sintaktik shakl hosil qiluvchi kategoriyalar

PDF 34 pages 942.0 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 942.0 KB

File type PDF

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

mavzu: sintaktik shakl hosil qiluvchi kategoriyalar. kesimlik qo'shimchalari reja: kirish i.bob. so’zlarning sintaktik (aloqa-munosabat) shakllari. sintaktik shakllarning morfologik va sintaktik tabiati. 1.1.morfologik shakllarda ma’no va vazifa mushtarakligi 1.2.lug’aviy va sintaktik shakllar. ularning o’ziga xos xususiyatlari 1.3.so’zlarning sintaktik shakllari ii.bob. so’zlarning sintaktik shakllari. egalik va kelishik kategoriyasi 2.1.so’zlarning sintaktik shakllari haqida ma‘lumot. 2.2.kesimlik kategoriyasi 2.3. fe’l va ot kesimlik kategoriyasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kurs ishini dolzarbligi: ta’lim-tarbiya tizimini yangilashga doir innovatsion harakatlarni amalga oshirish, isloh qilish, shakllantirish ta’lim sohasining rivojlanish darajasini belgilab beruvchi dolzarb masalalardan biridir. “inson, uning har tomonlama uyg`un kamol topishi va farovonligi shaxs manfaatlarini ro`yobga chiqarishning sharoitlarini va ta’sirchan mihanizmlarini yaratish , eskirgan tafakkur va ijtimoiy xulq- atvorning andozalarini o`zgartirish, respublikada amalga oshirilayotgan islohotlarning asosiy maqsadi va harakatlantiruvchi kuchidir.. xalqning boy intelektual merosi va umumbashariy qadriyatlar asosida, zamonaviy madaniyat, iqtisodiyot, fan, texnika va texnologiyalarning yutuqlari asosida kadrlar tayyorlashning mukammal tizimin1i shakllantirish o`zbekiston taraqqiyotining muhim shartlaridir ”darhaqiqat mamlakatimiz …

2 / 34

arini amaliyotda qollashi ta’lim jarayonining unumdorligini oshiradi, o`quvchilarning mustaqil va ijodiy fikrlash qobiliytlarini shakllantiradi, qiziqishni oshiradi, bilimlarni mustahkam o`zlashtirish,o`zlashtirilgan bilimlar bazasidan hayotiy masalalarda erkin foydalanish ko`nikma va malakalarini mustaxkamlaydi. boshlang`ich sinfda o`quvchilar tafakkurini shakllantirishda o`qituvchining mahorati, uning innovatsion metodlarni ta’lim jarayoniga mohirona tadbiq qila olishi, ta’limning yangidan-yangi usul va metodlari ustida izlanishi, ilg`or ustozlar tajribasidan ijodiy foydalana olishi juda muhimdir. “o`qitishning muammolari nafaqat pedagoglar, sotsiologlar, balki faylasuflar, psixologlarning ham e’toborini o`ziga qaratmoqda shu xususida barcha o`quv darsliklarini organishda fanlararo integratsiya g`oyalari ilgari surilayotgan bir davrda boshlang`ich sinf ona tili va o`qish savodxonligi darslarini oqitishda ham innovatsion g`oyalar bilan majassamlashgan metod va usullardan foydalanish tavsiya etiladi. ma’lumki, kichik maktab yoshidagilarga ona tili va o`qish savodxonligi darslarida sintaktik shakl yasovchi, otlarda egalik, kelishik, fe’llarda shaxs-son qo`shimchalari so`zlarni bir-biriga bo`lovchi qo`shimchalar deb o`rganiladi. kurs ishi mavzusining maqsadi. gap, aslida, so‘zning erkin birikuviga ham asoslanganligi tufayli so‘zning bog‘lanish qonuniyati, so‘z birikmasi ham sintaksisda o‘rganiladi. …

3 / 34

di. kurs ishi mavzusining obyekti: shunday qilib, sintaktik birliklarning ajralib turadigan belgilari: nutq vaziyati bilan bog’liqlikning yo’qligi, so’zlovchining bahosi – oldindan aytib bo’lmaydigan (so’z birikmasi); nutq vaziyati bilan o’zaro bog’liqlik, ma’ruzachining barcha ob’ektiv mazmunni bir vaqtning o’zida baholashi – monoprediktivlik (oddiy jumla); nutq vaziyati bilan korrelyatsiya, so’zlovchining ob’ektiv mazmunni qismlarga bo’lgan baholashi – polipredikativlik (murakkab gap). bu xususiyatlar sintaktik birliklarning asosiy, konstitutsiyaviy belgilarini tashkil etadi, ularning rasmiy tashkil etilishi tamoyillarini belgilaydi va shuning uchun ham ular asosida ba’zi sintaktik birliklarni boshqalardan ajratib olish uchun etarli. ammo sintaktik birliklarning ta’riflarini ularning har birini alohida ko’rib chiqish bilan aniqlashtirish, ishlab chiqish va to’ldirish mumkin. kurs ishining tuzilishi. mazkur kurs ishi mavzu va rejalarga mos yozilgan bo`lib mundarija berilgan barcha dolzarb masalalar atroflicha yoritilgan. talaba ton mavzuni ochib berishga keng qamrovli tushunchardan foydalanilgan va sharq olimlarning ollib brogan taqiqot ishlari amaliy tajribalar atrofida ma`lumotlar berib o`tilgan. mavzu bo`yicha tuzulgan rejalar to`liq yoritilgan bo`lib …

4 / 34

llarga zotiy yondashuv bu masalalarda ma’noviy (semantik) va sintaktik (vazifaviy) tomonlarning dialektik birlikda bo’lishi, bir tomon bo’rttirilganda ikkinchi tomon zaiflashishini to`g’ri aniqlay olish va uni tushuntirishga imkon berdi. morfologik shakl [msh]da ma`no va vazifa mushtarak holda yashaydi. morfologik vositalar nutq jarayonida ma`lum bir so`zga qo`shilib, muayyan sintaktik shakl [ssh]larni hosil qiladi. boshqacha qilib aytganda, morfologik vositalar birikish jarayonida o`ziga xos ma`noga ega bo`ladi va sintaktik imkoniyatlarini voqelantiradi. morfologik vositalar leksemalarga qo`shilib yangi sshni vujudga keltirar ekan, ayni paytda uni boshqa sshga bog`lash vazifasini ham baj aradi. shu bilan bir qatorda leksemaning valentlik imkoniyatini qisman o`zgartiradi. chunonchi, gul leksemasi va gulni sshini olib ko`raylik. gul leksemasining birikish imkoniyati chegaralanmagan [qizil gul, ko`p gul, beshta gul, xushbo`y gul]. bu bir tomondan, ikkinchi tomondan gulni termoq, gulga o`xshamoq, guldan uzmoq, gulda yig`ilmoq va hokazo. gulni sshida esa bu birikish tobe so`z bilan bog`lanish q`obiliyati to`la saqlangan holda hokim so`z turlarini keskin chegaralaydi: gulni …

5 / 34

imlik shakllari. formal tilshunoslikda qo`shimchalar (grammatik shakllar va kategoriyalar) so`z yasovchi, so`z o`zgartiruvchi va forma yasovchilarga ajratiladi. forma yasovchilarga, jumladan, son, daraja, mayl, nisbat, zamon qo`shimchalari kiritiladi. o`zbek tilshunosligining keyingi taraqqiyotida nosintaktik sof ma`noviy deb tavsiflangan son, daraja, nisbat, egalik shakllarida ma`lum ma`nolar bilan bir qatorda o`ziga xos sintaktik imkoniyatlar va, aksincha, sof sintaktik deb tavsiflangan kelishik, mayl, zamon, shaxs-son shakllarida ma`lum ma`nolar yashiringanligi aniqlandi. bu esa grammatik shaklning ma`noviy qobiliyati va sintaktik imkoniyati masalasini o`rtaga qo`ydi. chunonchi, mayl / zamon shaklining ma`nosi so`zlovchining harakatga va harakatning nutq momentiga munosabatini ifodalash bo`lsa, uning sintaktik imkoniyati gap kesimini shakllantirishidir. grammatik shakllarning ma`nosi va sintaktik qobiliyatlari b.mengliyevning tadqiqotidan olingan quyidagi jadvalda umumlashtirilgan: usbu morfologik kategoriyalarga mansub shakllar ikki guruhga ajratib o`rganiladi: 1. leksik – morfologik (lug`aviy) shakllar 2. funksional – morfologik (sintak tik) shakllar bu ajralishning mohiyati shundaki, lug`aviy shakllar (bularga qisman an`anaviy forma yasovchilar kiradi) o`zi qo`shilib kelayotgan so`zga yangi sintaktik …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaktik shakl hosil qiluvchi kategoriyalar"

mavzu: sintaktik shakl hosil qiluvchi kategoriyalar. kesimlik qo'shimchalari reja: kirish i.bob. so’zlarning sintaktik (aloqa-munosabat) shakllari. sintaktik shakllarning morfologik va sintaktik tabiati. 1.1.morfologik shakllarda ma’no va vazifa mushtarakligi 1.2.lug’aviy va sintaktik shakllar. ularning o’ziga xos xususiyatlari 1.3.so’zlarning sintaktik shakllari ii.bob. so’zlarning sintaktik shakllari. egalik va kelishik kategoriyasi 2.1.so’zlarning sintaktik shakllari haqida ma‘lumot. 2.2.kesimlik kategoriyasi 2.3. fe’l va ot kesimlik kategoriyasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kurs ishini dolzarbligi: ta’lim-tarbiya tizimini yangilashga doir innovatsion harakatlarni amalga oshirish, isloh qilish, shakllantirish ta’lim sohasining rivojlanish darajasini belgilab beruvchi dolzarb ...

This file contains 34 pages in PDF format (942.0 KB). To download "sintaktik shakl hosil qiluvchi kategoriyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaktik shakl hosil qiluvchi … PDF 34 pages Free download Telegram