ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari

DOCX 16 pages 415.8 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 415.8 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari reja: 1.ahmad al-farg’oniyning hayoti va ijodi 2. ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari 3. ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashxur mutafakkir 1. ahmad al-farg’oniyning hayoti va ijodi o’rta asrlarda yashagan markaziy osiyolik olimlar orasida buyuk astronom riyozidon(matemika) va jug’rofiydon(geograf) al-farg’oniy salmoqli o’rin egallaydi. uning to’liq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg’oniydir. u farg’ona vodiysining qubo (quva) tumanida tug’ilgan. quva shahri o’sha davrning madaniy –ilmiy markazlaridan bo’lgan. 20 yoshgacha quva shahrida yashab, shu yerda ta’lim oladi. aniqlanishicha, al-farg’oniy haqidagi biografik ma’lumotlar saqlanmaganligi uchun u qachon va qayerda tug’ilganligi, qayerda ta’lim olganligi haqida faqat taxmin qilishimiz mumkin. u haqidagi eng so’nggi ma’lum sana 861 yil bo’lgani uchun shu sanadan so’ng u ko’p yashamagan ko’rinadi. uning vafoti 865 yil atrofida deyish mumkin. viii asr oxiri va ix asr boshlarida farg’onaning poytaxti axsikant(yoki axsi) edi va bu shaharni vodiyni nomi bilan farg’ona, deyilardi. axsikantda arab noibi turar …

2 / 16

orildi. yuksak madaniyatli shaharlar – qubo yoki axsikatdan kelib chiqqan al-farg’oniy qadimgi an’analarga asoslangan bilim va ma’lumotni o’z vatanida olganiga shubhalanmasa bo’ladi. ana shu chuqur bilimlari tufayli al-ma’mun uni o’z huzuriga taklif qilgan. tadqiq qilinjshicha, yosh, navqiron ahmad olim sifatida farg’ona zaminida shakllanadi. uning nomi o’sha davrlardayoq keng tarqalib, marv ( hozirgi turkmanistonning mari) shahriga taklif etiladi. ahmad al-farg’oniy nomi ko’p o’tmay, ko’p e’tibor qozonadi. al-farg’oniy xalifa xorun ar-rashidning sharqiy yerlaridagi noibi, o’g’li abdullohning (bo’lajak xalifa al-ma’munning) marvdagi olimlari doirasiga kirgan. marv avvaldan, sosoniylar davridanoq yirik ilmiy markaz hisoblangan. 651 yili eng so’nggi sosoniy shahonshoh yazidgard ibn shahriyor arablar taqibidan qochib, bu yerga kelganida poytaxtdagi kutubxona kitoblarini ham olib kelganligi ma’lum. marv arablar qo’l ostida ham madaniy markaz sifatidagi o’z mavqeini yo’qotmadi, aksincha to mo’gul istilosigacha taraqqiy etib bordi. xalifa xorun ar-rashid 809 yili tusda to’satdan vafot etadi va uning vasiyatiga ko’ra, bag’dodda taxtga o’g’li – muhammad al-amin nomi bilan …

3 / 16

satadi. ma’lumki, markaziy osiyolik olimlar, jumladan muhammad xorazmiy, ahmad farg’oniy, abbos ibn said javhariy va ahmad ibn abdulloh marvaziy kabi ko’plab olimlarimiz yevropa adabiyotlarida arab olimlari, deb nomlanib kelindi. ehtimol buning sababi o’sha davrlarda arab imperiyasining kuchaygan davri bo’lishi, bundan tashqari, islom dini markaziy osiyoga qutayba tomonidan yoyilishi natijasida arab tilining asosiy adabiy va aloqa tili bo’lib qolishi sababli allomalarimizning asarlari ham arab tilida yozilganligi sabab bo’lgandir. al-farg’oniyning misrga qanday qilib kelib qolganligini ashraf ahmedov shunday izohlaydi. “ma’lumki, al-ma’mun marvdan bag’dodga nafaqat olimlarni, g’ulomlari bo’lmish turk askarlarini ham olib kelgan edi. bag’dodga kelishi bilan u ma’lum ma’noda askarlarni turklashtirdi: ana shu turk askarlaridan lashkarboshilar tayinladi. xalifa turk g’ulomlaridan biri buxorolik to’lunni suriya, falastin va misrdagi lashkarboshilarning amiri etib tayinladi. uning o’gli ahmad esa suriya va misrni mustaqil, deb e’lon qilib, to’luniylar sulolasiga asos soldi. al-xorazmiy xalifa al-ma’munnig yaqin odami va maslahatchisi bo’lgani kabi al-farg’oniy ham t’olunning yaqin odami bo’lishi mumkin …

4 / 16

bha yo’q. o’ylaymizki, al-farg’oniyning ijodi va ilmiy merosiga kelsak, uning asarlari nomlari dalolat berishicha, ular asosan astronomiyaga bag’ishlangan. ahmad farg’oniy asarlaridan astronomiyaga oid bo’lgan faqat quyidagi sakkiz asarning yetib kelganligi, ularning zamonaviy tillardagi tarjimasining yo’qligi yana ham achinarli. ular quyidagilardir: “astronomiya asoslari haqida kitob”, “astrolyabiya yasash haqida kitob”, “astrolyabiya bilan amal qilish haqida kitob”, “al-farg’oniy jadvallari”, “ oyning yer ustida va yer ostida bo’lish vaqtlarini aniqlash haqida risola”, “quyosh soatini yashash haqida kitob” va “al –xorazmiy zijining nazariy qarashlarini asoslash ”. bu qo’lyozmalarning va ulardan ayrimlarining chet tillardagi tarjimasining ham bizda yo’qligi nihoyatda achinarlidir. manbalardan ma’lum bo’lishicha, ahmad farg’oniyning hozircha ma’lum bo’lgan va yuqorida nomlari keltirilgan asarlaridan faqat ikkitasi, “astronomiya asoslari haqida kitob” va “astrolyabiya yashash haqida kitob” xii asrdan boshlab dastlab ispan va lotin tillariga tarjima qilingan. shunday qilib, xalifalikda viii asr oxiri va ix asrda fan hamda madaniyat sohasidagi ulkan ko’tarilish asosan xalq ommasi ongi va tafakkuridagi progressiv …

5 / 16

ajasining uzunligini o’lchashda ishtirok etganini ham aytgan. al-farg’oniyning hayoti haqidagi eng so’nggi va eng aniq xabar 861 yil bilan bog’lanadi. u shu yili qohira yaqinidagi ravzo orolida nilometrni, ya’ni nil daryosi suvi sathini belgilovchi uskunani yasagan yoki ta’mirlagan. bilshimizcha, ahmad al-farg’oniy ko’plab qomusiy asarlar muallifi ekanligi tarixiy manbalarda qayd etilgan. biroq uning ba’zi ishlari bizgacha yetib kelmagan. shunga qaramasdan, mavjud asarlarning o’zi ham olimning yirik ilmiy salohiyatidan darak beradi. jumladan, al-farg’oniyning osmon jismlarini o’rganuvchi usturlob qurulmasi haqida qisqa risolasi, “kitob usul al-falak”, “kitob al-fusul ixtiyor al-majistiy”, “kitob javome ilm an-nujum val-harakat as-samoviya” singari asarlari ma’lum. ahmad al-farg’oniyning “kitob javome’ ilm an-nujum val-harakat as-samoviya” asari uning eng muhim ilmiy ishlaridan biri hisoblanadi. bu asarni al-farg’oniy 840 yil atrofida yozgan, chunki kitob ichida shu sana qalamga olingan. asar xii asrda ikki marta lotin tiliga va bir marta yahudiy tiliga tarjima qilingan. birinchi lotincha tarjimani 1145 yili seviliyali ioann va ikkinchisini 1175 yili …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari"

ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari reja: 1.ahmad al-farg’oniyning hayoti va ijodi 2. ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari 3. ahmad al farg'oniy o'rta osiyolik mashxur mutafakkir 1. ahmad al-farg’oniyning hayoti va ijodi o’rta asrlarda yashagan markaziy osiyolik olimlar orasida buyuk astronom riyozidon(matemika) va jug’rofiydon(geograf) al-farg’oniy salmoqli o’rin egallaydi. uning to’liq ismi abul abbos ahmad ibn muhammad ibn kasir al-farg’oniydir. u farg’ona vodiysining qubo (quva) tumanida tug’ilgan. quva shahri o’sha davrning madaniy –ilmiy markazlaridan bo’lgan. 20 yoshgacha quva shahrida yashab, shu yerda ta’lim oladi. aniqlanishicha, al-farg’oniy haqidagi biografik ma’lumotlar saqlanmaganligi uchun u qachon va qayerda tug’ilganligi, qayerda ta’lim olganligi haqida faqat taxmin qil...

This file contains 16 pages in DOCX format (415.8 KB). To download "ahmad al farg'oniyning ilmiy asarlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ahmad al farg'oniyning ilmiy as… DOCX 16 pages Free download Telegram