mushak faoliyatining energiya ta’minoti

DOCX 19 pages 99.8 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 99.8 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

6-mavzu: mushak faoliyatining energiya ta’minoti reja 1. energiya ta’minot tizimi. 2. aerob energiya manbai. 3. fosfagen energiya tizimi. 4. kislorodni eng yuqori darajadagi iste’moli. 5. sport mashg‘ulotida charchash va tiklanish 6. mashg‘ulot jarayonining tuzilishi 7. mashg‘ulot mezosikllarini tuzilishi. mushaklar ishlashi uchun energiya bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak katta quvvat zahirasiga ega bo‘lgan fosfat birikmalari (adinozintrifosfat, kreatinfosfat), shuningdek uglevodlar (glyukoza, glikogen) va moylar eng muhim energiya manbalari hisoblanadi. oqsillar energiya manbai sifatida ikkilamchi o‘rnida turadi, ammo mushakning hajmi, bo‘yini o‘sishida ular birlamchi ahamiyatga ega. faqat ayrim hollardagina (ochlik, uzoq va ortiqcha urinishda) oqsillar aminokislota sifatida moddalarning energiya almashinuvida qatnashishi mumkin. mushakda boy energiyaga ega bo‘lgan fosfat birikmalari, gliko-gen va moylar to‘planadi. glikogen bilan moylar shuningdek jigar va ter osti yog‘ to‘qimalarida ham yig‘iladi. odamdagi 1 kg mushak og‘irligiga 3,5 dan 7,5 gacha mmol atf va 16 dan 28 gacha mmol krf to‘g‘ri keladi. bu tanani adinozintrifosfatda (atf) 5 kdj (1,2 kkal) atrofida, …

2 / 19

t qisman mushak faoliyati uchun foydalanishi mumkin, negaki u bosh miyaning hayoti uchun zarur bo‘lgan faoliyatini ta’minlab turadi. yog‘lar uzoq davom etadigan uncha jadal bo‘lmagan sport ishlarini bajarishda tuganmas quvvat manbai (125.000 dan 400.000 kdj 30.000 - 1000.000 kkal) bo‘lib xizmat qiladi. yog‘ zaxirasining katta qismi teri osti yog‘ to‘qimasida to‘plangan bo‘ladi. energiya ta’minot tizimi. kislorodsiz tizim - anaerob quvvat ta’minoti. mushak tolalari uchun energiya ta’minotining bevosita manbai bo‘lib hamisha atf (adinozintrifosfat kislotasi) xizmat qiladi. atf adf (adinozindifosfat)ga va f (fosfat)ga parchalanadi. parchalanish chog‘ida 9 - 10 kkal (38 - 42 kdj) energiya ajralib chiqadi. atf -------- adf+f+ energiya. bunda ajratilgan energiya faqat uchdan biri mushak ishlashiga xizmat qiladi, uchdan ikkisi issiqlik hosil qilib beradi. atf ni mushakda deyarli chegaralangan miqdorda (3,5-7,5 mmol/kg) bo‘lganligi sababli qisqa vaqt ichida (1-3 sek) jadal ishlash oqibatida ish to‘xtamaydi. atfni tiklanishi (resintez) nisbatan oddiy bo‘lgan bioximik jarayon yordamida amalga oshiriladi. atf parchalanishi natijasida vujudga …

3 / 19

to‘xtatish yoki uning jadalligini pasaytirishda kerak bo‘ladi. biroq biz ishni to‘xtatmay, uning jadalligini pasaytirsak, bu xolatda atf ni tiklovchi energiya manbasi almashib qoladi, boshqacha aytganda krf glikogenga aylanadi. bunday sharoitda mushakda mavjud bo‘lgan glikogen kislorodning ishtirokisiz sut kislotasiga (laktat) parchalanadi. glikogen laktat + atf bunda bir mol mushak glikogeni 3 mol atf ni yetkazib beradi. 1 mol glikogen laktat + 3 mol atf. bir necha soniya jadal ishlaganidan keyin bu bioximik jarayon ancha faollashib ketadi. glikogen parchalanishi yo‘li bilan atf ni tiklanishi (kislorod bo‘lmaganda) bir vaqt oralig‘ida fosfat parchalanishi paytida olish mumkin bo‘lgan energiyaning uchdan bir qismini ajratib beradi. shuning uchun ish jadalligi susayishga majbur. masalan, 100 metrga yugurish chog‘ida 60-80 metrdan yugurish tezligi pasayadi, negaki quvvatga boy bo‘lgan modda fosfat zahirasi kamaya boradi va tana samarasi kamroq bo‘lgan glikogendan energiya olishga o‘tishga majbur bo‘ladi. kislorod ishtirokisiz glikogen parchalanganda moddalar alma-shinuvining nordon mahsulotlari (laktat, so2 va boshq.) hosil bo‘ladi. jadal …

4 / 19

qisqarib) qolishiga olib kelishi mumkin. oraliqdagi yuklamalar ishlayotgan mushaklardan nordon moddalarni qisman chiqib ketishiga xizmat qiladi, ammo shu paytning o‘zida qisqa tanaffuslar glikogen zahirasini to‘latish imkonini bermaydi. shunga ko‘ra yuklamaning har bir qatlamida glikogen kamayib boraveradi. bunday oraliq yuklamalar bir topqir jadal yuklamalarga qaraganda glikogen uychasini (u to‘planadigan joyni) ancha bo‘shab qolishiga olib keladi. ko‘rsatib o‘tilgan bioximik jarayonlar deyarli kislorodning ishtirokisiz ro‘y beradi, shuning uchun ularni anaerob (kislorodsiz) deb yuritiladi. atf ni krf parchalanishidagi quvvat hisobiga tiklanish jarayoni anaerob - alaktat (laktat hosil bo‘lmaydigan) deb nomlanadi, atf ni glikogen parchalanishi hisobiga tiklanishi anaeroblaktatli (laktat hosil bo‘ladigan) deb yuritiladi. aerob energiya manbai. glikogen faqat sut kislotasigina parchalanmaydi, balki o2 ishtiroki bilan suvga (n2o) ham parchalanadi va is gazi (so2) bunda atf resintezi uchun energiya ajratadi. glikogen o2 n2o+so2+atf. kislorod ishtiroki bilan uglevod yonishining bu yo‘li energiya olishning anaerob yo‘li deb yuritiladi. bunda bir mol glikogen 39 mol atf ni yetkazib beradi. …

5 / 19

tida yog‘lar birinchi navbatda chiqadi. ammo bari bir barcha musobaqa mashqlarni bajarishdagi jadal-ligi o‘sishi munosabati bilan ishchi quvvatni tashkil bo‘lishida glikogen ulushi xattoki marafon yugurish turida ham 80% atrofida bo‘ladi, yog‘lar esa 20% atrofida. shuning uchun 90 daqiqadan ortiq davom etadigan kuchli yuklarda ishni davom ettirish uchun kishida mavjud bo‘lgan glikogen zahirasi yetishmaydi. fosfagen energiya tizimi. bu tizimga krf quvvati hisobiga atfni darhol tiklanishi xos xususiyat hisoblanadi. fosfat guruxini krfdan ajratilganda katta miqdordagi quvvat bo‘shaydi 1 mol krf parchalanganda 10,5 kkal energiya erkinlashadi. bu jarayon kimyoviy reaksiyaning murakkabligiga ham, o2 kelishiga ham bog‘liq emas, shuning uchun atf tez tiklanishining energiya manbai hisoblanadi, boshqa tizimlarga nisbatan katta kuchga ega. atf tiklanish tezligi laktat tizimiga qaraganda 3 barobar va kislotaga qaraganda 4-10 marta tezroq bo‘ladi. ammo fosfogen tizimining sig‘imi katta emas, negaki atf va krf zahiralar juda chegaralangan. 1-jadval uch energiya tizimining eng yuqori kuchi va sig‘imi. (20 kg og‘irlikdagi mushak hisobiga …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mushak faoliyatining energiya ta’minoti"

6-mavzu: mushak faoliyatining energiya ta’minoti reja 1. energiya ta’minot tizimi. 2. aerob energiya manbai. 3. fosfagen energiya tizimi. 4. kislorodni eng yuqori darajadagi iste’moli. 5. sport mashg‘ulotida charchash va tiklanish 6. mashg‘ulot jarayonining tuzilishi 7. mashg‘ulot mezosikllarini tuzilishi. mushaklar ishlashi uchun energiya bilan ta’minlangan bo‘lishi kerak katta quvvat zahirasiga ega bo‘lgan fosfat birikmalari (adinozintrifosfat, kreatinfosfat), shuningdek uglevodlar (glyukoza, glikogen) va moylar eng muhim energiya manbalari hisoblanadi. oqsillar energiya manbai sifatida ikkilamchi o‘rnida turadi, ammo mushakning hajmi, bo‘yini o‘sishida ular birlamchi ahamiyatga ega. faqat ayrim hollardagina (ochlik, uzoq va ortiqcha urinishda) oqsillar aminokislota sifatida moddalarning...

This file contains 19 pages in DOCX format (99.8 KB). To download "mushak faoliyatining energiya ta’minoti", click the Telegram button on the left.

Tags: mushak faoliyatining energiya t… DOCX 19 pages Free download Telegram