bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi

PPTX 44 pages 142.2 KB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 142.2 KB

File type PPTX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

2-mavzu. bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi 2-mavzu. bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi reja: 1. qo‘shiqlar. maqollar va ularning etnopedagogik ahamiyati. 2. topishmoqlar va uning janriy tasnifi. masallarda majoziylik. tez aytishlarning alletrasion xususiyatlari. ertaklar. ertak istilohi haqida tushuncha. ertaklarni ijro etish tartibi. adabiy ertaklar. adabiy ertaklarga xos xususiyatlar. adabiy ertak va uning bolalar adabiyotini yuzaga kelishidagi ta’siri. 5. turg‘unboy gʻoyipov – ertaknavis adib. 1. qo‘shiqlar. maqollar va ularning etnopedagogik ahamiyati. aytim-olqishlar erkalovchi motivdagi rasm-rusum qo‘shiqlari bo‘lib, asosan, bolalarning beshik davriga oid turli-tuman marosimlarda ijro etiladi: chaqaloq besh va to‘qqiz kunga to‘lganda, ilk bor cho‘miltirilganda, beshikka ilk bor va har gal bog‘langanda, yana qayta ochib olinganda, ilk bor tish yoriganida, birinchi marta mustaqil o‘tirganida, ilk bor oyog‘ida tikka turganida, birinchi marta odimlaganida, “toy-toy”laganida, har gal yangi kiyim kiygizganda, ilk bor ovqat yeganida, qizaloq sochini ilk bor yuvganda-taraganda, o‘g‘il bola sochi …

2 / 44

chiqarilib, isiriq tutatilgan. kulchalar marosim ishtirokchilariga taqsimlab berilgan odatda bu marosim haftaning xosiyatli kunlari sanalgan chorshanba, yo juma kunlarida nishonlangan. bunday marosimlarning ma’lum qismi ijtimoiy taraqqiyot tufayli endilikda so‘nishga yuz tutgan bo‘lsa-da, ma’lum qismi xalq an’analarining poetik uzvi sifatida hamon yashamoqda. aytaylik, bolalarning yangi kiyim kiyishiga oid aytimolqishlar yangi ijtimoiy munosabatlar ta’sirida transformatsiyaga uchrab, tug‘ilgan kunni nishonlash jarayonida bolaga yangi kiyim kiydirish qutloviga aylangan: odatda bu marosim haftaning xosiyatli kunlari sanalgan chorshanba, yo juma kunlarida nishonlangan. bunday marosimlarning ma’lum qismi ijtimoiy taraqqiyot tufayli endilikda so‘nishga yuz tutgan bo‘lsa-da, ma’lum qismi xalq an’analarining poetik uzvi sifatida hamon yashamoqda. aytaylik, bolalarning yangi kiyim kiyishiga oid aytimolqishlar yangi ijtimoiy munosabatlar ta’sirida transformatsiyaga uchrab, tug‘ilgan kunni nishonlash jarayonida bolaga yangi kiyim kiydirish qutloviga aylangan: erkalama va ovutmachoqlar ham suyish qo‘shiqlarining bir-biridan farq qiluvchi mustaqil janrlari sanaladi. ovutmachoqlar kichkintoylar g‘ashlanganda, chinqirib yig‘laganda, ehtiyojga aylanish oqibatida yuzaga kelsa, erkalamalar uchun esa, kayfiyatning ko‘tarinkiligi muhimdir. erkalamalar mehr …

3 / 44

do‘rsa-do‘rsa”, “ha, kishta-kishtakishta”, “kishtala-kishtal” singari taqlidiy va so‘qma so‘zlar tizimidan iborat an’anaviy qolipga aylangan satrlar bilan boshlanuvchi qator turkumlari borki, faqat 2-3 yashar bolalarga mo‘ljallangan. buning sababi – shu yoshdagi bolalar vaznining yengilligi, ularni havolata-havolata ko‘tarib tushirish o‘ngg‘ayligidir. erkalama ham xuddi shu harakat ravishiga mutanosib ohangda shovqin solingan holda aytiladi: erkalama va ovutmachoqlar ham suyish qo‘shiqlarining bir-biridan farq qiluvchi mustaqil janrlari sanaladi. ovutmachoqlar kichkintoylar g‘ashlanganda, chinqirib yig‘laganda, ehtiyojga aylanish oqibatida yuzaga kelsa, erkalamalar uchun esa, kayfiyatning ko‘tarinkiligi muhimdir. erkalamalar mehr xuruji jarayonida yuzaga keluvchi badihalardir. ovutmachoqlar vaziyat taqozosi tufayli ehtiyojga aylansa, erkalamalar kayfiyat taqozosi tufayli yuzaga chiqadi. erkalamalar xalqning o‘z farzandlariga beqiyos mehr tovlanishlarini aks ettiradi: o, shugina, shuginagina, munchagina tunchagina. shunchagina-kunchagina. yashnab turgan g‘unchagina. mehr xuruji ona qalbini tug‘yonga keltirganidan u shu so‘zlar tizimi ritmida arzandasini ardoqlash, erkalash ohangini chuqur tuygan. erkalamalarda “-gina”, “ginagina” qo‘shimchalari faol, ularda kichraytirishdan ko‘ra erkalash ma’nosi bo‘rtibroq tovlanadi. erkalamalarning “ha, lo‘tti-lo‘tti”, “ha, do‘rsa-do‘rsa”, “ha, …

4 / 44

ni kuylash-yetakchi motivdir. ular, asosan, yetti yoshgacha bo‘lgan bolalarga aytilsa-da, aslida bolalarni faol erkalash jarayoni 11-13-yoshga to‘lganlaridagina va hatto undan keyin ham davom etishi mumkin. biroq bu davrda erkalash poetik shaklda kechmay, maqtash, xatti-harakatni ma’qullash va minnatdorchilik izhoridan iborat obrazli iboralar (“yasha!”, “balli!”, “ofarin!”, “rahmat”, “barakalla!”, “baraka top!” va hokazo) va olqishlar vositasida amalga oshadi. erkalamalar bolalarda samimiylik tuyg‘usini tarbiyalaydi. ovutmachoqlar esa bolani tinchlantirish ehtiyojini qondiruvchi badihalardir: vo‘y-vo‘y, shuginani kim urdi? vo‘y-vo‘y, shuginaga kim lab burdi? yig‘lama, oppoqqinam, boshimdagi qalpoqqinam! ko‘rinayotirki, chaqaloqning yig‘isi onada uni tinchlantirish assotsiatsiyasini uyg‘otgan. ona shu zaruriyatga ko‘ra so‘zga murojaat qilayotir. u so‘zbozlik qilayotgani yo‘q, balki so‘zni tashkil etgan tovushlar garmoniyasida tinchlantiruvchi ohangga urg‘u berib, orom beruvchi, ovutuvchi ma’noni anglatishga, his etishga va tuydirishga erishayotir. bunda bolani bag‘riga bosib, beshik yo belanchakda tebrata turib, unga termulgan holda lablarni cho‘chchaytirib yoxud bolaning yupqagina lablarini qitiqlab, ovutuvchi ma’noning omuxtalashtirilishiga alohida ahamiyat berilishini ham unutmaslik darkor. shundagina so‘zlarda ham, …

5 / 44

lagan: qaytarmachoqlar. bolalar uchun, asosan, beshik davri tugagandan keyingi ma’naviy ehtiyoj taqozosiga ko‘ra yuzaga kelgan badihalar bo‘lib, she’riy namunasi ko‘pincha monolog, nasriy shakli dialog (savol-javob) negizida quriladi. uning poetik nutqida bir voqeadan ikkinchisi o‘sib chiqadi, shu zaylda har ikkala tipdagi qaytarmachoqlarda ham bu xususiyat mushtarak fazilatga aylangan. har ikkala holda ham qaytarmachoq sujetini tashkil etgan har bir voqea alohida epizod tusini oladi, biroq bu epizodlar umumiy bir motiv (g‘oya) atrofida izchil mantiqiylik asosida birlashgan bo‘ladi. bunda har bir epizod bir savol shaklida, izohi ham o‘zida birin-ketin qaytarilaveriladi. hodisaning qaytarmachoq deyilishi va alohida janr sifatida e’tirof etilishiga ham xuddi shu xususiyatlari asos bo‘lgan. masalan, “yumalandim yumoq topdim” satri bilan boshlanuvchi qaytarmachoqda lirik qahramon yumalab yumoq topadi (1), yumaloq ichidan taroq topadi (2), taroqni momoga beradi (3), momo unga churak (non) beradi (4), churakni cho‘ponga beradi (5), cho‘pon unga tayoq beradi (6), tayoqni daryoga tashlaydi (7), daryo unga ko‘pik beradi (8), ko‘pikni …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi"

2-mavzu. bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi 2-mavzu. bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi reja: 1. qo‘shiqlar. maqollar va ularning etnopedagogik ahamiyati. 2. topishmoqlar va uning janriy tasnifi. masallarda majoziylik. tez aytishlarning alletrasion xususiyatlari. ertaklar. ertak istilohi haqida tushuncha. ertaklarni ijro etish tartibi. adabiy ertaklar. adabiy ertaklarga xos xususiyatlar. adabiy ertak va uning bolalar adabiyotini yuzaga kelishidagi ta’siri. 5. turg‘unboy gʻoyipov – ertaknavis adib. 1. qo‘shiqlar. maqollar va ularning etnopedagogik ahamiyati. aytim-olqishlar erkalovchi motivdagi rasm-rusum qo‘shiqlari bo‘lib, asosan, bolalarning beshik davriga oid turli-tuman marosimlarda ij...

This file contains 44 pages in PPTX format (142.2 KB). To download "bolalar adabiyotining didaktik va estetik jihatlari. ertaklar va uning janriy tasnifi", click the Telegram button on the left.

Tags: bolalar adabiyotining didaktik … PPTX 44 pages Free download Telegram