qutadg'ubilig

PPTX 20 pages 1.3 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint mavzu: yusuf hos hojibning “qutadg’u bilig” asarida obrazlar tabiati. termiz davlat universiteti sirtqi 723-guruh talabasi ismoilova dinora yusuf xos hojibning hayoti va faoliyati haqida ma`lumot beruvchi yagona manba uning «qutadg`u bilig» («saodatga eltuvchi bilim») dostonidir. bu doston hijriy yil hisobi bilan 462 ( melodiy 1069-70) yilda yozilgan. muallif dostonning muqaddimasida yoshi ellikdan oshganligini ta`kidlaydi. shunga asoslanib, yusuf xos hojib x1 asrning 20-yillari arafasida tug`ilgan, deb ayta olamiz. uning vatani balasog`un (quz o`rda) x1-x11 asrlarning yirik savdo-sotiq hamda madaniy markazlaridan biri edi (balasog`unning vayronalari qirg`izistonning to`qmoq shahri yaqinida bo`lgan qadimgi oqpishin o`rnida hozir ham bor). atroflicha bilim olgan yusuf xos hojib o`z davrining peshqadam donishmandlaridan bo`lib yetishdi. u fors-tojik va arab tillarini, badiiy adabiyotni, tarix, astronomiya, geometriya, matematika, tabiiyot va boshqa fanlarni o`rgandi. yusuf xos hojib o`z vatandoshi, ulug` olim mahmud koshg`ariy singari turkiy qabila va xalqlarning tilining madaniy hayotda yanada kengroq o`rin olishi uchun kurashdi, xalq og`zaki adabiyoti …

2 / 20

i bilan shuhrat qozondi. yusuf xos hojib «qutadg`u bilig» dostonini yaratar ekan, u qoraxoniylar davlati hokimiyatini mustahkamlash, tavg`achxon bilan ilekxonlar o`rtasidagi ixtiloflarni bartaraf etish, hukmron doiralarning turli ijtimoiy tabaqalarga munosabatini belgilash, ma`lumot va obodonchilik uchun kurash, yaxshi xulq-odobni targ`ib qilish kabi maqsadlarni o`z oldiga qo`ygan edi. «qutadg`u bilig»ning muqaddimasida ko`rsatilishicha, doston o`z davrida keng shuhrat qozongan, turkiy tildagi eng yaxshi asar deb baholangan va turli joylarda turli nom bilan yuritilgan. «..bu kitab yavlaq aziz turur. chin hakimlarining amsollari birla yaramish. mochin hakimlarining ash`orlari birla arasta qilmish... mochin olimlari va qamug` ittifoq bo`ldilar, kim mashriq viloyatinda, turkiston ellarinda bug`raxon tilincha bu kitobdin yaxshiroq hargiz kim ersa, tasnif qilmadi. bu kitob qayu podshohqa yo qayu iqlimga tegdi ersa, g`oyat uzluqindin, nihoyatidin kacha ko`rkluglukdin ul ellarning hukamolari, olimlari qabul qilib, takma biri bir turlug` ot laqab berdilar: chinlig`lar «adabul muluk» ot berdilar, mochin malikining nadimlari «oyinul mamlakat» atadilar. mashriqlig`lar «ziynatul umaro» teb aydilar. …

3 / 20

», «mamlakatning tartib usuli», «amirlar ziynati», «hukmdorlar nasihatnomasi»)... bu nomlarning barchasi ham kitobning davlat idora ishlariga va axloq-odob masalalariga doir ekanini ko`rsatadi. kuntug'di, oyto'ldi, o'gdulmish, o'zg'urmishdir. ularning har biri ramziy tarzda adolat, davlat, aql va ofiyat (qanoat)ni ifodalaydi. ayni paytda asarda ular muayyan lavozim egasi sifatida ko'rinadi.kuntug'di — elik (hukmdor) — adolat, oyto’ldi — vazir - davlat, o'gdulmish - vazirning o'gli (keyinchalik vazir) aql, o'zg'urmish — zohid — ofiyat (qanoat). asar qahramonlarning o'zaro suhbati asosida qurilgan. dastlab kuntug'di va oyto’ldi asar sahnasiga chiqadi. kuntug'di — adolatli hukmdor. u mamlakatni odillik bilan boshqaradi, ovozasi olamga ketadi. hatto oyto’ldi ham buni eshitib, uning xizmatiga keladi. yusuf xos hojib tasvirida kuntug'di «qilmishlari to'g'ri, fe’l-u raftori rost, tili chin, yetuk, ko'zi va ko'ngli boy, bilimli, zakovatli, hushyor, yomonlarga misli bir olov edi». kuntug'diga adolat ramzining berilishi tasodifiy emas. adib bu bilan davlat tepasida adolat, ya'ni adolatli hukmdor va adolatli qonun-qoidalar turishi kerak, degan aqidani …

4 / 20

izlik, andishasizlik, ish ustida g'azabkor bo'lish, boshqalarga naf bermaslik, ichuvchilik, egriqo’llikdir. uning nazarida haqiqiy inson: tuzu xalqqa barcha qilar ezguluk, yana minnat urmas kishika kuluk. o'z asg'in tilmas, kishika asig' berur, ul asig'din bu qulmas yanig'. (barcha xalqqa faqat yaxshilik qiladi, uning evaziga yana kishilardan mukofot kutmaydi. «bir kuni elig — hukmdor uni chaqirtirib keladi. shunda u yonidan bir to'p — koptok oladi va unga o'tiradi. elig unga xursandlik bilan qarasa, oyto'ldi ko'zini yumib oladi. elig unga iltifot bilan qarasa, oyto'ldi yuzini o'girib oladi. shunda elig qahrga keladi va men adashdim shekilli, jiddiy sinamay turib, senga shuncha ehtirom ko'rsatdim, deydi. shunda oyto'ldi quyidagicha javob beradi: — sen o'rin berding, men avvaliga o'tirmadim, chunki mening o'rnim yo'q, buni bilib ol, demoqchi bo'ldim. koptok menga o'xshaydi. u o'rinsiz dumalab yurgani kabi davlat ham beqarordir. iltifot qilganingda ko'zimni yumganligim, mening qilmishlarim jafo, menga ishonma, deganim edi». so'ng u davlatni tutib turish yo'1-yo'riqlarini sanaydi. …

5 / 20

lishi bejiz emas. elig bilan savol-javoblarda u turli-tuman kasb-hunar, amal-martaba egalarining fazilatlari haqida gapiradi. uning bek, vazir, elchi, kotib, xazinachi va boshqalar haqidagi fikrlari hayotiyligi bilan ajralib turadi. qoraxoniylar sulolasining bosh hukmdori "tavg'achxon" yoki "tabg'achxon", hokimliklar boshliqlari esa "ilekxon" deb atalar edi. ilekxonlar tavg'achxonga rasman qaram bo'lib, ular o'z hududlarini kengaytirish, rasmiy qaramlikdan qutilishga harakat qilar edilar. shuning natijasida o'zaro toj-taxt kurashlari avj olar, mamlakat bundan katta talofot ko'rar edi. yusuf xos hojib "qutadg'u bilig" dostonini yozar ekan, avvalo, markazlashgan davlatni barpo etish, tavg'achxon va ilekxonlar o'rtasidagi ixtiloflarni tugatish g'oyasini badiiy ifodalashni o'z oldiga asosiy maqsad qilib qo'yadi. shu bois adib didaktik mazmunga ega bo'lgan bu asarda davlatni idora qilish usullari, jamiyatdagi turli toifa, tabaqa, ijtimoiy guruh vakillarining, jumladan, tavg'achxon, ilekxonlarning fe'1-atvori, davlat qurilishi, ijtimoiy tabaqa vakillarining jamiyatdagi o'rni kabi siyosiy-iqtisodiy, ma'naviy-ma'rifiy, axloqiy-ta'limiy masalalarni yoritishga alohida ahamiyat beradi. "qutadg'u bilig"ning bu xususiyatlari uni nizomnoma, siyosatnoma maqomidagi bir asar darajasiga ko'taradi. …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qutadg'ubilig"

prezentatsiya powerpoint mavzu: yusuf hos hojibning “qutadg’u bilig” asarida obrazlar tabiati. termiz davlat universiteti sirtqi 723-guruh talabasi ismoilova dinora yusuf xos hojibning hayoti va faoliyati haqida ma`lumot beruvchi yagona manba uning «qutadg`u bilig» («saodatga eltuvchi bilim») dostonidir. bu doston hijriy yil hisobi bilan 462 ( melodiy 1069-70) yilda yozilgan. muallif dostonning muqaddimasida yoshi ellikdan oshganligini ta`kidlaydi. shunga asoslanib, yusuf xos hojib x1 asrning 20-yillari arafasida tug`ilgan, deb ayta olamiz. uning vatani balasog`un (quz o`rda) x1-x11 asrlarning yirik savdo-sotiq hamda madaniy markazlaridan biri edi (balasog`unning vayronalari qirg`izistonning to`qmoq shahri yaqinida bo`lgan qadimgi oqpishin o`rnida hozir ham bor). atroflicha bilim olgan yus...

This file contains 20 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "qutadg'ubilig", click the Telegram button on the left.

Tags: qutadg'ubilig PPTX 20 pages Free download Telegram