sanoq sistemalari

DOC 190.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662970038.doc £ £ £ £ £ £ £ £ £ ¹ m o z î " a m o z î " a m o z î " a m o z î " a m m ³ m m þ ) 0 , ( z î " b a m ù m þ m ) 0 , , ( z î " c b a m m m þ m ³ m m ³ þ m þ sanoq sistemalari sanoq sistemalari reja: 1. sanoq sistemalari. 2. o’nli va turli sanoq sistemalarida ko’p xonali sonlar ustida amallar. 3. o’nli va turli sanoq sistemalarida ko’p xonali sonlar ustida amallar 4. o’nli sanoq sistemasida ko’p xonali sonlarni ayirish. 5. o’nli sanoq sistemasida ko’p xonali sonlarni ko’paytirish . 6. o’nli sanoq sistemasida ko’p xonali sonlarni bo’lish. 7. bo’linish munosabati va uning xossalari sanoq sistemalari. son tushunchasi bu juda qadimiy tushunchalardan biridir. sonlarning nomlanishi, …

dan yana biri bu qadimgi grek sanoq sistemasidir.qadimgi gretsiyada foydalanilgan, attik yoki gerodian sistemasi deb atalgan sanoq sistemasidagi ba’zi sonlarni quyidagicha belgilardan foydalanganlar. bu ikki ko’rinishdagi sanoq sistemalardan shu narsani ko’rish mumkinki, har bir raqam qaysi o’rinda kelishidan qat’iy nazar doim bitta sonni ifodalaydi. pozitsion bo’lmagan sanoq sistemalaridan yana biri va hozir ham qo’llaniladigan sistema bu rim sanoq sistemasidir. rim raqamlari bilan butun sonlarni yozish uchun quyidagi 7 ta asosiy sonlarning tasvirlarini esda saqlash kerak. i v x l c d m 1 5 10 50 100 500 1000 shu sonlar bilan 4000 gacha istalgan butun sonni yoza olamiz. shu bilan birga, bir sonda bu raqamlardan ba’zilari (i, x, c, m) uch martagacha takrorlanishi mumkin. sonlarni rim raqamlarida yozishda kichikroq raqam katta raqamning o’ng tomonida turishi mumkin. bu holda kichik raqam katta raqamga qo’shiladi. masalan, 283 soni rim raqamlarida cclxxxiii misolimizda yuzlikni ifodalovchi raqam 2 marta o’nlik va birlikni ifodalovchi …

pona) yordamida sonlarni ifodalashgan. eng ko’p tarqalgan sanoq sistemasi bu 10 lik sanoq sistemasidir. bu birinchi bo’lib hindistonda asrda vujudga kelib , keyin arablar orqali yevropaga tarqalgan. hozirgi paytda ham jahonda 10 lik sanoq sistemasidan keng foydalanilyapti. bu sistemaning dastlabki sonlari ; [ 0; 1; 2; 3; 4; 5; 6; 7; 8; 9] lar bu to’plam o’nlik sanoq sistemasining “alfavit”idir. ta’rif: n natural sonning n=nk(10k+nk-1(10k-1+…+n1(10+n0 ko’rinishdagi yozuviga sonning 10 lik sanoq sistemasidagi yozuvi deb aytiladi. bunda nk, nk-1, …n0 , -lar manfiy bo’lmagan butun sonlar bo’lib, 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 raqamlaridan birortasini ifodalovchi sonlardir. sonning unli sanoq sistemasidagi yozuvini qisqacha n= nk, nk-1, …n0 , deb yozadilar. masalan: 3749=3·103+7·102+4·10+9 xuddi sonning o’nlik sanoq sistemasidagi yozuvi singari istalgan natural sonni q lik sanoq sistemasida quyidagi yig’indi shaklida ifodalash mumkin: n=nk(qk+nk-1(qk-1+…+n1(q+n0 (nk(0) , bunda 0( nk( q-1 0 (nk-1(q-1 …………… 0(n0(q-1. bu yozuvni qisqacha quyidagicha yozish ham mumkin: n=nknk-1…n0 (q) masalan: n=475(8)-bu son sakkizlik sanoq …

umkin; n=q((nkqk-1+nk-1(qk-2+…+n1)+n0 , bu erda 0(n0(q bu yozuvdan ko’rinadiki, n0-n sonini q soniga bo’lganda bo’lishdan chiqqan qoldiqdir. xuddi shunday n1 qoldiq topiladi va hokazo. natijada bu jarayon to bo’linma nolga teng bo’lguncha davom ettiriladi, so’ngra qoldiqlar qator qilib oxiridan yozib chiqilsa, hosil bo’luvchi son q lik sanoq sistemasida sonning yozuvi bo’ladi. masalan: 1) 46 sonining 2 lik sanoq sistemasidagi yozuvini toping. demak, 46=101110(2) natijani to’g’riligini tekshiramiz: 101110(2)=1·25+0·24+1·23+1·22+1·2+0=46 o’nli va turli sanoq sistemalarida ko’p xonali sonlar ustida amallar. 273+3526 yig’indini qaraymiz. qo’shiluvchilarni koeffitsientli uning darajalari yig’indisi ko’rinishida yozamiz. 273+3526=(2(102+7(10+3)+(3(103+5(102+2(10+6) bu ifodada qavslarni ochib, qo’shiluvchilar o’rnini shunday almashtiramizki, birlar birlar oldida, o’nlar o’nlar oldida va hokazo bo’lsin va yana qavs ichiga olamiz. bularning hammasini qo’shishning tegishli qonunlari asosida bajarish mumkin. haqiqatdan, guruhlash qonuni ifodalarni qavssiz yozishga imkon beradi. 2(102+7(10+3+3(103+5(102+2(10+6 o’rin almashtirish qonuniga ko’ra qo’shiluvchilar o’rnini almashtiramiz: 3(103+ 2(102+5(102+7(10+2(10+3+6 guruhlash qonuniga ko’ra guruhlaymiz: 3(103+ (2(102+5(102)+(7(10+2(10)+(3+6). 1-qavsdan 102 ni, 2-sidan 10 ni qavsdan tashqariga …

anadi. o’nli sanoq sistemasida yozilgan ko’p xonali sonlarni qo’shish algoritmi umumiy ko’rinishda mana bunday ifodalanadi: 1.ikkinchi qo’shiluvchini tegishli xonalar bir-birining ostiga tushadigan qilib birinchi qo’shiluvchining ostiga yozamiz. 2.birlar xonasidagi raqamlar qo’shiladi. agar yig’indi 10 dan kichik bo’lsa, uni javobdagi birlar xonasiga yozamiz va keyingi xonaga (o’nlar xonasiga) o’tamiz. 3.agar birlar raqamlarining yigindisi 10 dan katta yoki 10ga teng bo’lsa, uni 10+с0 , bunda с0 -bir xonali son, ko’rinishda yozamiz: с0 ni javobdagi birlar xonasiga yozamiz va birinchi qo’shiluvchidagi o’nlar raqamiga birni qo’shamiz, keyin o’nlar xonasiga o’tamiz. 4.o’nlar bilan yuqoridagidek amallarni bajaramiz, keyin yuzlar bilan va hokazo. yuqori xona raqamlari qo’shilgandan keyin bu jarayonni to’xtatamiz. o’nli sanoq sistemasida ko’p xonali sonlarni ayirish. 769-547 ayirmani qaraymiz. berilgan sonlarni koeffitsiyentli o’nning darajalari yig’indisi ko’rinishida yozamiz: 769-547=(7(102 +6(10+9)-(5(102+4(10+7). 7(102+6(10+9 yig’indidan 5(102+4(10+7 yig’indini ayirish uchun shu yig’indidan har bir qo’shiluvchini birin –ketin ayirish kifoya, bu qanday yoziladi: (7(102+6(10+9)-5(102-4(10-7. endi 7(102 +6(10+9 yig’indidan 5(102, 4(10, 7 …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sanoq sistemalari"

1662970038.doc £ £ £ £ £ £ £ £ £ ¹ m o z î " a m o z î " a m o z î " a m o z î " a m m ³ m m þ ) 0 , ( z î " b a m ù m þ m ) 0 , , ( z î " c b a m m m þ m ³ m m ³ þ m þ sanoq sistemalari sanoq sistemalari reja: 1. sanoq sistemalari. 2. o’nli va turli sanoq sistemalarida ko’p xonali sonlar ustida amallar. 3. o’nli va turli sanoq sistemalarida ko’p xonali sonlar ustida amallar 4. o’nli sanoq sistemasida ko’p xonali sonlarni ayirish. 5. o’nli sanoq sistemasida …

DOC format, 190.5 KB. To download "sanoq sistemalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sanoq sistemalari DOC Free download Telegram