quyosh sistemasi

PPTX 22 pages 87.9 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 87.9 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan, yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyosh o‘z o‘qi atrofida sekin-asta muntazam sharqdan g‘arbga tomon aylanadi. aylanish tezligi quyosh ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. ekvatorda aylanish davri - 25, qutblari yaqinda esa - 31 kunga teng. shunday qilib, quyosh o‘z o‘qi atrofida o‘rtacha hisobda 27 kunda bir marta aylanadi. quyosh, galaktika markazi atrofida 200 mln. yil davomida bir marta aylanib chiqadi. yaqin yulduzlarga nisbatan quyosh sekundiga 20 km tezlik bilan xarakat qiladi.quyoshni o‘zi yasagan teleskop yordamida galiley 1611-yili kuzatgan va undagi dog‘larni, o‘z o‘qi atrofida aylanish davrini aniqlagan. nemis olimi …

2 / 22

ib, ular qalinligi diametriga qaraganda minglab marta kichik bo‘lgan disk shaklida taqsimlangan. eng yirik quyuqlashgan bo‘laklarning massasi tez ortib borgan. keyin moddaning har xil kattalikdagi hosil bo‘lgan dastlabki “po‘k” guvalaklarning ko‘pchiligidan bir necha yirik jismlar-planetalar paydo bo‘lgan. hisob-kitoblar, yer o‘zining hozirgi massasiga bir necha yuz million yilda erishganligini ko‘rsatdi. sirti sovuq bo‘lgan yerning ichki qismi radioktiv elementlar hisobiga qiziy boshlagan. bu yerning ichidagi moddalarni erishiga olib kelgan. og‘ir elementlar cho‘kib yadroni vujudga keltirganda, yengil elementlar sirtga chiqib yer qobig‘ini vujudga keltirgan. bo‘lajak planetalarni o‘rab olgan zarralar to‘plamida ularning bir-birlariga yopishish jarayoni yuz bergan va oqibatda planetalarning yo‘ldoshlari paydo bo‘lgan. 1913 - yilda amerika astronomi j. xeyel quyosh dog‘lariquyosh sirtining sovigan qismlari ekanligini va sirtida kuchli magnit maydonlari borligini kashf etdi. 1940 yil boshida quyosh radio to‘lqinlar manbai ekanligi, keyinchalik quyosh toji spektorida bir necha chiziqlarni, ko‘p marta ionlangan kimyoviy elementli chiziqlar ekanligi hamda quyosh tojining yuqori haroratga egaligi kashf etildi. …

3 / 22

esa harorat ortib, 15-20 mingga yetadi. atmosfera bosimi fotosferanikidan million marta kam; - quyosh toji - quyoshning tashqi, eng ko‘p cho‘zilgan qatlami. quyosh toji quyosh gardishidan 106 marotaba xira bo‘lib, quyoshning to‘la tutilishi paytida yaqqol ko‘rish mumkin. quyosh toji spektorida ko‘p marta ionlangan fe, ca, mg va boshqa elementlar atomlarning emission chiziqlari bor. sayyoralar va ularning harakati yupiter, saturn, uran, neptun, pluton) va ularning yo‘ldoshlaridan iborat osmon jismlari, yana bir necha o‘n ming kichik sayyora (asteroid), ko‘pdan-ko‘p kometa va mayda meteor moddalar birgalikda quyosh sistemasi (tizimi) ni tashkil etadi. quyosh sistemasi hududidagi har qanday jism ham uning a’zosi bo‘lavermaydi. quyoshning ta’sir doirasidagi har bir jismning quyosh sistemasi a’zosi bo‘lishi uchun energiya to‘la manfiy bo‘lishi kerak. bu holda jism quyoshning tortish kuchini yenga olmay, quyosh sistemasi doirasidan tashqariga chiqib keta olmaydi. yana, quyosh sistemasiga tegishli jismlarga quyoshning tortishish kuchi ta’siri boshqa yulduzlarnikiga nisbatan ortiq bo‘lishi kerak. quyosh sistemasida jismlarning haroratini boshqaruvchi …

4 / 22

uda qalin, zich bo‘lib, asosan metan, ammiak va vodoroddan iborat. gigant sayyoralar ichki sayyoralarga qaraganda o‘z o‘qlari atrofida juda katta tezlik bilan aylanadilar. plutonning fizik tabiati, gigant sayyoralardan tubdan farq qilganligi uchun uni tashqi sayyoralar qatoriga qo‘shib bo‘lmaydi. saturn ham o‘ziga xos, uning atrofida xuddi yo‘ldoshlari kabi son-sanoqsiz mayda jismlardan tashkil topgan xalqalar tizimi aylanadi. xalqalarning eni 70000 km, qalinligi 5 km. quyosh sistemasida 40000 ga yaqin kichik sayyoralar (asteroidlar) borligi taxmin qilinsa-da, ammo shulardan 2 mingtasi topilib, orbitalari aniqlangan. quyosh sistemasida yana kometalar ham mavjud. kometalarning quyosh atrofida aylanish davrlari bir necha o‘n yildan ortiq emas. har yili astronomlar tomonidan 5-10 tacha kometa kashf qilinadi. optik kuzatishlar yordamida ko‘rinmaydigan son-sanoqsiz meteor moddalar va kosmik changlar quyosh sistemasi fazosining hamma joyida mavjud. quyosh sistemasi galaktika markazi atrofida aylanaga yaqin orbita bo‘ylab 250 km/sek/ tezlik bilan aylanadi,uning aylanish davri 180 mln. yilga to‘g‘ri keladi. quyosh, yerdagi barcha jarayonlarning energiya manbai hisoblanadi. …

5 / 22

unon-rim mifologiyasidagi nomlardan biri - serrera deb atashdi. tezda boshqa kichik sayyoralar topildi va ularga pallada, vesta va yunona nomlari berildi. fotografiyaning qo‘llanilishi natijasida yorug‘ligi xira bo‘lgan asteroidlar ham kashf etila boshladi. hozirgi vaqtda 3000 dan ortiq asteroidlar ma’lum.milliardlab yillar davomida asteroidlar vaqti-vaqti bilan to‘qnashadilar. bir qator asteroidlar sharsimon bo‘lmay, aniq shaklga ega emasligi ana shunday xulosaga olib keladi. asteroidlarning umumiy massasi, yer massasining atigi 0,1 qismiga to‘g‘ri keladi. kometalar (dumli yulduz) fazoda quyoshdan uzoqda joylashib, markazlarida yadrosi bo‘lgan juda xira tumanli oqish dog‘lar shaklida ko‘rinadi. faqat quyoshga nisbatan yaqinlashib o‘tadigan kometalargina juda yorug‘ va “dumli” bo‘lib ko‘rinadi. shuningdek, kometaning yerdan qanday ko‘rinishi ungacha bo‘lgan masofaga, uning quyoshdan burchak uzoqligiga, ayni paytda oyning yorug‘ligiga va shunga o‘xshash omillarga bog‘liq bo‘ladi. katta kometalar - uzun oq dumli tumanliklar - qadimda turli baxsizliklar, urushlar va shu kabi falokatlarning xabarchilari deb hisoblangan. chor rossiyasida, hatto 1910 yilda ham “kometa qiyofasidagi xudoning g‘azabini” qaytarish …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh sistemasi"

quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. quyosh sistemasi reja: 1. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. 2.sayyoralar va ularning harakati 3.asteroidlar, kometalar va meteor modda. quyoshning tuzilishi va evolyusiyasi. quyosh-quyosh sistemasi markazida joylashgan, yerga eng yaqin yulduz. quyosh og‘irligi yerdan 330 ming, diamyetri bo‘yicha 109 barobar katta. quyosh ichiga yerday sharlarning milliondan ortig‘i sig‘adi. quyosh o‘z o‘qi atrofida sekin-asta muntazam sharqdan g‘arbga tomon aylanadi. aylanish tezligi quyosh ekvatorida 2 km/sek. bo‘lib, qutblari tomon kamayib boradi. ekvatorda aylanish davri - 25, qutblari yaqinda esa - 31 kunga teng. shunday qilib, quyosh o‘z o‘qi atrofida o‘rtacha...

This file contains 22 pages in PPTX format (87.9 KB). To download "quyosh sistemasi", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh sistemasi PPTX 22 pages Free download Telegram