prokariot va eukariot xujayralarining tuzilishi

DOCX 7 pages 266.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 266.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: prokariot va eukariot xujayralarining o’ziga xos tuzilishi. biologik membranalarning ishlash mexanizmlari. reja: 1)hujayraning tuzilishi va faoliyati. 2) eukariot hujayralarning. 3) organoidlar klassifikatsiyasi hujayralar o‘z tuzilishiga ko'ra prokariotlar va eukariotlarga bo‘linadi. prokariot hujayralarga bakteriyalar, ko‘k-yashil suv o‘tlari kiradi. ularda yadro taraqqiy qilmagan, faqat bitta halqasimon xromosoma mavjud. eukariot hujayralar ikki xil bo‘lib, sodda hayvonlar va ko‘p hujayralilarning hujayralariga bo‘linadi (2-jadval). biz amaliy mashg‘ulotlarda asosan eukariot hujayralar bilan tanishib chiqamiz. hujayralar shakllari xilma-xil bo‘lib, bajaradigan vazifalariga bog‘liqdir. masalan, mushak hujayralarining funksiyasi qisqarish bo'lganligi tufayli bu hujayralar cho'zinchoq shaklga ega bo‘lsa, nerv hujayralari nerv impulslarini o‘tkazishi tufayli uzunchoq o‘simtalarga ega. hujayralarning o‘lchamlari ham xilma - xil bo‘lib, bir necha mikrondan to 100 va undan ortiq mikrongacha bo‘lishi mumkin. eng yirik hujayralar tuxum hujayralaridir, ularning diametri ba’zi qushlarda 10 sm dan ham ortiq (tuyaqush tuxumi) bo‘lishi mumkin. odamning limfocitlari va eritrositlari eng mayda hujayralar qatoriga kiradi. eukariot hujayra sitoplazmadan va yadrodan tashkil topadi. …

2 / 7

rani tashqi muhitdan chegaralab turadi, uni himoya qiladi, har xil moddalarni tanlab o‘tkazishi tufayli hujayra ichki muhiti tarkibini idora qiladi. plazmolemma tarkibidagi reseptorlar yordamida hujayra gormonlar va boshqa biologik aktiv moddalarni ta’siriga javob beradi. 2-jadval eukariotlar (hujayra qobig’i) (gialoplazma) i.hujayraning yuza apparat ii.sitoplazma iii.yadro apparati hujayraning yuza apparati ii.membrana usti kompleksi iii.membrana osti i.plazmolemma kompleksi tarkibi: tarkibi: tarkibi : (fosfolipidlar) a) fermentlar a)mikrofibrillalar b)mikronaychalar a)ikki qavatli b)glikoproteidlar s)tolasimon skelet (suyuqlik-mozaika tuzilmalar modeli buyicha) b)oqsillar funksiuyalari s)lipidlar adgeziyada (yuzaga yopishqoqligi) d)geterogen qatnashadi makromolekulalar huyayra yuzasida retseptor hazm qilish funksiyalari transport i.passiv transport (koncentraciyalar g r a d i e n t i bo‘yicha, energiya baryer (to’siq,chegara) retseptor sarflanmaydi) d i f fuziya osmos (suv diffuziyasi) ii.faol transport (konsentratsiyalar gradientiga qarshi, energiya sarflanadi) tashuvchi oqsillar ionli nasoslar 2-rasm. hayvon hujayrasining nafis tuzilishi. 1-yadro, 2-sitoplazma, 3-mitoxondriya, 4-hujayra markazi, 5-pinositoz pufakcha, 6-lizosoma, 7-golji kompleksi, 8silliq endoplazmatik to‘r, 9-donador endoplazmatik to‘r, 10- ribosoma, 11-hujayra qobig‘i, …

3 / 7

ar va polisaxaridlar eritmalari mavjud. gialoplazma orqali har xil birikmalar tashiladi, ularning o'zaro ta'siri amalga oshadi, buferlik va osmos xususiyatlari amalga oshadi. organoidlar - hujaraning doimiy tarkibiy qismlari bo’lgan va ma‘lum vazifalarni bajaradigan strukturalari (tuzilmalari) hisoblanadi (3jadval). organoidlarning tuzilishi va funksiyasi bilan qisqacha tanishib chiqamiz. mitoxondriyalar - mayda donachalar, tayoqchalar va ipsimon shaklga ega. elektron mikroskopda tekshirilganda mitoxondriyalarning ikkita membrana bilan o‘ralganligini ko‘ramiz. membranalar himiyaviy tarkibi, fermentlari va funksiyasi bilan farq qiladi. ichki membrana matriksda o’simtalar (kristalar) hosil qiladi. mitoxondriyalarning o'lchami 2 mkm dan 5 mkm gacha bo'lishi mumkin. mitoxondriyalar matriksida o‘z avtonom oqsil biologik sintezi apparati mavjud. bu xususiyati bilan ular prokariot hujayralarga o'xshab ketadi va eukariotlarning simbioz usulda kelib chiqqanligidan dalolat beradi. mitoxondriyalarning asosiy funksiyasi - organik moddalarning oksidlanishi natijasida ajralgan energiyani atf sinteziga sarflashdir. mitoxondriyalar steroid gormonlarning sintezida ham qatnashadi. plastidalar - faqat o‘simlik hujayralarida uchraydigan va ko‘p jixatdan mitoxondriyalarga o‘xshash bo’lgan organoidlardir. plastidalar ham ikkita membrana …

4 / 7

zmatik to‘rni elektron mikroskop yordamida o‘rganish mumkin. u citoplazmada tarmoqlangan kanalcha, bo‘shliq shaklida uchraydi. donador va silliq endoplazmatik to‘rlar farqlanadi. donador endoplazmatik to‘r membranalariga ribosomalar joylashgan bo‘ladi. silliq ehndoplazmatik to‘r yog‘lar va uglevodlar sintezida qatnashadi. donador endoplazmatik to‘rda hujayradan tashqariga chiqariladigan oqsil sintezlanadi. endoplazmatik to‘r moddalarni hujayraning bir qismidan ikkinchisiga tashishda ham qatnashadi. u ko’pincha gol'ji kompleksi bo‘shliqlari bilan tutashib ketadi. golji kompleksi yorug‘lik mikroskopida o’rganilganda yadro atrofiga joylashgan murakkab to'r yoki ayrim tayoqsimon, donador shakllar sifatida ko‘rinadi. elektron mikroskopdagi tekshirishlar golji kompleksi membranali tuzilishga ega ekanligini ko‘rsatdi. membranalar bir-biriga ustma-ust joylashgan yassi qopchalar, ularning oxiriga joylashgan mayda va yirik pufakchalarni hosil qiladi. golji kompleksida endoplazmatik to'rda sintezlangan moddalar keyingi kimiyo‘viy o‘zgarishlarga uchraydi, yetiladi, membranalarga o‘raladi. golji kompleksida birlamchi lizosomalar sintezlanadi, glikokaliks tarkibiga kiruvchi glikoproteidlar va glikolipidlar sintezlanadi. lizosomalar kattaligi 2 mkm gacha yetadigan, bitta membrana bilan o‘ralgan oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, nuklein kislotalarni parchalovchi fermentlarni o‘zida saqlovchi organoidlardir. bu fermentlar …

5 / 7

astidalar endoplazmatik to‘r golji apparati membranasiz hujayra markazi ribosomalar mikrofibrillalar mikronychalar sitoskeletni hosil qiluvchi mikrofibrillalar mikronaychalar ikkilamchi lizosomalar o‘z navbatida geterolizosomalar (fagolizosomalar)ga va autolizosomalar (sitolizosomalar)ga bo’linadi. geterolizosomalarda hujayraga kirgan moddalar, autolizosomalarda esa hujayraning o‘z strukturalari parchalanadi. parchalanish jarayoni tugagan ikkilamchi lizosomalar qoldiq tanachalar deyiladi. mikronaychalar - membranasiz, har xil uzunlikdagi, diametri 20-25 nm bo‘lgan organoidlardir. ular sitoplazmada erkin holda yoki sentriolalar, mitoz kalavasi, xivchinlar yoki kiprikchalar tarkibida uchraydi. mikronaychalar mitoz va meyozda xromosomalar ajralishida, sitoskelet hosil qilishda, hujayra ichidagi moddalar harakatlanishida, organoidlar siljishida, sekresiyada, hujayra qobig’ini shakllantirishda qatnashadi. mikrofibrillalar - juda ingichka (diametri 4-7 nm) ustma-ust joylashgan tolachalar, membranasiz, harakat-tayanch organoidi. ular hujayraning yopishqoqligida, harakatlanishida, sitotomiyada qisqarish halqasi hosil qilishda qatnashadi. hujayra markazi. bu organoid hamma hayvon hujayralarida va ba'zi o’simlik hujayralarida aniqlangan (murakkab o‘simliklarda topilmagan). u birbiriga perpendikulyar joylashgan sentriolalardan va ularni o‘rab turgan shaffof sitoplazma-sentrosferadan tashkil topgan. sentriola naysimon bo‘lib, uning devori 9 ta triplet mikronaychalardan tashkil topgan. …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "prokariot va eukariot xujayralarining tuzilishi"

mavzu: prokariot va eukariot xujayralarining o’ziga xos tuzilishi. biologik membranalarning ishlash mexanizmlari. reja: 1)hujayraning tuzilishi va faoliyati. 2) eukariot hujayralarning. 3) organoidlar klassifikatsiyasi hujayralar o‘z tuzilishiga ko'ra prokariotlar va eukariotlarga bo‘linadi. prokariot hujayralarga bakteriyalar, ko‘k-yashil suv o‘tlari kiradi. ularda yadro taraqqiy qilmagan, faqat bitta halqasimon xromosoma mavjud. eukariot hujayralar ikki xil bo‘lib, sodda hayvonlar va ko‘p hujayralilarning hujayralariga bo‘linadi (2-jadval). biz amaliy mashg‘ulotlarda asosan eukariot hujayralar bilan tanishib chiqamiz. hujayralar shakllari xilma-xil bo‘lib, bajaradigan vazifalariga bog‘liqdir. masalan, mushak hujayralarining funksiyasi qisqarish bo'lganligi tufayli bu hujayralar cho'zinch...

This file contains 7 pages in DOCX format (266.3 KB). To download "prokariot va eukariot xujayralarining tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: prokariot va eukariot xujayrala… DOCX 7 pages Free download Telegram