chaqqonlik va uni tarbiyalash metodikasi

DOCX 16 pages 1.8 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.8 MB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

1-mavzu. chaqqonlik va uni tarbiyalash metodikasi hozirgi kunda «chaqqonlik» atamasi «muvofiqlovchi imkoni yatlar» atamasi bilan almashtirilmoqda va uning tarkibida esa «muvofiqlanganlik», «muvofiqlash layoqati» tushunchalarini qo‘llash tavsiya qilinmoqda (o.v.goncharova, 2005). bu tushunchalar ma’nosi bo‘yicha yaqin bo‘lgani bilan tarkibi bo‘yicha bir xil emas (12-rasm). «muvofiqlash layoqatlari tushunchasiga ta’rif berish uchun boshlang‘ich nuqta bo‘lib «muvofiqlik» so‘zi xizmat qilishi mumkin (lotincha coordination so‘zidan olingan bo‘lib, muvofiqlashtirish, moslash, tartibga solish ma’nosini bildiradi). «harakatlarni muvofiqlash» tushunchasiga keladigan bo‘lsak, uning ma’nosi lotincha tarjimasi ma’nosidan ancha keng. hozirgi vaqtda harakatlar muvofiqligining bir necha ta’riflari mavjud. ularning barchasi, ushbu murakkab xodi saning qandaydir alohida jihatlarini ochib beradi (fiziologik, biomexanik, neyrofizi ologik, kibernetik). n.a.bernshteynning yozishicha, «harakatlar muvofiqligi» bizning organlarimiz xarakatlarining erkinlik darajasini yengib o‘tishidir, ya’ni ularni boshqariluvchi jarayonga aylantirishdir. bu ta’rif, oradan ancha vaqt o‘tgan bo‘lishiga qaramasdan, xozirgi kunda xam eng ko‘p tarqalgan va tan olinganlardandir. n.a.brenshteynning (1991) fikricha, harakat apparatini boshq arishida eng qiyini bu erkinlik darajalarini yengib o‘tishdir. …

2 / 16

dabiyotlarda (l.p.matveev, 1991, v.m.zatsiorskiy, 1970, s.v.yananis 1969 va boshqalar) hayotiy-zaruriy, kasbiy-amaliy malakalarga ega bo‘lishi uchun organizm bo‘laklari, tizimlarining zarur bo‘lgan harakatlarni o‘zlashtirib olishi uchun tez moslasha olish jihati deb qarash tavsiya qilingan. har qanday harakatni o‘zlashtirishda yuzaga kelgan harakat sharoiti, vaziyatga qarab, harakatlarni bajarishga tez, qisqa muddatda moslasha olish qobiliyatini chaqqonlik deb ataladi. o‘zgaruvchan vaziyatlarda talab qilingan harakat akti yoki faoliyatini bajarishda katta muskul zo‘riqishisiz yoki kuchli, katta quvvat sarflamay muvofiqlay olish har kimga ham berilmagan jihat bo‘lib, inson qobiliyatlarining alohida sirasiga kiradi. bunday qobiliyat sohibi turli kasb-hunar yoki sport bellashuvimi, hayotiy sharoit talab qiladigan holatlarmi qat’iy nazar boshqalarga nisbatan oson chiqadi. “tegirmondan tirik chiqadi” deb aytilgan halqimiz maqoli ham shundaylarga aytiladi. inson hayotining o‘smirlik davri-bu harakat fazilatini rivojlantirish uchun eng qulay vaqt sanaladi. chunki bu davr organizmdagi qo‘zg‘alish va tormozlanishning o‘rin almashinuvini o‘ta tez sodir bo‘lishi, bu sifatni tarbiyalash uchun organ va tizimlardagi qulay kechadigan davr. chunki bu yoshda …

3 / 16

pi, futbol, gimnastika, yengil atletikaning sakrash va uloqtirish turlari, suv sporti mashq lari va boshqalar orqali yo‘lga qo‘yiladi. chaqqonlikni rivojlantirishda qo‘llaniladigan eng sodda ta’lim uslubiyotlarini bilishimiz lozim. ular: - mushaklarni aytarli darajada “bo‘shashtirib” bo‘lgandan so‘ng berilgan tovush, ovozga qarab kelishilgan harakat akti yoki harakat faoliyatini bajarish; - turli xildagi balandliklarga chiqish yoki pastga qarab yugurish, turli xildagi to‘siqlardan (sun’iy, tabiiy), murakkab serpantinlarni zabt etish; - chaqqonlikni o‘zini alohida ajratib emas, boshqa sifatlar bilan qo‘shib kompleksli rivojlantiriladi va o‘yin, musobaqa metodlaridan foydalanish yaxshi natija beradi. m.a.cherkovning tadqiqotlariga ko‘ra, chaqqonlik kasbiy yoki jismoniy harakatlarni bajarishda turlicha namoyon bo‘ladi. bu sifat individ mushaklarining yuqori darajada rivojlanganlik jihati va yarim sharlar po‘stlog‘idagi jarayonlarning plastikligi, tez sodir bo‘lishi va almashinuvi bilan chambarchas bog‘liq. 12-rasm. chaqqonlik harakat sifatining umumiy tavsifi (k.d.chermit bo‘yicha 2005)[footnoteref:1] [1: goncharova o.v. yosh sportchilarning jismoniy qobilitlarni rivojlantirish. o'quv qo'llanma. t.: 2005. 123 - sahifa.] 13-rasm. (k.d.chermit bo‘yicha 2005)[footnoteref:2] [2: goncharova o.v. yosh …

4 / 16

onlik jismlar bilan bajariladigan harakatlardagi chaqqonlik jamoa bo'lib bajariladigan mashqlardagi chaqqonlik 1. tanamiz pozasini almashtirish bilan bog‘liq (masalan, tez o‘tirish, yotish, va boshqa) mashqlar va harakatlarni bajarishdagi chaqqonlikni “vujud chaqqonligi” deb atalmoqda. 2. qiyinlashtirilgan, bajarish davomida holatni o‘zgartirib bajarishda namoyon bo‘ladigan chaqqonlik (masalan, rolikli konki, chang‘i, velosipedda turli ko‘rinish, baland-pastlik, aylanma joylar, to‘siqlar, oshib o‘tishlar, tirmashib chiqishlar). 3. o‘zgarib turadigan qarshilik ko‘rsatish bilan namoyon qilinadigan mashqlarni bajarishdagi chaqqonlik (tortishish, kurash, boks va boshqalar). 4. jismlar bilan bajariladigan mashqlarda namoyon bo‘ladigan chaqqonlik (ilib olish, irg‘itish, oshirib tashlash, janglyorlik, uloqtirish, turtish va boshqalar) – “qo‘l” yoki “jism bilan chaqqonlik”. 5. bir necha shug‘ullanuvchini bir vaqtning o‘zida kelishib zo‘riqishlarini namoyon qilish bilan ko‘rsatiladigan chaqqonlik (juft bo‘lib, uch-to‘rt nafar bo‘lib birgalikda o‘ti rib turishlar; ikki yoki uch nafar bo‘lib o‘z sherigi yoki boshqa jismlarni ko‘tarib olib yurish, siljitish; ko‘plashib to‘siq lar, chuqurliklar yoki qiya joylarga chiqish, tushish, oshib o‘tishlar va boshqalar). 6. taktik muvofiqliklar, …

5 / 16

an, faqat oyoq-qo‘l larning o‘zi 30 tadan erkinlik darajasiga ega. shuning uchun, xarakatlar muvofiqligida inson yechishi lozim bo‘lgan asosiy masala-ortiqcha erkinlik darajalarini kamaytirishdir. xarakat apparatini boshqarishdagi qiyinchiliklarning asosiylari quyidagilar: 1. daqqatni inson tanasining ko‘plab bo‘g‘inlari va qismlari xarakatlariga teng taqsimlash, ularni o‘zaro muvofiqlashtirish. 2. inson tanasiga xos bo‘lgan ko‘plab erkinlik darajasini yengib o‘tish. 3. mushaklarning egiluvchanligi (n.a.brenshteyn, 1991). keyingi vaqtda bir butun harakat amallari tuzishning murakkabligini xarakat dasturlarining o‘zgarishi (bir a’zoning xarakatining boshlaninishining ikkinchisi bilan ustma-ust tushishi) bilan bog‘lashmoqda. harakat dasturlari yig‘ilgan tajribalar ta’siri ostida shakllanadi. harakat dasturi o‘tgan, hozirgi va kelajakni «birlashtiruvchi» xarakatni uning ma’nosi bilan muvofiq lashtiruvchi xarakat dasturlarining bir vaqtli va ketma ket ta’sir etish jarayonlari bilan bog‘langan. ular orasida o‘tish holatlari mavjud, unga harakatlarni boshqarishning markaziy tizimlarida bir emas, ikkita yoki bir nechta dasturlar mavjud bo‘ladi. o‘tish mexanizmlari xarakat larning biomexanik tuzilmasining paydo bo‘lishida asosiy mexanizm hisoblanadi. fiziologik jihatdan «ortiqcha ekanlik darajasi» tushunchasini kiritish muvofiqlikni ta’riflash …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "chaqqonlik va uni tarbiyalash metodikasi"

1-mavzu. chaqqonlik va uni tarbiyalash metodikasi hozirgi kunda «chaqqonlik» atamasi «muvofiqlovchi imkoni yatlar» atamasi bilan almashtirilmoqda va uning tarkibida esa «muvofiqlanganlik», «muvofiqlash layoqati» tushunchalarini qo‘llash tavsiya qilinmoqda (o.v.goncharova, 2005). bu tushunchalar ma’nosi bo‘yicha yaqin bo‘lgani bilan tarkibi bo‘yicha bir xil emas (12-rasm). «muvofiqlash layoqatlari tushunchasiga ta’rif berish uchun boshlang‘ich nuqta bo‘lib «muvofiqlik» so‘zi xizmat qilishi mumkin (lotincha coordination so‘zidan olingan bo‘lib, muvofiqlashtirish, moslash, tartibga solish ma’nosini bildiradi). «harakatlarni muvofiqlash» tushunchasiga keladigan bo‘lsak, uning ma’nosi lotincha tarjimasi ma’nosidan ancha keng. hozirgi vaqtda harakatlar muvofiqligining bir necha ta’riflari mavjud...

This file contains 16 pages in DOCX format (1.8 MB). To download "chaqqonlik va uni tarbiyalash metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: chaqqonlik va uni tarbiyalash m… DOCX 16 pages Free download Telegram