pul va pul muomalasi haqida sharq ta’limoti.

DOC 58.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407726100_57967.doc pul va pul muomalasi haqida sharq ta’limoti. reja: 1. pul haqida tushuncha. beruniy pul haqida. 2. ibn xaldunning pul va pul nazariyasi haqidagi ta’limoti. 3. ibn xaldun pulning funksiyalari haqida. 4. sharqda pul muomalasini tashkil etish masalalari. 5. mirzo ulug‘bekning pul reformalari. 1. pul haqida tushuncha. beruniy pul haqida. · bozorni me’yordagidek rivojlanishining asosiy shartlaridan biri muomalada to‘laqonli pullarning bo‘lishidir. pul - qimmatbaho metallar - iste’mol qiymati bilan ekvivalent qiymat chatishib ketgan alohida tovar ko‘rinishidagi umumiy ekvivalentning tugallangan shaklidir. pul haqidagi ta’limotning rivojlanishiga yirik qomusiy olim abu rayhon beruniy (973-1048) katta hissa qo‘shgan. u markaziy osiyoda birinchi bo‘lib pulning kelib chiqishi va ahamiyatini o‘rgangan. «pulning kelib chiqishi oziq-ovqat mahsulotlari ko‘payishi va ularga hamda ishlab chiqaruvchilarning bir-birlari mehnatiga bir vaqtda paydo bo‘lmasligi bilan bog‘liqdir. bu o‘z navbatida ular o‘rtasida almashuvni keltirib chiqaradi. ammo almashuv baholar va ekvivaletlikni aniqlash uchun umumiy o‘lcham belgilashni taqozo etadi. oltin ana shunday o‘lcham bo‘ldi, chunki …

armandchilikni rivojlanishidagi ahamiyatini yusuf xos xojib ham ta’kidlab o‘tgan. xonga murojaat qilib u: «pulda kumushni ko‘paytir, pulda oltin va kumush sofligini oshir va uni kuzatib tur»-deb yozgan. bu bilan u xonni muomalada to‘laqonli pullar bo‘lishini ta’minlashga, mamlakatda pul muomalasini to‘g‘ri tashkil etishga chaqirgan. beruniydan farqli o‘laroq, yusuf xos xojib pulning quyidagi funksiyalarini belgilab bergan: · qiymat o‘lchovi; · muomala vositasi; · jamg‘arish vositasi. uning fikricha, davlatning qudrati faqat qo‘shin soni bilan emas, balki xazina imkoniyatlari bilan belgilanadi. 2. ibn xaldunning pul va pul nazariyasi haqidagi ta’limoti. pul haqidagi ta’limotni rivojlanishiga ibn xaldun salmoqli hissa qo‘shgan. u faqat pulning mohiyati, funksiyalarini emas, balki pul muomalasiga doir masalalarni ham chuqur o‘rgangan. yuqorida biz sharq mutafakkirlarining odam o‘zini yashash vositalari bilan ta’minlash uchun mehnat qilishi lozim degan aqidalarni keltirgan edik. ibn xaldun ana shu mehnat mahsulini vazifasiga ko‘ra ikki qismga bo‘ladi: «mehnat daromadlari, agar ularning hajmi yashash uchun zarur harajatlardan ortiq bo‘lmasa, inson …

asini ajratib oladi: «olloh har qanday boylikning qiymat o‘lchovi sifatida ikkita metal-oltin va kumushni yaratdi. yer aholisining ko‘pchilik qismi uchun ular xazina va saqlash predmetidir; agar ba’zan bu maqsadlar uchun ana shu ikkita metall emas boshqa nimadir olinsa, bu bozorlarda baholarning o‘zgarishi ta’sir qilmaydigan oltin va kumush sotib olish imkoniyatiga ega bo‘lish uchun qilinadi. ularning mohiyati daromadlar, jamg‘armalar, xazinalar asosi bo‘lishdir».51 3.ibn xaldun pulning funksiyalari haqida. ko‘rinib turibdiki, ibn xaldun oltin va kumushning pul funksiyalarini bajarish uchun zarur bo‘lgan alohida hususiyatlarini ta’kidlab, ularning vazifasini quyidagicha belgilaydi: 1.daromadlar asosi. almashuvga mo‘ljallab ishlab chiqarilgan yashash vositalarining puldagi ifodasi. 2.qiymat o‘lchovi. modomiki ibn xaldun daromadlarni asosi yashash vositalarida gavdalangan mehnatdir-deb hisoblagan ekan, demak u pulni qiymat o‘lchovi deb bilgan. 3.jamg‘arma asosi. jamg‘armalar doimiy ortiqcha daromadga ega bo‘lganlaridagina hosil bo‘ladi. ular odatda biron-bir maqsadga qaratildi. daromadlar kabi jamg‘armalar ham faqat o‘zini yashash vositalari bilan ta’minlanganlaridagina hosil bo‘lar ekan, demak ular mulk yoki ishlab chiqarishda …

hlatilmasligi mumkiligini ta’kidlaydi: «obro‘ga ega bo‘lgan odam ko‘p daromad oladi, bu uni qisqa vaqt ichida boy qiladi va u har kuni o‘zining boyligi va farovonligini oshiradi. xuddi shuningdek mansabdorlik ham yashash ne’matlariga erishish vositasidir. hech qanday ta’sirga ega bo‘lmaganlarning farovonligi hatto ular boylikka ega bo‘lganlarida ham ularning pullari va mehnati miqdoriga bog‘liq bo‘ladi. savdogarlarning ko‘pchilik qismi shunday ahvoldadir. shuning uchun biz ta’sirga ega bo‘lgan kishilar ular ichida boshqalardan ko‘ra mustaqilroq ekanini ko‘ramiz.»52 bu fikrlarni mag‘zini chaqib ibn xaldun bir necha asrlar avval yuqori martabali ayrim shaxslarning imtiyozlarini bashorat qilganligini ko‘ramiz. masalan, sotsialistik jamiyatda mansabdorlar mehnatkashlar qo‘li bilan yaratilgan, ammo o‘zlari erisha olmaydigan ijtimoiy ne’matlardan bepul yoki arzimagan xaq to‘lab foydalanganlar. ibn xaldun obro‘ni unga ega bo‘lgan shaxsning boyish manbalaridan biri deb hisoblagan. «bu daromadlar yoki pullar yordamida ular mansabga intiladilar va ularni mansabning ta’siri bilan oladigan narsalarni evaziga to‘laydilar shunday qilib bu daromadlar ular oladigan narsaning qiymatiga qo‘shiladi; ularning qiymati …

o‘rganadi. «oltin va kumush, savdo va ijtimoiy turmish ehtiyojiga mos almashuv tufayli bir mamlakatdan ikkinchi mamlakatga o‘tadi. agar ularning miqdori mag‘rib va ifrakiyada kamaysa, slovyanlar va franklar mamlakatlarida ko‘payadi, agar u misr va suriyada kamaysa, hindiston va xitoyda ko‘payadi»56 shunday qilib ibn xaldun, birinchidan, pulning xalqaro funksiyasini, ikkinchidan, pul muomalasi va mamlakatlar o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarning birligini ochib berdi. 4. sharqda pul muomalasini tashkil etish masalalari. sharqda, xususan arab dunyosida pul muomalasini tashkil etish masalalari bilan islom paydo bo‘lishidan ancha avval shug‘ullanishgan. o‘sha zamonlardayoq yirik bitimlarda chek va veksellar ishlatilgan kontragent yoki ish yurituvchiga ish yuzasidan maktublar yozib shu maktubni ko‘rsatgan shaxsga ma’lum summada pul berish topshirilgan. bunda muallifning maktubi veksel o‘rniga o‘tgan, o‘zining mol-mulki va obro‘si bilan tanilgan muallif esa kafil hisoblangan. arab halifaligi tashkil topib, islom sharqqa yoyilgach musulmon qonunlarini tan olish mamlakatlar o‘rtasida savdo aloqalarini gurkirab rivojlanishiga olib keldi. yirik bitimlarda naqd pulsiz hisoblashish zarurati esa qonunchilikni yanada …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "pul va pul muomalasi haqida sharq ta’limoti."

1407726100_57967.doc pul va pul muomalasi haqida sharq ta’limoti. reja: 1. pul haqida tushuncha. beruniy pul haqida. 2. ibn xaldunning pul va pul nazariyasi haqidagi ta’limoti. 3. ibn xaldun pulning funksiyalari haqida. 4. sharqda pul muomalasini tashkil etish masalalari. 5. mirzo ulug‘bekning pul reformalari. 1. pul haqida tushuncha. beruniy pul haqida. · bozorni me’yordagidek rivojlanishining asosiy shartlaridan biri muomalada to‘laqonli pullarning bo‘lishidir. pul - qimmatbaho metallar - iste’mol qiymati bilan ekvivalent qiymat chatishib ketgan alohida tovar ko‘rinishidagi umumiy ekvivalentning tugallangan shaklidir. pul haqidagi ta’limotning rivojlanishiga yirik qomusiy olim abu rayhon beruniy (973-1048) katta hissa qo‘shgan. u markaziy osiyoda birinchi bo‘lib pulning kelib chiqishi va...

DOC format, 58.0 KB. To download "pul va pul muomalasi haqida sharq ta’limoti.", click the Telegram button on the left.

Tags: pul va pul muomalasi haqida sha… DOC Free download Telegram