abu rayhon beruniyning pedagogik qarashlari

DOCX 14 pages 32.6 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 32.6 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

abu rayhon beruniyning pedagogik qarashlari reja 1 abu rayhon beruniyning ma`rifiy qarashlari 2 beruniyning ijtimoiy-falsafiy qarashlari 3. beruniy odob-axloq haqida 4.beruniyning didaktik g`oyalari 1 abu rayhon beruniyning m`rifiy qarashlari o`rta asrning buyuk qomusiy olimi, beqiyos aql-zakovat sohibi beruniy fanlarning va ijtimoiy hayotning juda ko`p jiddiy muammolarini to`g`ri hal qilib, shular asosida ko`plab ilmiy asarlar yaratgan ulkan donishmanddir. u falsafa, ijtimoiyot, tarix va boshqa fanlarning rivojlanishiga katta hissa qo`shgan. abu rayhon ibn ahmad beruniy 973-yilda o`rta osiyoning yirik madaniyat markazi ― xorazmning kot (hozirgi beruniy shahri) atrofida tug`ildi. u o`z yurtida tahsil ko`rgan. bir necha tillarni va falsafa, falakiyot ilmi, matematika fanlarini mukammal o`rgangan, botanika, mineralogiya va boshqa tabiiy fanlarga ham qiziqqan. beruniy markaziy osiyolik buyuk matematik va falakiyotshunos olim abu nasr ibn iroqni ustoz deb bilgan. u yoshlik chog`idanoq fanda, ayniqsa, falakiyot ilmida katta muvaffaqiyatlarga erishgan. masalan, 16 yoshida mustaqil holda falakiyotshunoslikka oid kuzatishlar olib brogan va ma`lum natijaga erishgan. …

2 / 14

maliy masalalarini hal etish bilan birga, sharqda birinchi bo`lib globus yasadi va astronomiyaga oid bir necha kitob yozdi («kartografiya», «globus yasash kitobi», «yerdagi joylarning uzunlama va kenglamalarini aniqlash haqida maqola» va boshqalar). beruniy hali yosh olim bo’lishiga qaramay, kotda 994-995-yillari astronomik asboblar ixtiro qilib kuzatishlar o’tkazgan. o’sha davrda kaspiy bo’yi viloyatlarida qobus ibn vushmagir yosh olimga xayrixohlik ko’rsatadi. «shamsal-maoliy» («oliy martabalar quyoshi») laqabi bilan mashhur bo`lgan bu podshohga bag’ishlab beruniy «qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» asarini yozadi va unga taqdim etadi. bu asar beruniy nomini yaqin va o’rta sharqqa mashhur qildi. beruniy bu yerda «xorazmning mashhur kishilari», «turar joylar orasidagi masofani tekshirish uchun joylarning oxirgi chegaralarini aniqlash» asarini yaratdi. bu asarda geografiya va astronomiya fanlari bilan bir qatorda paleontologik kuzatishlar natijalari ham bayon qilingan. 995-yilda kot shahri gurgonj amiri ma`mun і tomonidan bosib olindi. xorazmda hukmronlik qilayotgan afrig`iylar sulolasi qulatilib, shahar vayron qilindi. bunday sharoit beruniyni vatanini tashlab ketishga majbur etgan. …

3 / 14

t va hokimiyat uchun kurash boshlanib, movarounnahrda qoraxoniylar davlati barpo etiladi. xurosonda mahmud g’aznaviy (998-1030) hukmronligi o’rnatilib, qoraxoniylar bilan tuzilgan shartnomaga muvofiq xorazm mahmud g’aznaviy davlatiga tobe bo’ladi. ma'mun akademiyasidagi ko’plab olimlar qatori beruniy ham g’aznaga olib ketiladi va u yerda ijodini davom ettiradi. jurjonda beruniy o`zining mashhur “al-osorul boqiya an il qurun ul holiya” nomli (“qadimgi xalqlardan qolgan yodgorlik”) asarini yozadi. unda yunonlar, forslar, arablar, so`g`diylar, xorazmliklar va boshqa xalqlarning taqvim tizimi mufassal bayon qilingan. shuningdek falakiyot va matematikaga oid masalalarga ham katta e`tibor berilgan. o`rta osiyoning tarixi va madaniyati haqida qiziqarli ma`lumotlar keltirilgan. 1004-yilda beruniy o`z vataniga qaytib, urganchda ilm-fanga homiylik qilayotgan xorazmshoh ma`mun іі (1009―1017) atrofida mashhur olimlar, jumladan, sino, beruniyning ustozi abu nasr ibn iroq, tabib abu sahl masixiylar safiga qo`shiladi. ular fanning turli sohalarida ish olib boradilar. beruniy ana shu ilmiy doirada muhim rol o`ynagan. 1017-yilda xorazm ibn mahmud g`aznaviy tomonidan bosib olindi. u qurol …

4 / 14

fasi, tarixi, geografiyasi, aholisining etnik tarkibi, urf-odati, e`tiqodlari haqida boy ma`lumotlar to`plangan. “hindiston” butun o`rta asr fanidagi mislsiz asardir. shu asar orqali beruniy ko`z oldimizda faqat tarixchi, geograf, falakiyotshunos, lingvist va faylasuf olim sifatidagina emas, buyuk insonparvar pedagog irqiy va diniy xurofotlarga qarshi kurashgan ma`rifatparvar sifatida ham gavdalanadi. beruniyning yana bir muhim asari «munajjimlik san'atidan boshlang’ich tushunchalar»dir. bu asarda ham u bir qancha fanlar yuzasidan dastlabki tushunchalar, ma`lumotlar bergan. mahmud g’aznaviyning hindistonga yurishlarining birida beruniy ham hamroh bo’lib boradi. u sanskritni bilganligi uchun hind xalqi madaniyati, adabiyoti va san'ati bilan yaqindan tanishish imkoniyatiga ega bo’ladi va bu mehnatlari natijasida 1030-yili o’zining sharq va g’arbda keng e'tirof qilingan mashhur «hindiston» asarini yaratadi. kitobning to’liq nomi «hindlarning aqlga sig’adigan va sig’maydigan talimotlarini aniqlash kitobi» bo’lib, aytishga qulay bo’lishligi uchun qisqacha «hindistonga oid tadqiqlar» yoki «hindiston» deb yuritiladi. akademik v.r.rozen asarni «sharq va g’arbning qadimgi va o’rta asrdagi butun ilmiy adabiyoti orasida bunga …

5 / 14

beradi. beruniy astronomiyaga oid «al-qonun al-mas'udiy» («mas'ud qonuni») nomli yirik asarini shox mas'udga bag’ishlaydi. olimlar bu asarni matematika va astronomiyaga oid ungacha yozilgan barcha asarlardan yuqori qo’yadilar. arab olimlaridan yoqutning yozishicha: «mas'ud qonuni» kitobi matematika va astronomiya bo’yicha ungacha yozilgan hamma kitoblar izini o’chirib yuborgan». beruniyning ilmiy bilimlarni egallash yo’llari, usullari haqidagi fikrlari hozirgi davr uchun ham dolzarbdir. o’quvchiga bilim berishda: - o’quvchini zeriktirmaslik; - bilim berishda bir xil narsani yoki bir xil fanni o’rgatavermaslik; - uzviylik, izchillik; - tahlil qilish va taqqoslash; - ma`lumdan noma'lumga, yaqindan uzoqqa, soddadan qiyinga qarab borish; - takrorlash; - yangi mavzularni qiziqarli, asosan, ko’rgazmali bayon etishga e'tibor berish kerakligi o’qtiriladi. beruniy fan sohasidagi yodgorliklarni, ilmiy bilimlarga oid qoldirilgan barcha boyliklarni qunt bilan o’rganishga da'vat etadi. abu rayhon beruniy 1048-yil vafot etdi. u o`zidan keyingi avlodlarga g`oyat boy ilmiy meros qoldirdi. o`rta asr arab tarixchisi va geografi yoqut hamaviyning (xiii asr) yozishicha, beruniy falakiyotshunoslik, mantiq, …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu rayhon beruniyning pedagogik qarashlari"

abu rayhon beruniyning pedagogik qarashlari reja 1 abu rayhon beruniyning ma`rifiy qarashlari 2 beruniyning ijtimoiy-falsafiy qarashlari 3. beruniy odob-axloq haqida 4.beruniyning didaktik g`oyalari 1 abu rayhon beruniyning m`rifiy qarashlari o`rta asrning buyuk qomusiy olimi, beqiyos aql-zakovat sohibi beruniy fanlarning va ijtimoiy hayotning juda ko`p jiddiy muammolarini to`g`ri hal qilib, shular asosida ko`plab ilmiy asarlar yaratgan ulkan donishmanddir. u falsafa, ijtimoiyot, tarix va boshqa fanlarning rivojlanishiga katta hissa qo`shgan. abu rayhon ibn ahmad beruniy 973-yilda o`rta osiyoning yirik madaniyat markazi ― xorazmning kot (hozirgi beruniy shahri) atrofida tug`ildi. u o`z yurtida tahsil ko`rgan. bir necha tillarni va falsafa, falakiyot ilmi, matematika fanlarini mukammal o`rg...

This file contains 14 pages in DOCX format (32.6 KB). To download "abu rayhon beruniyning pedagogik qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: abu rayhon beruniyning pedagogi… DOCX 14 pages Free download Telegram