fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar ma'ruzasi

DOCX 5 pages 54.9 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 54.9 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

1 – ma’ruza. mavzu: kirish. asosiy tushunchalar. reja: 1.fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar; 2.konstruksiya elementlari va tuzilmalari; 3. brusga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar klassifikatsiyasi. deformatsiyalanuvchi qattiq jismning asosiy xususiyatlari; 4. materiallar qarshiligida qabul qilingan gipotezalar tayanch iboralar: materialllar qarshiligi, zo‘riqish va deformatsiya, mustahkamlik bikirlik, ustivorlik, absolyut qattiq jism, deformatsiyalanuvchi qattiq jism, geometrik o‘lchami va shakli, elastik, plastik (qoldiq), bruslar, sterjen, val, to‘sin, plastinka yoki plita, qobiq, massiv, ferma, rama, sirtqi kuch, hajmiy kuch, to‘plangan kuch, nyuton (n), statik yoki dinamik yuklar, ichki kuch yoki zo‘riqish kuchi, reaksiya kuchi, kesish usuli, statikaning muvozanat tenglamalari, 1.1. fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar amalda ishlatiladigan barcha bino, inshoot va mashinalar konstruksiya elementlariga qo‘yiladigan asosiy talablar, ularning mustahkamligi, bikirligi va ustivorligini taminlashdir. fanni o‘rganishdan maqsad konstruksiyalar va ularning qismlari mustahkamligi, bikirligi va ustivorligini ta’minlash usullarini yaratish va asoslashdan iborat. bu masalalarni hal qilish konstruksiya elementlarini to‘g‘ri loyihalash va hisoblash hamda bino, inshoot, mashina …

2 / 5

nstruksiya elementlarining tashqi kuch ta’siridan katta deformatsiya hosil qilmaslik qobiliyatidir. ustivorlik – tashqi kuch ta’sirida konstruksiya elementlarining dastlabki muvozanat holatini saqlash qobiliyatidir. nazariy mexanika fanining materiallar qarshiligi fanidan farqi shundaki, nazariy mexanika fanida jism absolyut qattiq jism, ya’ni deformatsiyalanmaydi deb qaraladi. materiallar qarshiligi fanida esa aksincha, qattiq jism deformatsiyalanadi deb qaraladi. nazariy mexanikada absolyut qattiq jism qaralganligi sababli tashqi kuchlar ta’sirida bo‘lgan absolyut qattiq jismlar o‘z geometrik o‘lchamlari va shaklini o‘zgartirmaydi. shu sababli nazariy mexanikada jismlar mustahkamlikka, bikirlikka va ustivorlikka tekshirilmaydi. material qarshiligi fanida jismlar deformatsiyalanadi deb qaraladi, ya’ni tashqi kuchlar tasirida jismlar geometrik o‘lchamlarini yoki shaklini o‘zgartiradi. jismlarning tashqi kuchlar ta’sirida geometrik o‘lchami yoki shaklini o‘zgartirishiga deformatsiya deb ataladi va u quydagilarga bo‘linadi: 1.jism tashqi yukdan ozod qilingandan keyin, u o‘zining oldingi o‘lchamlari va shaklini to‘liq qayta tiklasa, bunday deformatsiyaga elastik deformatsiya deyiladi. 2. jism tashqi yukdan ozod qilingandan keyin u o‘zining oldingi o‘lchamlari va shaklini qayta tiklay olmasa, …

3 / 5

qalinligiga nisbatan qolgan boshqa o‘lchamlari katta bo‘lgan tekis sirt bilan chegaralangan konstruksiya qismiga plita yoki plastinka deb ataladi (1.1,e-chizma). 3.qalinligi qolgan boshqa o‘lchamlariga nisbatan juda kichik bo‘lgan egri sirt bilan chegaralangan konstruksiya qismiga qobiq deb ataladi (1.1,f-chizma). 4. massivlar guruhi. uchala o‘lchami bir xil tartibda bo‘lgan jismga massiv deb ataladi (1.1,g-chizma). 5. ferma deb bir necha sterjenlarni sharnirlar yordamida biriktirishdan hosil bo‘lgan geometrik o‘zgarmas sistemaga aytiladi (1.1,h-chizma). ( 1.1-chizma. konstruksiya elementlari . ) 6. rama deb bir necha bruslar bikir qilib tutashtirilishidan hosil bo‘lgan sterjenlar sistemasiga aytiladi (1.1,i-chizma). ramalar yuklanganda sterjenlari egilib, ular tutashgan nuqtalaridagi to‘g‘ri burchaklari o‘zgarmaydi. 1.3. brusga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar klassifikatsiyasi deformatsiyalanuvchi qattiq jismning asosiy xususiyatlari bino, inshootlar va mashina konstruksiyalari ish va ekspulatatsiya jarayonida turli yuklar ta’siriga qarshilik ko‘rsatadi. bu yuklarni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin: sirtqi va hajmiy yuklar. jismga qo‘shni bo‘lgan ikkinchi jismdan o‘tuvchi kuchlarga sirtqi kuchlar deb ataladi. jismning ichki barcha zarrachalariga ta’sir …

4 / 5

nun asosida o‘zgaruvchi yoki doimiy bo‘lishi mumkin. doimiy yuk element sirti bo‘yicha tekis taqsimlangan bo‘ladi. sirt bo‘yicha taqsimlangan kuch yuza birligiga to‘g‘ri kelgan kuchning miqdori bilan xarakterlanib o‘lchov birligi n/m2 (pa). sterjenlarni hisoblashda sirt bo‘yicha taqsimlangan kuchlar sterjen uzunligi bo‘yicha chiziqli qonun asosida taqsimlangan kuchlarga keltiriladi. chiziq bo‘yicha taqsimlangan uzunlik birligiga to‘g‘ri kelgan kuchning miqdori bilan xarakterlanib o‘lchov birligi n/m. taqsimlangan sirtqi kuchlarga misol sifatida silindrik idishdagi suyuqlikning bosimini, qorning bino tomiga bosimini, shamolning ta’sirini va boshqalarni keltirish mumkin. konstruksiya o‘lchamiga nisbatan juda kichik sirtiga ta’sir etuvchi kuchlar to‘plangan kuchlar deb ataladi va ularni bir nuqtaga qo‘yilgan deb faraz qilamiz, to‘plangan kuchlarning o‘lchov birligi nyuton (n). statik va dinamik yuklar. yuk o‘z miqdori, qo‘yilgan nuqtalari yoki yo‘nalishlarini sekin-asta oxirgi qiymatigacha o‘zgartiradigan, ya’ni tezlanishlari e’tiborsiz bo‘lgan yuklarga statik yuklar deyiladi. yuklar o‘z miqdor va qo‘yilgan nuqtalarni juda qisqa vaqt mobaynida juda katta tezlik bilan o‘zgartirsa bunday yuklarga dinamik yuklar deyiladi. bunda …

5 / 5

in. sirtqi kuchlardan tashqari konstruksiya elementlarining temperaturasining o‘zgarishi (qizishi va sovushi) natijasida ham hosil bo‘ladi. 1.4. materiallar qarshiligida qabul qilingan gipotezalar materiallar qarshiligida konstruksiya elementlarini hisoblashda material va detallarning bir-biriga ta’sir ko‘rsatish xarakteriga nisbatan quyidagi gipotezalar qabul qilingan: 1-gipoteza. jism materiali yaxlit (g‘ovaksiz) deb hisoblanadi, ya’ni materialning diskret va atom tuzilishini e’tiborga olinmaydi. jism materiali deformatsiyagacha va deformatsiyadan keyin ham uzluksizdir. buning natijasida deformatsiya va kuchlanishlarni koordinatalarning uzluksiz funksiyasi deb qaraladi. bu gipoteza mayda zarrachali jismlar uchun juda qo‘l keladi. bu gipoteza real materiallar uchun matematik analizning uzluksiz funksiya formulalarini ishlatishga asos bo‘ladi. 2-gipoteza. jism materiali bir jinsli va izotrop bo‘ladi, ya’ni material har bir nuqtada, har bir yo‘nalishda bir xil xususiyatga ega deb hisoblanadi. metall bir jinsli materiallardan bo‘lib, beton, tosh va gishtning bir jinsli xususiyati kamroqdir. 3-gipoteza. jism yuklanishdan oldin unda boshlang‘ich zo‘riqish kuchlari bo‘lmaydi deb faraz qilinadi. darhaqiqat po‘lat detallarning notekis sovishi, yog‘ochning notekis qurishi yoki betonning …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar ma'ruzasi"

1 – ma’ruza. mavzu: kirish. asosiy tushunchalar. reja: 1.fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar; 2.konstruksiya elementlari va tuzilmalari; 3. brusga ta’sir etuvchi tashqi kuchlar klassifikatsiyasi. deformatsiyalanuvchi qattiq jismning asosiy xususiyatlari; 4. materiallar qarshiligida qabul qilingan gipotezalar tayanch iboralar: materialllar qarshiligi, zo‘riqish va deformatsiya, mustahkamlik bikirlik, ustivorlik, absolyut qattiq jism, deformatsiyalanuvchi qattiq jism, geometrik o‘lchami va shakli, elastik, plastik (qoldiq), bruslar, sterjen, val, to‘sin, plastinka yoki plita, qobiq, massiv, ferma, rama, sirtqi kuch, hajmiy kuch, to‘plangan kuch, nyuton (n), statik yoki dinamik yuklar, ichki kuch yoki zo‘riqish kuchi, reaksiya kuchi, kesish usuli, statikaning muvozanat tenglama...

This file contains 5 pages in DOCX format (54.9 KB). To download "fan tekshiradigan masalalar va asosiy tushunchalar ma'ruzasi", click the Telegram button on the left.

Tags: fan tekshiradigan masalalar va … DOCX 5 pages Free download Telegram