savdogarchilikning ma’naviy ahloqiy me’yorlari

DOC 79,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1407746735_58202.doc savdogarchilikning ma’naviy ahloqiy me’yorlari reja: 1. savdogarchilikka bolalikdan o‘rganish. qobusnoma. 2. a.navoiy savdogarchilik haqida. savdogarlarning vazifalari. 3. yusuf xos xojib savdogarchilik haqida. 4. ibn xaldun savdo haqida. 5. a.temur saltanatida savdoning ahvoli haqida. 6. zaxiriddin bobur savdo ishi haqida. “mubayin” va uning mazmuni. 1. savdogarchilikka bolalikdan o‘rganish. qobusnoma. vii-asr boshida samarqandda bo‘lgan xitoy imperatorining elchisi vey szey o‘z xotiralarida markaziy osiyoda savdoning ahvoli haqida bunday deb yozgan edi: «bolalarni besh yoshidan savdoga o‘rgatadilar, o‘qishni o‘rgangach savdo ishini o‘rganishga yuboradilar.» xaqiqatdan ham markaziy osiyo mamlakatlarida yosh bolalarni savdo karvonlari bilan uzoq mamlakatlarga yuborishlari haqida tarixiy manbalarda ma’lumotlar bor. markaziy osiyoda savdo chuqur ildizlarga ega. eramizda avval 2-1 asrlarda markaziy osiyoda mavjud bo‘lgan baqtriya davlati aholisining urf-odatlari ta’riflangan qadimiy xitoy manbalarida: «aholi savdo ishlarida mohir», deb yozilgan. o‘sha qadim zamonlarda markaziy osiyo xalqlari qo‘shni xalqlar bilan yaqin savdo, siyosiy, madaniy aloqalar o‘rnatganlar. savdo ishining rivojlanishi savdo ilmini yaratishni taqozo qilgan, shuning …

iyinchiliklari tirikchiligi yaxshi o‘tishi uchun xizmat qilsa va topgan foydasi ko‘ngil farog‘ati uchun sarflansa, yaxshi bo‘ladi. shahar olib-sotari xiyonatchi, o‘z foydasini ko‘zlagani holda qahatchilik tilaydi, uning maqsadi - elga ziyon yetkazish, orzusi - arzon olib qimmat sotishdir. do‘konida insofdan bo‘lak hamma mato mavjud.»70 ko‘rinib turibdiki, savdogarning mehnatini navoiy olijanob ish deb hisoblagan, uni vatanni himoya qiluvchi jangchiga qiyos qilgan, olibsotarni esa la’natlagan. olibsotarlarning nopokligini fosh qilib u shunday degan: «shahar olib sotari hiyonatchi, o‘ziga foyda va musulmonlarga qaxat istovchi. xalqqa ziyon uning foydasi, arzon olib, qimmat sotmoq uning orzusi. olishda shoyini bo‘z deydi, sotishda bo‘zni maqtab shoyi to‘g‘risida ko‘p so‘zlaydi. bo‘yrani kimxob o‘rnida sota oladigan bo‘lsa to‘xtatib turish yo‘q.»71 savdogarlarda u jamiyat uchun foydali uning moddiy ehtiyojlarini qondiruvchi kishilarnigina emas, balki tinchlik elchilari, ilg‘or fikrlarni tarqatuvchilarni ko‘rgan. savdogarlarni ma’naviy-ahloqiy qiyofasini u shunday ta’riflagan: «sayohatchi savdogar o‘lkalar va shaharlar holidan xabardor bo‘ladi, ajoyib narsalar to‘g‘risida afsona aytadi va qiziq voqealar haqida …

an maqsadi aziz kishilar suxbatiga yetishmoq bo‘lsa, yaxshi qarashlaridan qiynalganlar ishiga yengillik kelsa, dini to‘lov (zakot) bo‘ynida qolmasa, fuqoro xaqini o‘z bo‘yniga olmasa; nainki molini aziz asrab, o‘zini xor etsa, o‘z molini xukumat solig‘i (tamg‘a)dan yashirib, o‘ziga xorlik yetishsa, yoki merosxo‘rining sochmog‘i uchun to‘plasa, yoki biror hodisa kuzgashi uchun jamg‘arsa, bunday kishi savdogar emas, mardikordir, o‘zining xasis va pastkashligidan hamisha qiynoqdadir.»72 navoiyning fikricha, savdogar ilg‘or fikrli kishidir. jamiyat unga quyidagi vazifalarni yuklaydi: 1.bir mamlakatdan ikkinchi mamlakatga tovarlarni keltirish borasida mehnat qilish ; 2.tovarlarning taqchilligi va ortiqchaligini bartaraf qilish; 3.iqtisodiy muvozanatni ta’minlash ; 4.ilg‘or fikrlarni tarqatish. savdogarlarga navoiy yuklagan to‘rtta vazifadan uchtasi iqtisodiy masalalarni yechishga qaratilgan. shu bilan birga u savdogarlarga quyidagi talablarni ham qo‘ygan: «savdogar foydaga erishishi lozim, savodxon bo‘lishi, yaxshi kiyinishi va yeyishi lozim». talablar ichida ham foydaga erishish sof iqtisodiy va eng muhim masaladir. savdogar o‘z vatani va qo‘shni mamlakatlarning ijtimoiy iqtisodiy ahvolini biluvchi, voqea va hodisalarning mohiyatini …

beri u turli xalqlarni bir-birlari bilan bog‘lab kelgan. xalqlar o‘rtasida iqtisodiy va madaniy aloqalarni yo‘lga qo‘yish tarixida savdo karvonlarining o‘rni katta bo‘lgan. savdogarlar boshqa mamlakatlarga taraqqiyotning turli sohalarida erishilgan va kishilarni ma’naviy ahloqiy tarbiyalashda katta ahamiyatga ega bo‘lgan qadriyatlarni tarqatganlar, ularning madaniy darajasini ko‘targanlar. markaziy osiyoning yirik shaharlari bo‘ylab o‘tgan buyuk ipak yo‘li osiyo, yevropa xalqlari o‘rtasida iqtisodiy, ilmiy, madaniy aloqa vositasi bo‘lib kelgan. savdogarlar ijodkorlarning asarlarini tarqatganlar, tarjimonlik, elchilik qilganlar, kitob savdosini yo‘lga qo‘yganlar, maktublar xabarlar yetkazganlar. xalqning ezgu istaklari talablarini yusuf xos xojib ana shu buyuk ipak yo‘lida joylashgan qashkar hukmdori bug‘ro qoraxonga yetkazgan. xalqning uchinchi talabini u shunday ifodalagan: «karvon yo‘llarini qaroqchilar, talon - taroj qiluvchilardan saqla, ularni osoyishtaligini ta’minla». yusuf xos xojib savdogarlarga shunday ta’rif bergan: 1.savdogarlarning mashg‘uloti - olish va sotish, ya’ni mamlakatlar o‘rtasida tovar ayirboshlashni yo‘lga qo‘yish; 2.mashriqdan mag‘ribgacha mamlakatlarni kezib, senga kerak bo‘lgan narsani olib kelish, ya’ni aholining ehtiyojini qondirish; 3.hamisha foydaga intilish. …

huvining asosiy vositasi oldi - sotdidir. shuning uchun ibn xaldun o‘z tadqiqotida tabiiy ravishda tovar almashuvi masalalari bilan to‘qnashgan. «insonning qo‘li butun dunyoga va undagi hamma narsalarga yetadi, chunki olloh insonni o‘zining yerdagi noibi qilib yaratgan. insonlar nimanidir olish uchun qo‘llarini cho‘zadi, bu ularga xosdir; bir odamni qo‘liga kirgan narsani boshqa odam agar uning evaziga teng narsa bermasa, olishi man qilinadi.»74 savdoning mohiyatini u kishining olish va sotish baholari o‘rtasidagi farqi hisobiga foyda olishga intilish deb bilgan. u foyda olishning ikki yo‘nalishini ko‘rsatgan. «foydaga odam, tovarlarni g‘amlab va ularning bahosini kutib yoki ularni olgan mamlakatlarga ko‘ra talab katta bo‘lgan boshqa mamlakatga keltirib erishishi mumkin.»75 ma’lumki, narxlar hamisha va hamma tovarlarga ko‘tarilmaydi, baholarning o‘zgarishi tovarga bo‘lgan talab va taklif o‘rtasidagi nisbatga bog‘liq. baholarning o‘zgarishi hisobiga foydaga erishish uchun savdogar bozor konyukturasini unga ta’sir etuvchi ijtimoiy - iqtisodiy hodisalarni yaxshi bilishi lozim. aks holda u zarar ko‘radi va hatto xonavayron bo‘ladi. savdogar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "savdogarchilikning ma’naviy ahloqiy me’yorlari"

1407746735_58202.doc savdogarchilikning ma’naviy ahloqiy me’yorlari reja: 1. savdogarchilikka bolalikdan o‘rganish. qobusnoma. 2. a.navoiy savdogarchilik haqida. savdogarlarning vazifalari. 3. yusuf xos xojib savdogarchilik haqida. 4. ibn xaldun savdo haqida. 5. a.temur saltanatida savdoning ahvoli haqida. 6. zaxiriddin bobur savdo ishi haqida. “mubayin” va uning mazmuni. 1. savdogarchilikka bolalikdan o‘rganish. qobusnoma. vii-asr boshida samarqandda bo‘lgan xitoy imperatorining elchisi vey szey o‘z xotiralarida markaziy osiyoda savdoning ahvoli haqida bunday deb yozgan edi: «bolalarni besh yoshidan savdoga o‘rgatadilar, o‘qishni o‘rgangach savdo ishini o‘rganishga yuboradilar.» xaqiqatdan ham markaziy osiyo mamlakatlarida yosh bolalarni savdo karvonlari bilan uzoq mamlakatlarga yuborishl...

Формат DOC, 79,0 КБ. Чтобы скачать "savdogarchilikning ma’naviy ahloqiy me’yorlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: savdogarchilikning ma’naviy ahl… DOC Бесплатная загрузка Telegram