yerningshakli va harakati

PPTX 32 pages 217.1 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 217.1 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

yerning shakli va harakati. reja: 1.yer. yerning shakli. 2.yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3.yil fasllarining almashishi. ekvator. meridian va parallel chiziqlari. globus.harita. 4.oy. uningfazalari. mavzu: yerning shakli va harakati. reja: 1.yer. yerning shakli. 2.yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3.yil fasllarining almashishi. ekvator. meridian va parallel chiziqlari. globus.harita. 4.oy. uningfazalari. yer quyosh tizimining ichki sayyoralaridan biri bo’lib, undan o’rta hisobda 149,6 mln. km uzoqlikda joylashgan. yer sharini tashkil etuvchi moddalar hali yaxshi o’rganilgan emas. faqat uning eng ustki qismi – yer po’sti nisbatan puxta o’rganilgan. yer po’stining 99,79% i kislorod, kremniy, aluminiy, temir, kalsiy, natriy, kaliy, magniy, vodorod kabilardan, qolgan 0,21 % i boshqa elementlardan iboratdir. yer sharining tashqi qismi bir necha qobiqlardan tashkil topgan. yerning tashqi qismi qattiq jismlardan, ya’ni litosferadan iborat. yer yuzasining suv qatlami gidrosfera, organik qobig’i biosfera, havo qatlami esa atmosfera deb ataladi. …

2 / 32

lovchi quyidagi dalillar bor: 1.yer yuzasining do’mboqligi tufayli quyosh chiqayotganda eng avvalo baland joylarni, chunonchi tog’larni, tepalarni, daraxtlarning uchlarini, so’ngra past yerlarni yoritadi; 2.kema qirg’oqqa yaqinlashib qolganda dengiz yuzasining do’mboqligi tufayli avvalo uning tutuni, so’ngra machtasi va oxirida kemaning o’zi ko’rinadi; oyning tutilishi ham yerning shar shaklida ekanligini isbotlaydi. oy bilan quyosh orasiga yer kirib qolsa, uning soyasi oy yuzasini doira shaklida qoplab oladi va natijada oy tutiladi. oy yuzasida paydo bo’ladigan yer soyasi sayyoramizning shar shaklida ekanligini isbotlaydi. balandga ko’tarilgan sari gorizont chizig’ining kengayib borishi ham yerning shar shaklida ekanligidan dalolat beradi. agar tekis yerda turgan kuzatuvchi – 5 km masofadagi narsalarni ko’rsa, u 20 m ko’tarilganda 16 km; 100 m ko’tarilganda 36 km; 10000 m ko’tarilganda 357 km masofadagi narsalarni ko’ra olishi mumkin. dunyo aylana qilingan sayohatlar ham yer shar shaklida ekanligini isbotlaydi. chunonchi, sayohatchilar bir tomonga qarab ketib, ikkinchi tomondan yana o’z joyiga qaytib keladilar; nihoyat, yerning …

3 / 32

yda harakatsiz turadi, ya’ni yerning boshqa nuqtalari singari aylana hosil qilmaydi. yerdagi hamma narsa – havo ham, kishi ham yer bilan birga bir xil tezlikda aylanganligi sababli odamlar uning aylanishini sezmaydilar. shu tufayli bizga go’yoki osmon jismlari aylanayotgandek tuyuladi. aslida esa osmon jismlari emas, balki yer harakat qiladi. buning oqibatida kecha va kunduz vujudga keladi, ya’ni yerning quyoshga qaragan tomonida kunduz, teskari tomonida esa kechasi bo’ladi. yer sharining sutkalik aylanishi quyidagicha isbotlangan: fuko tajribasi: fransuz fizigi fuko 1851-yili parijdagi eng baland bino – panteonda quyidagicha tajriba o’tkazgan. binoning gumbaziga ingichka uzun (uzunligi 93 metr) sim osib, simning pastki uchiga og’ir mis shar bog’langan va uning tagiga doira yasab qum sepib qo’ygan. so’ngra mayatnik (mis shar) uchini qumga tekizib, harakatga keltirgan. yerning quyosh atrofida to’la bir marta aylanib chiqishi uchun ketgan vaqt yil deb ataladi. bu vaqtni yaxlit 365 kun 6 soat deb hisoblaydilar (bunda har yili 11 minut 14 sekund …

4 / 32

2 soatga teng bo’ladi. shu tufayli 21 martni bahorgi, 23 sentyabrni kuzgi kun – tun tengligi deb ataladi. 21 iyunda yer sharining shimoliy qutbi quyoshga qaragan bo’lib, shimoliy yarim shar janubiy yarim sharga nisbatan quyoshdan ko’proq yorug’lik va issiqlik oladi. bu kuni quyosh nuri ekvatorga emas, balki shimoliy kenglikka tik tushadi. shu tufayli 21 iyunda kunduz shimoliy yarim sharda eng uzun, janubiy yarim sharda eng qisqa bo’ladi. ekvatorda esa kun bilan tun teng bo’ladi. yil fasllari nima sababdan bo'lishini va yer yuzidagi hayotga qanday ta'sir ko'rsatishini bilib olamiz. bizning o'qimiz quyosh atrofida 23 daraja atrofida aylanadigan orbitaning tekisligiga nisbatan moyil. bu shuni anglatadiki, yerning ba'zi hududlari yilning turli vaqtlarida har xil miqdorda quyosh nurlarini olishadi. yilning barcha fasllari bir xil davom etmaydi. buning sababi shundaki, yerning quyosh atrofida aylanib yuradigan orbitasi aylana emas, balki elliptikdir. bu uning ekssentrikligini keltirib chiqaradi. yer quyoshga yaqinroq bo'lganda tezroq, uzoqroqda esa sekinroq harakat qiladi. …

5 / 32

boʻladi. geografik kengliklar ekvatordan qutblarga tomon hisoblanadi. ekvatorda kecha va kunduz doimo teng boʻladi. quyosh ekvator ustida har yili 2-marta — bahorgi teng kunlik va yozgi teng kunliklarda tengda boʻladi; ekvator liniyasi dunyoning shakli tufayli osmonga eng yaqin nuqtadir. globus (lotincha: globus — shar, kurra) — yer sharining modeli, uning kichik masshtabdagi sharsimon nusxasi. globusda yerning geometrik konturlari va maydonlar nisbatini saqlagan holda butun yer yuzasidagi geografik obʼyektlar (quruqlik va suv havzalari, tog, tekislik va b.) qiyofasi muayyan nisbatda juda kichraytirilgan holda tasvirlanadi. sharqda dastlabki ilmiy globusni xorazmda abu rayhon beruniy 1016-yilda yasagan.u faqat shimoliy yarim shardan iborat eng birinchi boʻrtma (relyefli) globus boʻlib, aholi yashaydigan joylar aniq kursatilgan. globusning diametri qariyb 5 m boʻlganligi maʼlum. beruniy oʻzi yasagan globus haqida "geodeziya" asarida yozib qoldirgan. 13-asrda misrda ham globus ishlangan. 1492-yil nyurnbergda nemis geografi va sayyohi martin bexaym globus ("yer olmasi")ni yasagan. unda yangi dunyoni kashf kilinishi arafasidagi yer yuzasi …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerningshakli va harakati"

yerning shakli va harakati. reja: 1.yer. yerning shakli. 2.yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3.yil fasllarining almashishi. ekvator. meridian va parallel chiziqlari. globus.harita. 4.oy. uningfazalari. mavzu: yerning shakli va harakati. reja: 1.yer. yerning shakli. 2.yerning o‘z o‘qi atrofida va quyosh atrofida aylanishi. kun va tun almashishi. 3.yil fasllarining almashishi. ekvator. meridian va parallel chiziqlari. globus.harita. 4.oy. uningfazalari. yer quyosh tizimining ichki sayyoralaridan biri bo’lib, undan o’rta hisobda 149,6 mln. km uzoqlikda joylashgan. yer sharini tashkil etuvchi moddalar hali yaxshi o’rganilgan emas. faqat uning eng ustki qismi – yer po’sti nisbatan puxta o’rganilgan. yer po’stining 99,79% i kislorod, kremniy, aluminiy...

This file contains 32 pages in PPTX format (217.1 KB). To download "yerningshakli va harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: yerningshakli va harakati PPTX 32 pages Free download Telegram