalarda 1 smgacha, kurgoshinda 0,3 mm. beta zarracha manfiy zaryadli bulgani uchun muxit atomlari elektronlarining elektr maydonida itariladi, massasi kichik bulgani tufayli osonlik bilan uz yunalishini uzgartiradi va egri chizikli yul (trek) xosil kiladi. nur dastasi anik cheklanmaydi. …

3 / 9

assasining kattaligi bir xil, ammo zaryadning xarakteri teskari- musbat. pozitronlar uz aks zarrachalari elektronlar bilan tuknash kelgancha yashaydi. tuknashish ularning annigilyatsiyasi, bir-birini yuk kilishga olib keladi. ular urnida ikkita kvant xosil buladi. bu kvantlar, atom elektronlariga tuknash kelib yutiladi. neytronlar (n0), massasi 1, zaryadsiz. asosan, ogir yadrolarni (239u 239ru) yadro reaktorlarida parchalab olinadi. bundan tashkari ba`zi transuran elementlar (292sf) parchalanishida xosil buladi. neytron nurlarining utuvchanligi juda kuchli, u suvda, vodorodli muxitda kuprok yutiladi. biologik ta`sir kuchi yukori, bu nurlar tibbiyotda nisbatan kam kullanadi. asosan tadkikot maksadlarida, sun`iy radioaktiv izotoplar olish va yadrolarni parchalashda ishlatiladi. proton nurlari – massasi 1, zaryadi +1 bulgan zarrachalar, sun`iy ravishda maxsus tezlatgichlarda xosil kilinadi, utuvchanligi katta, ionlashtirish kobiliyati kuchli. bu nur uchish yulining oxirida uta zich ionlash va kuchli biologik uzgarishlar chakiradi. proton nurlari tibbiyotda tananing chukur kismlarida yotgan kichik usmalarni davolashda keyingi yillarda kullana boshladi. asosan tadkikot maksadlarida va yangi radioaktiv izotoplar olish uchun …

4 / 9

iyalari yoki fizikaviy iborani ishlatsak fotonlar okimidir. bu nurlarga radiotulkinlar, infrakizil, yoruglik kabi muxitni ionlashtirmaydigan, - oralik xolatdagi ul`trabinafsha va ionlovchi xususiyatga ega rentgen, gamma, va yukori energiyali tormozlanish nurlari kiradi. bu nur tulkin tabiatli. kvant energiyasi ortib borgan sari nurning tulkin uzunligi kiskaradi, utuvchanligi ortib boradi. ul`trabinafsha nurlarning kiska tulkinli kismi ionlashtirish xususiyatiga ega, u tukimalarda bir-ikki mmga utadi. rentgen va gamma kvantlar energiyasi ancha katta, tulkin uzunligi kiska tukimalarda 5-10 sm va undan chukur masofaga uta oladi. kvant nurlari muxit atomlari elektronlariga duch kelib ularda yutiladi va bu elektronlarga nur tabiatini baxsh etdi. rentgen yoki gamma kvantni yutgan elektronlar muxit atomlarini β zarracha kabi ionlashtiradi. ionlovchi nur manbalarini ikki guruxga - tabiiy va sun`iy manbalarga bulish mumkin.tabiiy manbalarga kuyidagilar kiradi: 1.kosmik nurlar. ular tabiati jixatdan turli korpuskulyar yoki kvant nurlar okimidan iborat. 2.geologik jinslardagi radioaktiv moddalar. uran, radiy, poloniy, radon va boshka kimyoviy elementlar. 3.suv, xavo, odam tanasi …

5 / 9

riyalar, radioaktiv moddalarni kazib olish, uranni boyitish, fabrikalarning chikindilari, uran bilan ishlovchi ob`ektlarida texnologik jarayonlarining buzilishidan yuzaga kelgan, tabiiy muxitdagi radiatsiyaning sun`iy manbalari kozogistonda, semipalatinsk yadro poligoni; aqshda nevada shtatida va polineziya orollaridagi yadro poligonlari xududi va uning atrofidagi radioaktiv koldiklar va osmondan yogilgan chang, chelyabinsk shaxri yakinida techa dar`yosiga radioaktiv chiqindilarni katta miqdori tushishi natijasida yuzaga kelgan radioaktiv ifloslanish xavzasi, kishtim shaxri yakinida radioaktiv chikindilar portlashidan, chernobil, aesning avariyasi natijasida belorusiya, ukraina va rossiyaning unga yakin viloyatlarni kamrab olgan radioaktiv ifloslanish regionlari. 2.atom energetik, texnologik va tadkikot kurilmalari, turli tezlatgichlar, aeslar, tadkikot utkazish va radioaktiv moddalar olish uchun muljallangan reaktorlar, atom suv usti va suv osti kemalari, radioizotoplar olinadigan tsiklotronlar eksplatatsiyasi ma`lum darajada nurlanishga sabab buladi. 3.texnologik gamma va rentgen uskunalar. bu turdagi nur manbalariga sanoat maxsulotlari kalinligi va defektining nurli nazorat gamma ustanovkalari, aeroportlarda va boshka muxim axamiyatli ishlab chikarishda turli nazorat uskunalari misol buladi. 4.tibbiyotda kullanuvchi diagnostik …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlovchi nurlar"

ionlashtiruvchi nurlarning biologik ta’sir samaralariga ta’rif ionlovchi nurlarning turlari. ionlovchi nurlar tabiati buyicha ikki katta guruxga-korpuspulyar va kvant nurlarga bulinadi. korpuspulyar nurlar uta mayda, elementar zarrachalardan tartib topgan.eslatma. moddiy muxit atom va molekulalardan tarkib topgan. atom kimyoviy bulinmaydigan eng kichik zarracha bulib, (atom - bulinmas demakdir) tuzilishi - musbat zaryadli, ogir yadro va uning atrofida aylanuvchi elektronlardan tarkib topgan. atom yadrosi nuklonlar deb atalmish (nukleus - yadro) zarrachalardan tarkib topgan. nuklonlar ikki xil, musbat zaryadli zarachalar – protonlar va zaryadsiz zarrachalar –neytronlardan iborat. proton va neytronlar massasi atom massa birligiga, ya`ni 1ga teng. protonlar zaryadi +1ga teng. elektronlar zary...

This file contains 9 pages in DOCX format (28.8 KB). To download "ionlovchi nurlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlovchi nurlar DOCX 9 pages Free download Telegram