oyning harakati va fazalari

PPT 10 pages 1.3 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPT

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

11- §. oyning harakati va fazalari 8- §. oyning harakati va fazalari. quyosh va oy tutilishlari oy — yerning tabiiy yo'ldoshi bo'lib, uning atrofida 27,32 sutkalik davr bilan aylanadi. bu davr oyning siderik davri yoki yulduz davri deb yuritiladi. oyning yer atrofida aylanish yo'nalishi, yulduzlarning yer atrofidagi ko'rinma aylanishiga qarama-qarshi bo'lib, u g'arbdan sharqqa (ya'ni yerning o'z o'qi atrofida aylanish yo'nalishi bilan bir xil yo'nalishda) harakat qiladi. oyning o'z orbitasi bo'ylab harakat tezligi sekundiga 1 kilometrni tashkil etib, yulduzlarga nisbatan har sutkada taxminan 13 gradus siljib boradi. oy orbitasining tekisligi, yerning quyosh atrofida aylanish tekisligi (ekliptika) bilan 5°9' li burchak tashkil qiladi. qizig'i shimdaki, oy o'z o'qi atrofida va yer atrofida bir xil -27,32 sutkalik davr bilan aylanadi. oyning o'z o'qi atrofida va yer atrofida aylanish davrlari o'zaro teng bo'lganidan oy, yerdan qaraganda, har doim bir tomoni bilan ko'rinadi. ma'lumki, oy yer atrofida aylanayotganda, quyosh nurlarini qaytarishi tufayli bizga ko'rinadi. …

2 / 10

di, biroq uning bu yoritilgan yarim sferasi yerdan butunlay ko'rinmasligi (yangioyda - 1-holatda) yoki to'la ko'rinishi (to'linoyda — 5-holatda), yoki qisman ko'rinishi (boshqa holatlarda) mumkin ekan. oyning ma'lum fazasidan (masalan, to'linoy fazasidan) ikki marta ketma-ket o'tishi orasidagi vaqt 29,53 sutkani tashkil etadi va u oyning sinodik davri deyiladi. sinodik davrning oyning yulduzlarga nisbatan aylanish davridan (siderik davr) uzunligiga sabab yerning quyosh atrofida aylanishidir. quyosh botgach, oyning ingichka o'roq shaklida g'arb tomon-da birinchi ko'rinishi, xalq tilida, yangioy (yoki hilol) deyilib, bunday oy odatda oy boshidan keyin ikkinchi kuni ko'rinadi. bunday holatda oyning quyosh bilan yoritilmagan qismi ham xira kulrang shaklda ko'zga tashlanadi. oyning quyosh bilan yoritilmagan qismining bunday xira ko'rinishi yerdan qaytgan quyosh nurlari bilan uning yoritilganligi tufayli sodir bo'ladi. 1. quyosh tutilishi. oy yerning atrofida aylanayotib, ba'zan quyoshni bizdan to'sib o'tadi (34- rasm). bunday hoi quyosh tutilishi deyiladi. bu hodisa har doim oyning yangioy holatida ro'y beradi. 34—rasm. quyosh tutilishi …

3 / 10

da, quyosh esa, aksincha, yerga yaqin kelganda ro'y beradi. chunki bunda oyning ko'rinma diametri u to'sayotgan quyoshning ko'rinma diametridan kichik bo'ladi. oy orbitasi ekliptika tekisligi bilan 5°9' li burchak hosil qil-ganligi tufayli, tutilishlar, quyosh bu ikki orbitaning kesishgan nuqtalari (oy tugunlari deb ataladigan nuqtalar) yaqinidan o'tayot-gandagina kuzatiladi. bunday hoi taxminan har yarim yilda kuzatilgani uchun ham, tutilishlar shunday davr bilan qaytariladi (35- rasm). 35—rasm. oyning va quyoshning haraat yo’llari tasvirlangan, unda ikki holda quyosh tutilishi yarim yillik davr bilan ko’rsatilgan (1-to’la tutilish; 2-halqasimon tutilish). 2. oy tutilishi. oy yer atrofida aylanayotib, ba'zan yerning soyasi orqali o'tadi. bunday hodisa oy tutilishi deyiladi (36- rasm). agar bunda oy yerning soyasi ichidan o'tsa, uni to'la tutilish; bordi-yu yarimsoyaning ichidan o'tsa, u holda uni yarimsoyali tutilish deyiladi. oy tutilayotganda, u har doim to'linoy fazasida bo'ladi. 36- rasm. oy tutilishi hodisasi (1 - quyosh; 2 - yer; 3 - oy orbitasi; yer soyasi ichida oy …

4 / 10

quyosh va oy tutilayotganda, ularning yuqorida bayon qilingan ko'rinishlari kishilarda qo'rqinch va vahima uyg'otgan. endi esa quyosh va oy tutilishlarining siri to'la fosh etilgan bo'lib, u hech kimda vahima tug'dirmaydi. olimlar, quyosh va oy tutilishlarining bo'lish vaqtini bir necha yil oldindan aniq hisoblab berish metodlarini ishlab chiqqanlar. ilovadagi jadvalda 2005—2010- yillarda ro'y beradigan quyosh va oy tutilishlarining vaqti keltirilgan. tutilishlarni kuzatib, astronomlar, quyoshning fizik tabiati, yer atmosferasining tuzilishi va oyning harakatiga doir qimmatli ma'lumotlarni qo'lga kiritish imkoniga ega bo'ldilar.

5 / 10

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oyning harakati va fazalari"

11- §. oyning harakati va fazalari 8- §. oyning harakati va fazalari. quyosh va oy tutilishlari oy — yerning tabiiy yo'ldoshi bo'lib, uning atrofida 27,32 sutkalik davr bilan aylanadi. bu davr oyning siderik davri yoki yulduz davri deb yuritiladi. oyning yer atrofida aylanish yo'nalishi, yulduzlarning yer atrofidagi ko'rinma aylanishiga qarama-qarshi bo'lib, u g'arbdan sharqqa (ya'ni yerning o'z o'qi atrofida aylanish yo'nalishi bilan bir xil yo'nalishda) harakat qiladi. oyning o'z orbitasi bo'ylab harakat tezligi sekundiga 1 kilometrni tashkil etib, yulduzlarga nisbatan har sutkada taxminan 13 gradus siljib boradi. oy orbitasining tekisligi, yerning quyosh atrofida aylanish tekisligi (ekliptika) bilan 5°9' li burchak tashkil qiladi. qizig'i shimdaki, oy o'z o'qi atrofida va yer atrofida b...

This file contains 10 pages in PPT format (1.3 MB). To download "oyning harakati va fazalari", click the Telegram button on the left.

Tags: oyning harakati va fazalari PPT 10 pages Free download Telegram