sintaktik uslubiyat

DOC 1 стр. 34,5 КБ Бесплатная загрузка

1 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 34,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 1

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 1

6-mavzu: sintaktik uslubiyat reja: 1. sintaktik uslubiyatning maqsad va vazifalari. 2. sintaktik uslubiyatning obyekti. 3. sintaktik uslubiyatning shakllantiruvchi belgilari. tayanch tushunchalar: sintaksis, darak gap, so‘roq gap, undov gap sintaktik qurilish va uning ko‘p variantliligi, fikr ifodalash vositalarining boy va xilma-xil formalarga egaligi obyektiv olam voqea-hodisalari yuzasidan axborot berish, olish, turlicha modal munosabatlarni ifodalashda keng imkoniyatlar ochib beradi. mashhur tilshunos olimlar, jumladan m.verdi, i.r.galperin, a.i.yefimov, v.v.vinogradov, a.n.gvozdev, d.e.rozental, a.mamajonov kabilar sintaktik kategoriyalarning uslubiy obyekt sifatida muhim o‘rin tutishini alohida ta’kidlab o‘tganlar. so‘zni tanlash bilan birga uni o‘z o‘rnida ishlatish, gapni to‘g‘ri qurish va maxsus ohang bilan aytish, tanlangan birikmaning mantiqiy asosliligi, sodda va qo‘shma gaplardan foydalanishdagi o‘ziga xosliklar, inversiyani o‘rinli hosil qilish va boshqalar sintaktik uslubiyatuing asosiy tekshirish obyektidir. sintaktik kategoriyalarning aksariyati barcha nutq uslublarida faol ishlatila beradi. lekin bir qator sintaktik birliklar borki, uslubiy jihatdan chegaralanganligi bilan ajralib turadi. masalan, ravishdosh va sifatdosh oborotlar, bog‘lovchilarning ayrim turlari, qo‘shma gaplarning ko‘pchiligi …

2 / 1

belgilay olishga, ulardan nutqda to‘g‘ri foydalanishga imkon beradi. sinonimik birliklar biron nutq uslubida ko‘proq ishlatilishi bilan farqlanib turadi. masalan, sodda gap formalari ko‘proq og‘zaki nutq, xuddi shu gapga sinonim bo‘lgan qo‘shma gap formalari esa kitobiy-ilmiy va badiiy nutqqa xos bo‘ladi. sintaktik kategoriyalarning uslubiy xususiyatlarini o‘rganish va tadqiq qilishda, ularning obyektiv olam hodisalarini aniqroq bayon etishdagi muvofiq-nomuvofiqligi, so‘zlovchining qanday maqsadivi ko‘zlab fikr yuritayotgani va o‘z fikrini, his-tuyg‘ularini ifodalashga intilganini to‘la tasavvur etishda sintaktik variantlarni qiyoslash asosiy omil hisoblanadi. ayni chog‘da bu usul fikr bayon qilishda muayyan sinonimik birliklarning qay biri muayyan nutq paytida o‘rinli ekanini anglash va tanlay bilish imkonini ham beradi. masalan: eshitdimki, qahramon nom olibsan. qahramon nom olganingni eshitdim. misolimizdagi qo‘shma gap formasi (i gap) badiiyligi, emotsiya ottenkasiga egaligi, poetik nutqqa oidligi bilan, keyingi sodda gap formasi esa og‘zaki (ham adabiy, ham so‘zlashuv) uslubga xosligi bilan ajralib turadi. gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlarining uslubiy xususiyatlari 1.1. darak gaplar nutqning …

3 / 1

iq. 3. so‘zlovchi nutq jarayonida tinglovchi axborolida bayon qilingan voqelikka munosabatini ifoda etganda, uning gapini maxsus so‘roq yoki undov bilan aynan takrorlaydi. so‘roq olmoshlari va so‘roq so‘zlar orqali hosil qilingan so‘roq gaplardan esa badiiy, publitsistik va so‘zlashuv nutqi uslublarida ko‘proq foydalaniladi. turlicha modal munosabat ifodalovchi so‘roq gap formalari so‘zlashuv va badiiy nutq uslubiga xos bo‘lib, rasmiy va ilmiy uslublarda deyarli ishlatilmaydi yoki kam ishlatiladi. ohang bilan hosil qilinadigan so‘roq gap formalari so‘zlashuv uslubigagina xos bo‘lib, sof so‘roqni emas, alohida ottenkali so‘roq tushunchasini ifodalaydi. 2. so‘roq turlicha his-tuyg‘ular bilan qo‘shilgan holda bo‘lishi mumkin. bunday tushunchani ifodalovchi gaplar ritorik so‘roq gaplar deb yuritiladi. ritorik so‘roq gaplar ba’zan sof so‘roq gap formasi bilan, ko‘pincha esa maxsus leksik-morfologik va fonetik vositalar orqali hosil qilinadi: a) nahot /nahotki/ yuklamasi orqali hosil qilingan ritorik so‘roq gaplar taajjub ma’nosi bilan bog‘liq bo‘lib, ba’zan javob talab qiladi, ba’zan esa yo‘q. dialogik nutq jarayonida suhbatdoshlardan biri biror harakat ijrosini …

4 / 1

alar undov gaplarni hosil qilmaydi, balki shakllangan undov gaplarning ma'nosini kuchaytiradi: a) -ki, -a, -da orqali. bunda -ki cho‘zibroq talaffuz etiladi, -a / -ya / -da urg‘u bilan aytiladi va bu bilan ma’no kuchaytiriladi. naqadar go‘zal-a bu gul! bu gullar qanday yaxshi edi-ya! shahar juda o‘zgarib ketibdi-da! hayot shuncha totliki, aslo to‘ymaysan! b) qanday, qanaqa, shunday, shunchalik, naqadar, biram kabi so‘zlar orqali: bunda tasvirlanayotgan, his-tuyg‘u uyg‘otgan voqelikning roli beqiyosligi ifoda etiladi: uning o‘g‘li shunday //shunchalik// biram sho‘x bo‘libdiki... qanday / / qanaqa yigitlar edi ular! v) takror orqali: yo‘qol! yo‘qol! to‘xta, to‘xta, nima deyapsan o‘zing! demak, darak, so‘roq, buyruq va undov gaplar turli nutq uslublarida qo‘llanishiga qarab o‘ziga xosliklarga ega bo‘ladi, ulardan to‘g‘ri foydalanish esa nutqiy ta’sirchanlikni yuzaga keltiradi. gap bo‘laklari masalasi gap bo‘laklari morfologik kategoriyalar/ so‘z turkumlari/ bilan ifodalanishi va har bir turkumning uslubiy xususiyatlari morfologik uslubiyat bahsida o‘rganilganligi tufayli maxsus to‘xtashga ehtiyoj yo‘q. biroq kesim formalari ayrim xususiyatlarga …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 1 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sintaktik uslubiyat"

6-mavzu: sintaktik uslubiyat reja: 1. sintaktik uslubiyatning maqsad va vazifalari. 2. sintaktik uslubiyatning obyekti. 3. sintaktik uslubiyatning shakllantiruvchi belgilari. tayanch tushunchalar: sintaksis, darak gap, so‘roq gap, undov gap sintaktik qurilish va uning ko‘p variantliligi, fikr ifodalash vositalarining boy va xilma-xil formalarga egaligi obyektiv olam voqea-hodisalari yuzasidan axborot berish, olish, turlicha modal munosabatlarni ifodalashda keng imkoniyatlar ochib beradi. mashhur tilshunos olimlar, jumladan m.verdi, i.r.galperin, a.i.yefimov, v.v.vinogradov, a.n.gvozdev, d.e.rozental, a.mamajonov kabilar sintaktik kategoriyalarning uslubiy obyekt sifatida muhim o‘rin tutishini alohida ta’kidlab o‘tganlar. so‘zni tanlash bilan birga uni o‘z o‘rnida ishlatish, gapni to‘g‘ri q...

Этот файл содержит 1 стр. в формате DOC (34,5 КБ). Чтобы скачать "sintaktik uslubiyat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sintaktik uslubiyat DOC 1 стр. Бесплатная загрузка Telegram