tarixshunoslik fanidan ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari(1)

PPTX 15 pages 495.9 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 495.9 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dotsent husniddin muydinovich mamadaliyev fan: manbashunoslik va tarixshunoslik “tarix” kafedrasi 4-mavzu: ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari (1). reja: 1. abbosiylar sulolasi davri manbalari. 2. somoniylar sulolasi davri manbalari. 3. g‘aznaviylar sulolasi davri manbalari. tayanch so‘zlar va iboralar: muhammad xorazmiyning birinchilardan “kitob at-tarix” asari, tabariy, balozuriylarning va boshqalarning umumiy tarix uslubidagi asarlari, hamza isfahoniy, muhammad narshaxiylar hududlar tarixiga oid asarlari, utbiy, bayhaqiylarning sulolalar tarixiga oid asarlari. muhammad ibn muso xorazmiy (780 – 850) kitob at-tarix. ushbu arab tilida bitilgan qimmatli asar muallifi buyuk matematik muhammad muso xorazmiydir. biz uni birinchi turonlik tarixchi olim deb atashimiz mumkin. chunki, xorazmiy birinchilardan bo‘lib o‘zining “kitob at-tarix” (“tarix kitobi”) asarini yozgan. ammo, ushbu asar bizgacha mukammal holida yetib kelgan bo‘lmasa-da, undan olingan parchalarni keyingi davr tarixchilari ibn nadim, mas’udiy, tabariy, hamza isfahoniylar o‘z asarlarida keltiradilar. bu kitobni abu rayhon beruniy o‘zining “osor ul-boqiya” asarida ham eslatadi. …

2 / 15

noibi abdulloh ibn amr davrida movarounnahiga bir necha bor bostirib kirganliklari va maymurg‘ni (samarqand tumanlaridan biri) talab qaytganliklari haqida ma’lumot bor. tarixi ar-rusul va-i-muluk “payg‘ambarlar va podshohlar tarixi” bu asar muallifi yirik qomusiy olim abu ja’far muhammad ibn jarir tabariydir (836—923). tarix ilmi uchun eng muhim asarlardan hisoblanadi. u tabariston viloyatiga qarashli omul shahrida tug‘ilgan, umrining ko‘p qismini bag‘dodda o‘tkazgan va shu yerda vafot etgan. tarixchi xalifalikning ko‘p shaharlarini aylanib chiqqan. birmuncha vaqt ray, basra, kufa, suriya va misrda turgan. tabariy o‘z davrining keng ma’lumotli kishilaridan bo‘lib, o‘ndan ortiq kitob yozib qoldirgan. musulmon qonunshunoslari orasida mavjud bo‘lgan ixtiloflar bayon etilgan “kitob ixtilof al-fuqaho” (“faqihlar o‘rtasidagi ixtiloflar haqida kitob”), “qur’oni karim” oyatlari sharhiga bag‘ishlangan o‘ttiz (boshqa ma’iumotlarga qaraganda qirq) jilddan iborat “jome’ al-bayon at-ta’vil al-qur’on” (“qur’on” so‘zlari ma’nosining keng bayoni majmuasi”) ana shular jumlasidandir. tarixi ar-rusul va-l-muluk” yoki qisqa nomi “tarixi tabariy” asari umumiy tarix janrida yozilgan kitob. lekin, mukammalligi va …

3 / 15

n keng foydalangan. lekin, u ko‘p hollarda “hadis ilmi" tamoyiliga ko‘ra, ayniqsa asarning qadimiy tarixga bag‘ishlangan qismlarida boshqa manbalardan olingan dalil va ma’lumotlami aynan keltirgan. kitobning qadimiy tarixdan bahs yurituvchi qismlari ham ma’lum ilmiy qiymatga ega. chunki, bularda bizgacha yetib kelmagan manbalarda (rivoyatlar, “xvaday namak”, “tarixi xulafo” va boshqalar) mavjud bo‘lgan qimmatli ma’lumotlar, lavhalar saqlangan. ai-komil fi-t-tarix (mukammal tarix) asar muallifi yirik arab tarixchisi izzuddin abulhasan ali ibn muliammad (1160-1234) bo‘lib, u ko‘pincha ibn asir nomi bilan mashhur bo‘lgan. muarrix tigr daryosi bo‘yida joylashgan jazirat ui-umar shahrida tug‘ilgan. umrining ko‘p qismini mavsilda o‘tkazgan va o‘sha yenda vafot etgan. ibn asir o‘z davrining keng ma’lumotli kishisi bo‘lib, bir necha tarixiy asar yozgan. “al-komil fi-t-tarix” va muhammad payg‘ambar sahobalari (izdoshlari) tarjimai holini o‘zida qamrab olgan besh jildli “ kitob usd al-g‘aba fi ma’lumot as-sahoba” (“sahobalar haqida ma’lumot beruvchi o‘rmon sherlari”, 1863-yili chop qilingan) shular jumlasidandir. lekin, sharq mamlakatlari xalqlari, shuningdek turkiston xalqlari …

4 / 15

motlari sh.s. kamoliddin tomonidan rus tilida nashr etilgan. tarixi tabariy tabariy asarining forsiy tahriri ham bor bo‘lib, u somoniy abu solih mansur ibn nuhning (961-976) vaziri, atoqli ilm-fan homiysi al-bal’amiy (vaf. 974) tomonidan 963-yili yozilgan. bal’amiy tahriri shunchaki oddiy tarjima bo‘lib qolmay, balki asarning qayta ishlangan va ayrim hollarda yangi faktlar bilan boyitilganidir. unda, birinchidan, qisqartirilgan tahririda uchramaydigan ma’lumotlar mavjud bo‘lib, ulami bal’amiy tabariy asarining to‘la nusxasidan olgan. ikkinchidan, bal’amiy tahriri boshqa manbalar asosida yangi ma’lumotlar bilan to‘latilgan. mafotih al-ulum (ilmlar kaliti) abu abdulloh muhammad ibn ahmad ibn yusuf kotibiy xorazmiy (899 – 997) – mashhur filolog va fan tarixchisidir. olim somoniy nuh ii ibn mansuming (976 - 997) vaziri utbiy qo‘lida dabir bo‘lib xizmat qilgani va asosan, nishopurda istiqomat qilib, fan tarixiga oid hamda davlat bosh idoralari uchun muhim qo‘llanma bo‘lgan “mafotih ul-ulum” (“llmlaming kalitlari”) nomli asar yozib qoldirganligi ma’lum. ushbu asardan ma’lum bo‘lishicha, abdulloh yunon, suryoniy, arab va …

5 / 15

s.l.volin, van flotenning yuksak bahosiga sazovor bo‘lgan. uning arabcha matni 1895-yili van floten tomonidan, ayrim parchalar tarjimasi s.l.volin tomonidan 1939-yili nashr qilingan. toshkentda bu asarni r.m.bahodirov tadqiq etib, maxsus kitob yozgan. tarix buxoro (buxoro tarixi) abu bakr narshaxiy – markaziy osiyo tarixiy manbalarining durdonalaridan biri bo‘lmish “tarixi buxoro” deb shuhrat topgan nodir asarning muallifidir. u o‘z asarini 943–944 yillarda arab tilida yozgan va uni somoniylar davlati hukmdori abu muhammad nuh ibn nasr ibn ahmad ibn ismoil somoniyga (943–954) bag‘ishlagan. afsuski, “buxoro tarixi”ning arab tilida yozilgan asl nusxasi bizgacha yetib kelgan emas. bizga nasib boʻlgani — bu fors tiliga tarjima qilinib, qariyb uch asr davomida bir necha bor tahrir, qisqartirish va qoʻshimchalarni boshidan kechirgan nusxasidir. asarning soʻzboshisida aytilishicha, 1129-yili asli hozirgi quva shahridan boʻlgan abu nasr ahmad ibn muhammad ibn nasr al-quboviy narshaxiyning kitobini doʻstlarining iltimosiga binoan arab tilidan forsiyga tarjima qilgan va bunda u asarning baʼzi joylarini qisqartirgan; ammo, shu …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixshunoslik fanidan ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari(1)"

prezentatsiya powerpoint toshkent kimyo xalqaro universiteti ma’ruzachi: dotsent husniddin muydinovich mamadaliyev fan: manbashunoslik va tarixshunoslik “tarix” kafedrasi 4-mavzu: ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari (1). reja: 1. abbosiylar sulolasi davri manbalari. 2. somoniylar sulolasi davri manbalari. 3. g‘aznaviylar sulolasi davri manbalari. tayanch so‘zlar va iboralar: muhammad xorazmiyning birinchilardan “kitob at-tarix” asari, tabariy, balozuriylarning va boshqalarning umumiy tarix uslubidagi asarlari, hamza isfahoniy, muhammad narshaxiylar hududlar tarixiga oid asarlari, utbiy, bayhaqiylarning sulolalar tarixiga oid asarlari. muhammad ibn muso xorazmiy (780 – 850) kitob at-tarix. ushbu arab tilida bitilgan qimmatli asar muallifi buyuk matematik muhammad muso xorazmiydir....

This file contains 15 pages in PPTX format (495.9 KB). To download "tarixshunoslik fanidan ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari(1)", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixshunoslik fanidan ix – xii… PPTX 15 pages Free download Telegram

tarixshunoslik fanidan ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari(1)

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "tarixshunoslik fanidan ix – xiii asrlar boshlari arab-fors manbalari(1)"

Similar files