qashqadaryo surxondaryo toponimikasi

PPTX 23 pages 3.2 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.2 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja qashqadaryo, surxondaryo toponimikasi jizzav viloyatlari shaharlari toponimikasi. mavzu: o'zbekiston shaharlari toponimikasi qadimgi davrlarda, xususan, antik asrlarda (mil. avv. iv – milodiy ii-iv asrlar) bugungi qashqadaryo vohasi hududi bilan uchta qadimiy viloyat – nautaka ("yangi joy" ma’nosida), ksenippa ("joy", "er" ma’nosida) va gabaza ("tog‘ yerlari") bog‘lanadi. so‘nggi yillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar va yozma manbalarning uyg‘unligi nautaka viloyati zarafshon tizmasidan boshlanib, hozirgi kitob, shahrisabz, yakkabog‘, g‘uzor va o‘radaryo vohasi yerlarini o‘z ichiga olganligini ko‘rsatadi. ksenippa qarshi va unga tutash cho‘l hududlarini o‘z ichiga olgan bo‘lib, hozirgi qarshi va koson oralig‘idagi yerqo‘rg‘on ksenippaning markazi bo‘lgan. qashqadaryo vohasidagi uchinchi viloyat bo‘lgan gabaza hozirgi dehqonobod, oqrabot va temir darvoza atrofidagi yerlarni o‘z ichiga olgan. tarixchilarning tadqiqotlari natijasida bu viloyat qadimgi boxtar va sug‘d chegarasida bo‘lgan akademik a.muhammadjonov (1928-2016)ning ta’kidlashicha, “qashqa” so‘zi aslida “kashko‘h” (kash+ko‘h) shaklida …

2 / 23

i rasmiy yig'inlari o'tkaziladigan saroy “oltin qarshi" deb nomlangan, degan ma’lumot keltirgan. keshning markazi, ya’ni bugungi shahrisabz ham o‘rta asrlarda kesh deb yuritilgan. bu shaharning shahrisabz deb yuritilishi amir temur hukmronligi davridan, aniqrog‘i, xiv asrning 80-yillaridan boshlandi. temuriylar davri muarrixi sharafuddin ali yazdiy (xv asr) shahar to‘g‘risida quyidagicha yozgan edi: "shahrisabz, uni turkiylar kesh deb ataydilar... keshni o‘sha davrda "qubbat ul-ilm val adab" laqabi bo‘lub turur. bahor vaqti ul shaharning tomu toshi ko‘m-ko‘k bo‘lur va ko‘k ko‘rung‘on jihatidin anga shahrisabz ot bo‘lub turur" temurning saroy tarixchisi nizomiddin shomiy (xiv asr oxiri – xv asr boshi) ham xorazm yurishidan keyin, 1380 yil bahoridan "kesh shahri qayta qurilishiga oliy farmon berilgan"ligidan guvohlik beradi. demak, yuqoridagi ma’lumotlardan ko‘rinadiki, kesh xiv asrning 80-yillaridan yangicha qiyofa kasb eta boshlagan hamda buning ortida mahalliy aholidan tashqari, ko‘plab ko‘chirib keltirilgan usta-hunarmandlar mehnati yotar edi. ma’lumki, ko‘plab tarixiy manbalar va tadqiqotlarda shahrisabz – "yashil shahar" ma’nosini anglatishi eslatiladi. …

3 / 23

, ilmiy-ommabop va nazmiy asarlarda shahar nomining ma’nosi "yashil shahar" degan ma’lumot ommalashgan. shahar nomi ikki mustaqil so‘z – shahar+sabz o‘zaklaridan yasalganligi ma’lum. bu so‘zning birinchi qismi barchaga ma’lum ma’noda kelgan bo‘lsa, so‘zning ikkinchi qismini tashkil qilgan "sabz" atamasining ma’nosi bir nechta ma’nolarda qo‘llaniladi. "o‘zbek tilining izohli lug‘ati"da "sabz" so‘zi forsiyda uch xil ma’noni anglatishi keltirilgan: 1) yashil; 2) g‘o‘r, xom; 3) yangi, yosh. sabz so‘zi xvi asr manbalarida bunyodkor, quruvchi usta – banno ma’nolarini anglatishi keltiriladi. jumladan, zahiriddin muhammad bobur o‘zining "boburnoma" asarida shoir kamoliddin binoiy (1453-1512)ga ta’rif bera turib, uning otasi ustod muhammad sabz, ya’ni banno – usta-binokor bo‘lganligi, shu bois kamoliddin ota kasbidan kelib chiqib o‘ziga "binoiy" taxallusini tanlaganini keltiradi. o‘sha davr muarrixi g‘iyosiddin xondamir ham binoiyning otasi ustod muhammad sherali sabz bo‘lganligini, me’morligi sabab ismiga "sabz" so‘zi qo‘shilganligini qayd etadi [19]. marhum akademik b.ahmedov (1924-2002) ham manbalar tahlili asosida binoiyga ta’rif berar ekan, uning otasi muhammad …

4 / 23

asson kabi arxeolog olimlar tomonidan o‘rganilgan. nasaf shahri tarixi bo'yicha jiddiy tadqigotlar xx asrning 70-yillaridan boshlab o°zbekiston fa arxeologiya institutining maxsus ekspeditsiyalari tomonidan olib borilgan. yozma manbalarda naxshabda iv—-v asrlarda bunyod etilgan yirik va mustahkam qal‘a sifatida. vii-vi]i asrlarda esa vohaning poytaxt shahriga aylangani haqida ma‘lumotlar keltirib o'tilgan. ix—x asrlardan boshlab nasaf yullab-yashnagan o'rta asr shaharlaridan biri sifatida yodga olinadi. ushbu davrda ham shahar buxoro — balx karvon yo lida joylashgan. shaharda qal’a va rabod mavjud bo‘lgan hamda shahar to'rtta darvozaga ega mudofaa devori bilan o ‘rab olingan. xiii asrda esa naxshabni mo‘g-ul bosqinchisi chingizxon bosib olgach, yondirilib, butunlay vayron etilgan. tarixchilarning fikricha, yangi qarshi shahrining vujudga kelishi kebekxon faoliyati (1318 — 1326) bilan bog‘liq. xiv asrda qadimgi nasafdan 5 km shimolda — hozirgi qarshi shahri o‘mida chig‘atoy urug‘idan bo‘ ilmish kebekxon tomonidan saroy bunyod etilgan va yangi shaharga asos solingan. shuningdek, yusuf xos hojibning “qutadg‘u bilig” asarida “qarshi~ atamasi …

5 / 23

ga bo‘lgan mustahkam shahar bo‘lgan. asr oxiriga kelib abdullaxon ii tomonidan shaharda bir qator yangi binolar — madrasa, masjid, karvonsaroylar, sardoba, hammomlar va gumbazli savdo inshooti — chorsu, bozorlar hamda qashqadaryo ustidan ko*prik barpo etilgan. mahmud ibn valining yozishicha. bu katta va saranjom shahar jahonning katta shaharlari bilan tenglasha olgan. p. p. ivanovning ta’kidlashicha, xix asr boshlarida qarshi shahri buxoro va samarqanddan so*ng uchinchi o‘rinda turgan yirik shahar bo’lgan. ‘tarixchilarning fikricha, “kitob” atamasining ma’nosi haqida quyidagi fikrlar mavjud. bir guruh tadqigotchilar shahar nomini qashqadaryoning yuqori oqimidagi kashaf jilg'asi nomi bilan bog‘laydi. boshqa bir guruh tojikcha “kift” — “elka”, “ob” — “suv”. ya'ni “elkadagi suv” degan ma‘noni bildiruvchi “kiftob” so’zidan kelib chiqqan desa, yana bir guruh tadqigotchilar joy ma‘nosini unglatadigan so’g‘diycha “xat” va “suv” ma‘nosini beruvchi tojikcha “ob” so'zidan, ya‘ni “suv bo’yidagi shahar™ ma‘nosidagi “katob™ birikmasidan kelib chiqqan deb ta kidlashadi. ma‘lumki, xviii asrning birinchi varmida qashqadaryo vohasining sharqiy qismida sangfurush, …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qashqadaryo surxondaryo toponimikasi"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dots. v.b., t.f.f.d (phd) narziyev nabijon normurodovich fan: toponimika “tarix” kafedrasi reja qashqadaryo, surxondaryo toponimikasi jizzav viloyatlari shaharlari toponimikasi. mavzu: o'zbekiston shaharlari toponimikasi qadimgi davrlarda, xususan, antik asrlarda (mil. avv. iv – milodiy ii-iv asrlar) bugungi qashqadaryo vohasi hududi bilan uchta qadimiy viloyat – nautaka ("yangi joy" ma’nosida), ksenippa ("joy", "er" ma’nosida) va gabaza ("tog‘ yerlari") bog‘lanadi. so‘nggi yillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar va yozma manbalarning uyg‘unligi nautaka viloyati zarafshon tizmasidan boshlanib, hozirgi kitob, shahrisabz, yakkabog‘, g‘uzor va o‘radaryo vohasi yerlarini o‘z ichiga olganligini ko‘rsatadi. ksenippa q...

This file contains 23 pages in PPTX format (3.2 MB). To download "qashqadaryo surxondaryo toponimikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qashqadaryo surxondaryo toponim… PPTX 23 pages Free download Telegram