dialetika falsafa metodi sifatida

PDF 14 pages 154.9 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 154.9 KB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu: dialetika falsafa metodi sifatida reja: 1. dialektika falsafiy metod sifatida 2. dialektik tafakkurning asosiy metodologik tamoyillari dialektika so‘zi yunon tilida «suhbatlashuv san'ati», «bahslashuv san'ati» degan ma'noni bildiradi. turli nuqtai-nazarlarni izohlash, o‘z fikri to‘g‘riligini isbotlash mahorati suqrot va aflotunda yaqqol namoyon bo‘lgan. ularning ta'kidlashicha, haqiqatning qandaydir yangi narsa, ya'ni bahsning boshlanishida bo‘lmagan, lekin muhokama jarayonida paydo bo‘lgan narsa sifatida tug‘ilishiga muloqot yordam beradi. shu tariqa tafakkurning ijodiy asosi shakllanadi. lekin, nima uchun insonning ijodiy tafakkuri dialektikdir? borliqning ziddiyatliligi borliq haqidagi fikrlarning ziddiyatliligida o‘z aksini topadi. borliqning o‘zi doimo o‘zgarish va rivojlanishda bo‘lganligi uchun odamlar ko‘pincha shu haqda bahslashadilar. uzoq vaqtgacha, dunyo o‘zgarmasdir, deb kelingan edi. keyinchalik uning o‘zgaruvchanligi haqidagi g‘oya paydo bo‘ldi. geraklitning bir daryoga ikki marta tushib bo‘lmaydi, degan so‘zlarini eslaylik. xo‘sh, faylasuflardan qaysi birlari haq? dunyo o‘zgarmasdir, deganlarimi yoki, u o‘zgaruvchandir, deganlarimi? sog‘lom fikr dunyoda o‘zgaruvchanlik ham, barqarorlik ham mavjudligidan dalolat beradi. lekin ularning ziddiyatli birligini tushunchalar tilida …

2 / 14

. shuning uchun hamisha yo‘lning predmet o‘ta olmaydigan biron bir qismi qolaveradi. zenon shunga asoslanib, harakatdagi predmet qanday tezlik bilan harakatlanmasin hyech qachon so‘nggi nuqtaga yeta olmaydi, chunki, yo‘lning o‘tilgan qismlari uzunligining har qanday yig‘indisi hyech qachon yo‘lning butun uzunligiga teng bo‘lolmaydi, deb o‘ylagan. shuning uchun u harakat umuman mumkin emas, degan xulosaga keladi. albatta, zenon harakat mumkin emasligining mantiqiy isboti bilan uning mumkinligini hissiy idrok etish o‘rtasidagi tafovutni ko‘rgan. shuni aytish kerakki, bugungi kunda ham bu ziddiyatni fan to‘laligicha bartaraf eta olgan emas. mazkur muammoning hozirgi zamon tadqiqotlarida (b.rassel, a.gryunbaum) bu dixotomiya differensial operatsiyalar va integral operatsiyalar qarama-qarshiligi asoslari to‘g‘risidagi muammo sifatida ta'riflanadi. dialektika elementlari qadimgi hindiston va xitoy falsafasida ham mavjud bo‘lgan. masalan, daosizm falsafasiga ko‘ra, dunyoda hyech narsa doimiy emas: bir xil narsalar ketadi, boshqalari keladi, birlari ravnaq topadi, boshqalari zavol topadi. hodisalar muayyan yetuklik darajasiga yetkach, o‘z ziddiga aylanadi: noto‘la to‘laga, egri to‘g‘riga, bo‘sh narsa to‘la …

3 / 14

bordi, ayniqsa, falsafa teologiya xizmatkoriga aylantirilgan g‘arbiy yevropaga qaraganda yaqin va o‘rta sharqda ko‘proq rivojlandi. yangi zamonda umuman xvii-xviii asrlar falsafasida tafakkur usulini metafizik usul deb tavsiflash mumkin bo‘lsada, dekart, spinoza, leybnits va boshqalarda dialektik g‘oyalarni uchratish mumkin. dialektika nemis klassik falsafasi doirasida va eng avvalo xegel falsafasida kuchli rivojlandi. agar antik dialektika aqliy farazlarga (masalan, dunyoning o‘zgaruvchanligi, ziddiyatliligi to‘g‘risidagi g‘oyalarga) asoslangan bo‘lsa, xegel dialektikasi asosan o‘z zamonasining ilmiy yutuqlariga tayandi va nazariy g‘oyalarning mukammal tizimi sifatida gavdalandi. xegel eng avval dialektikaning asosiy tushunchalarini – uning kategorial apparatini ta'riflab berdi, bu apparat bugungi kunda ham muvaffaqiyatli amal qilib turibdi. xegel dialektikasining asosiy tushunchalari va qonunlari tizimi aloqalar, o‘tishlar, o‘zgarishlarning turli- tumanligini va umuman rivojlanishni jarayon sifatida aks ettira olar edi. xegel birinchi bo‘lib taraqqiyotning asosiy qonunlarini: sifat va miqdor o‘zgarishlarining bir-biriga o‘tishi qonunini, qarama-qarshiliklarning birligi va kurashi qonunini, inkorni-inkor qonunini ta'riflab berdi. xegel dialektikaning asosiy prinsiplarini: hodisalarning universal aloqasi prinsipini, …

4 / 14

i. messianlik dialektikasi o‘z ta'limotiga praktika tushunchasini asos qilib oladi va butun dunyoga sotsiologiya kategoriyalari nuqtai-nazaridan qaraydi. xx asr dialektik falsafasining ma'lum yo‘nalishlaridan biri mashhur frankfurt maktabining namoyondalaridan biri t.adornoning negativ dialektikasidir. bu maktabning asosiy g‘oyasiga ko‘ra, rivojlanish buzishdir, hammani va hamma narsani inkor etishdir. t.adornoning «negativ dialektikasi»ga ko‘ra, qarama- qarshiliklar kurashi, miqdorning sifatga o‘tishi, turli tizimlarning o‘sishi va murakkablashuviga emas, balki aksincha, uning parchalanishiga, o‘lishiga yo‘nalgan. adorno ijtimoiy tizimlarning rivojlanishiga diqqatni jalb qiladi va rivojlanishning asosi regressiv ijtimoiy o‘zgarishlardir (refleksiyaning o‘lishi, uning stereotip reaksiyalar, fikrlash shablonlari bilan almashinishi va hakozolardir), deb biladi. jamiyatda bu ommaviy madaniyatning rivojlanishi va yoyilishi, insoniy munosabatlarning standartlashuvi, o‘ziga xosliklarning yo‘qotilishi orqali ifodalanadi. «negativ dialektika»da inkor har qanday tushunchalar tizimidan voz kechish, qandaydir pozitiv model bo‘lmagan utopiyaning konkret imkoniyatlarini deb har qanday dialektiklikni inkor etish sifatida ko‘rinadi. dialektika sohasida fransuz faylasufi g.bashlyarning neoratsionalizmi vujudga keladi. u bilish jarayonida ratsionalizm bilan empirizmning doimiy (dialektik) o‘zaro ta'sirini …

5 / 14

ementlaridir. bir tomondan, bunday tamoyillar tizimining shakllanishi bu falsafiy tafakkurning yuqori darajada rivojlanganligining ko‘rsatkichidir. chunki bunday tizim tarkibida falsafa va fan taraqqiyotida yaratilgan bilimlar yig‘iladi va sintez qilinadi. ikkinchi tomondan falsafiy nazariyaning kvintessensiyasini, mohiyatini va eng asosiy mazmunini tashkil qiluvchi metodologik tamoyillar tizimi falsafa kelgusi rivojining sermaxsul quroli va vositasi bo‘lib hizmat qiladi. falsafiy ta'limotning metodologik tamoyillar tizimi uning yalpi boyligi va evristik ahamiyatini eng kuchli, sintetik va umumlashgan tarzda ifoda etadi. turli falsafiy tizimlar turli falsafiy metodologik tamoyillarga asoslanadi. biz dialektik falsafaning metodologik tamoyillarini bayon qilishga harakat qilamiz. dialektik falsafada metodologik tamoyillar elementlari o‘zaro bog‘langan va o‘zaro ta'sir qiluvchi birbutun izchil tizimni tashkil qiladi. bu tamoyillar mazmuni o‘zgarmas, qotib qolgan emas va falsafa, fan, amaliyot yutuqlari asosida yangilanib, boyitilib va konkretlashtirib boriladi. asrlar mobaynida insoniyat ongida rivojlanish g‘oyasi shakllanib kelgandir. dastlab bu g‘oya bir hodisaning vujudgakelishi va boshqasiga aylanishi haqidagi tasavvur shaklida uyg‘ongan. bunday aylanishni esa yopiq doira shaklida, …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dialetika falsafa metodi sifatida"

mavzu: dialetika falsafa metodi sifatida reja: 1. dialektika falsafiy metod sifatida 2. dialektik tafakkurning asosiy metodologik tamoyillari dialektika so‘zi yunon tilida «suhbatlashuv san'ati», «bahslashuv san'ati» degan ma'noni bildiradi. turli nuqtai-nazarlarni izohlash, o‘z fikri to‘g‘riligini isbotlash mahorati suqrot va aflotunda yaqqol namoyon bo‘lgan. ularning ta'kidlashicha, haqiqatning qandaydir yangi narsa, ya'ni bahsning boshlanishida bo‘lmagan, lekin muhokama jarayonida paydo bo‘lgan narsa sifatida tug‘ilishiga muloqot yordam beradi. shu tariqa tafakkurning ijodiy asosi shakllanadi. lekin, nima uchun insonning ijodiy tafakkuri dialektikdir? borliqning ziddiyatliligi borliq haqidagi fikrlarning ziddiyatliligida o‘z aksini topadi. borliqning o‘zi doimo o‘zgarish va rivojlanishd...

This file contains 14 pages in PDF format (154.9 KB). To download "dialetika falsafa metodi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: dialetika falsafa metodi sifati… PDF 14 pages Free download Telegram