yozuv va uning rivojlanish bosqichlari

PPT 14 pages 1.4 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PPT

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

slayd 1 mavzu:yozuv va uning rivojlanish bosqichlari kishilik jamiyati o`z tarixining ko`proq qismini yozuvsiz o`tkazgan. u yozuvga etib kelguncha uzoq yo`lni bosib o`tgan va nutqni yozib olish uchun bir necha ming yil ilgarigina belgilar qo`llanila boshlagan. bu qariyb olti ming yil ilgari, eramizdan oldingi to`rtinchi ming yillikda sodir bo`lgan, deb hisoblaniladi. biroq 1901 yili transilvaniyada, terteriya posyolkasi (ruminiya) yaqinida arxeologlar juda ham ko`p sirli rasm-belgilar chizilgan uchta sopol taxtacha topishdi. bular deyarli etti ming yillik o`tmishga ega yozma yodgorliklar edi. odamning tajribasi va bilimi orta borgan sari unda bilganlarini yodda tutish va boshqalarga berish zarurati tug`ildi. zamonaviy til bilan aytganda, axborotni saqlash va uzatish problemasi kelib chiqdi. bevosita aloqa bog`lash yo`li bilan buni amalga oshirish qiyin emas edi, biroq bu holda inson xotirasining mukammal emasligi tufayli ko`p axborotlar esdan chiqib qolgan, yo`qolgan. bunga fazo hamda vaqt asosiy to`sik bo`lib, yozilgan so`zgina ulardan ustun kela olardi. buyumlardan dastlab mnemonika vositalari yoki …

2 / 14

gan qadimgi yunon mashhur tarixchisi gerodot hikoya qilgan doro kalendari bunga misol bo`la oladi. gerodotning ta`kidlashicha, eron shohi doro i skifiyaga yurish qilganida dunay daryosiga maxsus qurilgan ko`prikdan o`tgan. ko`prikni saqlash, qo`riqlash uchun doro o`z ittifoqchisi bo`lmish ioniyaliklarni qoldirgan. ularga oltmish tugunli kamar berib, bunday degan: «...bu kamarni olinglar: endi gapimga quloq solinglar: mening skiflarga qarshi chiqqanimni ko`rishingiz bilanoq, shu vaqtdan boshlab har kuni bitta tugunni echaveringlar. agar tugunlar bilan ko`rsatilgandagi kunlar tugasa-yu men shu vaqt ichida qaytmasam, o`z vatanlaringizga jo`nayveringlar. hozircha ko`prikni qo`riqlanglar va uni mumkin qadar but saqlashga harakat qilinglar. bu bilan menga katta yordam ko`rsatgan bo`lasizlar». tugunlardan iborat kalendardan sibir, gvineya, polineziya, sharqiy afrika xalqlari ham foydalangan. hindlarda har bir rang muayyan ma`noni: qora rang - baxtsizlikni, o`limni, binafsharang - xavf-xatafni yoki dushmanlikni, qizil rang - urushni, oq rang - tinchlikni, sariq rang - oltinni, yashil rang - don-dunni bildirgan. hindlar turli ranglarni va tugunlarni turlicha qo`shib …

3 / 14

plangan bilimlarni saqlab, yodlab qoladigan o`ziga xos xotirasiga aylana olmadi. ijtimoiy turmush murakkablashgan sari bunga ehtiyoj tobora ortib borardi. urf-odatlar, an`analar shakllandi, ularni yangi avlodga etkazish lozim edi. mehnat taqsimoti va mol ayirboshlash aniq hisob yuritishni talab qilardi. qabila boshliqlari va kohinlar ajralib chiqdilar, ularning faoliyatini abadiylashtirish zarur edi. ideografik yozuv axborot mazmunini bayoi qilishi bilan birga, tilning lug`aviy tarkibini ham belgilab bergan. belgi rasmlarning izchilligi endi manzaraning injiqligiga bog`liq bo`lgan, u tilning o`ziga xos sintaktik tuzilishini aks ettirgan. ma`nosi aniq va tasvirlanishi oson bo`lgan so`zlar uchun belgi-ideogrammalar yaratilishi grafik shakllarni soddalashtirish yo`lidan borgan. masalan: mavhum va murakkab tushunchalarni bayon qilish ancha qiyin bo`lgan. biroq bu qiyinchilik xam bartaraf etilgan. mirzalarning barcha qiyinchiliklarni chetlab o`tishdagi ijodkorligi kishini hayratda qoldiradi. masalan, kadimgi misr yozuvlarida tasviriy-ramziy printsip mohirona qo`llanilgan. jangchi so`zi ikki qo`l shaklida tasvirlangan: bir ko`lga qalqon va ikkinchi qo`lga nayza ushlatilgan. bu ideogramma jang, jang qilish tushunchalarini ham anglatgan. yurmoq …

4 / 14

yozuvi). xitoy yozuvining rivojlanish yo`li o`ziga xos bo`lgan. bo`g`inli yozuv sistemasi o`rganish va qo`llanish uchun ideografik yozuvga qaraganda ancha qulay bo`lgan. undagi belgilar soni ikki-uch yuzdan oshmagan va bir necha belgidan kam bo`lmagan, shunga ko`ra yozuv ancha ixchamlashgan, tilning fonetik va grammatik tuzilishini aniqroq aks ettirgan. shunday bo`lishiga qaramay, til oz bo`g`inlardan «yig`ilgan» holdagina bo`g`inli yozuv o`zini oqlay olgan. boshqa hollarda yozuv ixchamligini yo`qotgan - ko`p joy egallaydigan bo`lib qolavergan. qadimgi misr yozuvida dastlab undosh tovushlar ajratilgan, bupga qadimgi misr tilida bir tovushdan tuzilgan logogrammalar bo`lganligi yordam bergan. birinchi alifboni eramizdan oldingi ikkinchi ming yillikda finikiyaliklar yaratgan. bu alifbo yigirma ikki xarfdai iborat bo`lgan, harflar faqat undosh tovushlarni yoki undosh va unli tovushlardan tuzilgan bo`g`inlarni ifodalagan. chunki finikiyaliklar tili semit tillari gruppasiga mansub bo`lib, unda undosh tovushlar asosiy rol o`ynagan. so`zlarning ildizi undosh tovushlardan tuzilgan. unli tovushlar esa asosan grammatik bog`lanishlarni va so`zning shakli (formasi)ni ifodalagan. shu sababli finikiyaliklar alifbosi …

5 / 14

di; shumerlar jamiyat taraqqiyotining ilk bosqichida misrliklar bilan birga turgan va umuman, yozuvning dastlabki ijodkorlaridan biri bo`lgan. shumerlarning ancha keyinroq yozilgan xatlarigina o`qilgan, xolos. finikiyaliklar yozuvining qanday paydo bo`lganligi bizga shu kungacha noma`lum. tadqiqot ishlari vaqtida bizga mutlaqo noma`lum yozuv topilib qolishi ham ehtimoldan xoli emas. bo`g`inli yozuv harfga olib borayotgan yo`ldagi navbatdagi qadam bo`ldi. bu mutlaqo yangi g`oya edi, uning yuzaga kelishi yuksak abstrakt (mavhum) tafakkurni talab qilardi. bu osonlikcha qo`yiladigan qadam emas. yaxlit ma`no anglatadigan so`zni birinchi marta hech qanday ma`noni bildirmaydigan qismlarga bo`lib yuborish uchun ma`noni go`yo ahamiyatsiz bir narsa hisoblab, tovush qobig`ini undan ajrtish kerak edi. holbuki so`z ma`noni anglatish, etkazish maqsadidagina mavjuddir. buning uchun insoniyatga qariyb ikki ming yil kerak bo`ldi. agar dastlabki ideografik sistemalar eramizdan oldingi to`rtinchi-uchinchi ming yilliklarda vujudga kela boshlagan bo`lsa, bo`g`inli szuv sistemasi faqat eramizdan oldingi ikkinchi-birinchi ming yilliklardagina paydo bo`ldi. bo`g`inlar qadimgi misr, shumer, ossuriya, bobil, qadimgi fors, xitoy va …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yozuv va uning rivojlanish bosqichlari"

slayd 1 mavzu:yozuv va uning rivojlanish bosqichlari kishilik jamiyati o`z tarixining ko`proq qismini yozuvsiz o`tkazgan. u yozuvga etib kelguncha uzoq yo`lni bosib o`tgan va nutqni yozib olish uchun bir necha ming yil ilgarigina belgilar qo`llanila boshlagan. bu qariyb olti ming yil ilgari, eramizdan oldingi to`rtinchi ming yillikda sodir bo`lgan, deb hisoblaniladi. biroq 1901 yili transilvaniyada, terteriya posyolkasi (ruminiya) yaqinida arxeologlar juda ham ko`p sirli rasm-belgilar chizilgan uchta sopol taxtacha topishdi. bular deyarli etti ming yillik o`tmishga ega yozma yodgorliklar edi. odamning tajribasi va bilimi orta borgan sari unda bilganlarini yodda tutish va boshqalarga berish zarurati tug`ildi. zamonaviy til bilan aytganda, axborotni saqlash va uzatish problemasi kelib chiqdi...

This file contains 14 pages in PPT format (1.4 MB). To download "yozuv va uning rivojlanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yozuv va uning rivojlanish bosq… PPT 14 pages Free download Telegram